Bão Gaenari (tên tiếng Anh: Tropical Storm Gaenari, tên gọi ở Philippines: Bão Neneng) là cơn bão nhiệt đới thứ 20 được đặt tên trong mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương 2026. Cơn bão này ảnh hưởng nặng đến Trung Quốc (cùng với bão Saudel và bão Narra), Đài Loan và Nhật Bản.
Ngày 15 tháng 8, một vùng nhiễu động nhiệt đới hình thành ở vùng biển phía bắc Palau và Phòng Nghiên cứu Hải quân Hoa Kỳ đã đặt cho nó kí hiệu 94W. Ngày hôm sau, PAGASA cũng bắt đầu theo dõi hệ thống này khi nó đang ở gần PAR. Ngày 18 tháng 8, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) tiếp tục theo dõi và ghi nhận nó là một vùng áp thấp nhiệt đới.[] Cùng ngày hôm đó, PAGASA rằng hệ thống này có khả năng cao mạnh lên thành xoáy thuận nhiệt đới trong 24 giờ tiếp theo, sau đó lúc 13:00 (14:00 PHT - 06:00 UTC) thì cũng nâng cấp nó thành áp thấp nhiệt đới và đặt tên địa phương là Neneng. Vào ngày 19 tháng 8, JMA đã hạ cấp hệ thống xuống thành vùng áp thấp. Tuy nhiên vài tiếng sau, JMA đã chỉ định lại vùng áp thấp này là vùng áp thấp nhiệt đới vào cuối ngày hôm đó. Ngày hôm sau, PAGASA tuyên bố rằng Neneng đã suy yếu thành một vùng áp thấp khi nó rời khỏi PAR.
Vào lúc 10:00 sáng ngày 22 tháng 8 (03:00 UTC), Cơ quan Khí tượng Nhật Bản đã nâng cấp nó lên bão nhiệt đới và đặt tên cho nó là Gaenari. Ngày 23 tháng 8, một nhiễu động nhiệt đới khác hình thành ở vùng biển phía đông thành phố Cao Hùng và Phòng Nghiên cứu Hải quân Hoa Kỳ đã đặt cho nó số hiệu là 98W. Sau đó lúc 09:00 ngày 24 tháng 8 (02:00 UTC) JTWC đã đưa ra TCFA đối với vùng thấp 98W khi nó di chuyển dọc theo bờ biển Phúc Kiến, Trung Quốc. Gaenari đã đổ bộ ngay sau đó tại Tuyền Châu, Phúc Kiến. Vào lúc 1 giờ sáng ngày 25 tháng 8, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản đã hạ cấp nó xuống thành áp thấp nhiệt đới. Đến 7 giờ tối (10:00 UTC), Cơ quan Khí tượng Nhật Bản cho rằng bão Gaenari đã tan biến.
Mưa lớn đã gây ngập lụt nghiêm trọng tại các thành phố Cao Hùng và Đài Nam, khiến 1 người thiệt mạng, 4 người mất tích và 164 người khác bị thương. Riêng thành phố Cao Hùng ghi nhận tổng lượng mưa lên tới 910 mm chỉ trong vòng 3 ngày, phá vỡ toàn bộ các kỷ lục về lượng mưa theo ngày và lượng mưa 3 ngày trước đó. Đợt mưa lũ đã làm 35 khu vực bị ngập lụt, khiến 21.071 hộ dân bị mất điện và hơn 6.100 cư dân phải sơ tán khẩn cấp.
Lịch sử khí tượng
Ngày 15 tháng 8, một vùng nhiễu động nhiệt đới hình thành ở vùng biển phía bắc Palau và Phòng Nghiên cứu Hải quân Hoa Kỳ đã đặt cho nó kí hiệu 94W. Ngày hôm sau, PAGASA bắt đầu theo dõi hệ thống này khi nó đang ở gần PAR. Đài Loan bị bao phủ bởi một rãnh áp thấp gió mùa hình thành nhanh chóng bắt đầu từ ngày 18 tháng 8. Có hai nhiễu động nhiệt đới trong rãnh áp thấp nguyên mẫu này bao gồm hai áp thấp 94W và 95W; trong đó, áp thấp 94W yếu hơn. Ngày 18 tháng 8, Cơ quan Khí Tượng Nhật Bản (JMA) nâng cấp nó là áp thấp nhiệt đới. Cùng ngày hôm đó, PAGASA đánh giá cho rằng hệ thống này có khả năng cao mạnh lên thành xoáy thuận nhiệt đới trong 24 giờ tiếp theo, sau đó lúc 14:00 PHT (13:00 giờ Hà Nội - 06:00 UTC) thì cũng nâng cấp nó thành áp thấp nhiệt đới và đặt tên địa phương là Neneng.
Vào ngày 19 tháng 8, hệ thống di chuyển đến bờ biển phía đông Đài Loan và dự kiến sẽ đổ bộ từ Nghi Lan đến mũi phía đông bắc Đài Loan vào tối hôm đó. Tuy nhiên, do sức mạnh tổng thể suy yếu và nơi vòng xoáy xung quanh tâm của nó ngày càng trở nên mờ nhạt nên JMA đã hạ cấp hệ thống xuống thành vùng áp thấp. Chỉ vài tiếng sau, JMA đã chỉ định lại vùng áp thấp này là vùng áp thấp nhiệt đới vào cuối ngày hôm đó. Ngày hôm sau lúc 17:00 PHT (16:00 giờ Hà Nội - 09:00 UTC), PAGASA tuyên bố rằng Neneng đã suy yếu thành một vùng áp thấp khi nó rời khỏi PAR. Đồng thời, PAGASA trong bản tin cuối cùng chỉ ra rằng sau khi vùng áp thấp còn sót lại di chuyển về phía bắc ra Biển Hoa Đông, không thể loại trừ khả năng nó có thể phát triển trở lại do điều kiện môi trường thuận lợi. Sang ngày 20 tháng 8, khi Neneng di chuyển ra khỏi vùng PAR, PAGASA đã hạ cấp nó thành vùng áp thấp trong bản tin cuối cùng, nhưng cũng mở ra khả năng hệ thống sẽ hồi sinh nếu gặp điều kiện biển thuận lợi khi di chuyển lên hướng bắc tiến vào Biển Hoa Đông.
Quá trình tiến về phía bắc đã tạo cơ hội cho tàn dư áp thấp thu nạp lại nhiệt độ bề mặt biển thuận lợi. JMA bắt đầu đưa ra cảnh báo chung vào lúc 2 giờ chiều ngày 21 tháng 8 và cơ quan này đã nâng lên mức cảnh báo thành cảnh báo gió mạnh vào lúc 00:00 UTC ngày 22 tháng 8 (tức 07:00 giờ Hà Nội). Chỉ ba tiếng sau, vào lúc 03:00 UTC ngày 22 tháng 8 (tức 10:00 giờ Hà Nội), JMA chính thức nâng cấp nó lên bão nhiệt đới và đặt tên cho bão là Gaenari. Song song với đó, PAGASA xác định rằng hệ thống đã mạnh lên thành áp thấp nhiệt đới một lần nữa.
Giai đoạn này ghi nhận cấu trúc và đường đi khá kì lạ của Gaenari do chịu sự chi phối mạnh mẽ của rãnh áp thấp gió mùa rộng lớn. Xuất hiện hiện tượng "phân tách rõ ràng giữa tầng cao và tầng thấp", khiến tâm xoáy bề mặt không đồng trục với luồng gió trên cao. Trong khi trung tâm di chuyển chậm chạp, các khối mây đối lưu sâu và mạnh lại liên tục bùng phát và lệch hẳn về phía nam. Ngoài ra, việc tồn tại dưới dạng một vùng xoáy hình elip kéo dài chứ chưa thể thu gọn thành một lõi tròn khép kín đã gây ra sự bất đồng lớn giữa các cơ quan khí tượng trong việc định vị chính xác vị trí tâm bão. Ngày 23 tháng 8, một nhiễu động nhiệt đới khác hình thành ở vùng biển phía đông thành phố Cao Hùng và Phòng Nghiên cứu Hải quân Hoa Kỳ đã đặt cho nó số hiệu là 98W. Vào lúc 08:00 sáng ngày 24 tháng 8, Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp (JTWC) thông báo ngừng theo dõi và phân tích trung tâm xoáy thuận tầng thấp 94W do cấu trúc của nó ở vùng biển phía bắc Đài Loan rất khó xác định. JTWC nhận định hệ thống này không còn khả năng phát triển thêm nên đã hủy bỏ xếp hạng tiềm năng của nó. Sau đó lúc 02:00 UTC ngày 24 tháng 8 (tức 09:00 giờ Hà Nội), JTWC đã đưa ra TCFA đối với áp thấp 98W khi nó di chuyển dọc theo bờ biển Phúc Kiến, Trung Quốc.
Cục Khí tượng Trung Quốc xác định bão Gaenari đã đổ bộ địa phận thị trấn Trương Bản, thành phố Tuyền Châu, tỉnh Phúc Kiến vào lúc 11:30 CST ngày 23 tháng 8 (tức 10:30 giờ Hà Nội - 03:30 UTC). Khi Gaenari đi sâu vào đất liền, báo cáo phân tích tự động của Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp (JTWC) lúc 09:00 UTC (tức 16:00 giờ Hà Nội) nhận định tâm bão đã ở trên đất liền và không còn áp dụng được phương pháp phân tích Dvorak. Trong bản tin dự báo lúc 12:00 UTC cùng ngày (tức 19:00 giờ Hà Nội), JMA cho biết hệ thống chịu ảnh hưởng của dòng dẫn yếu nên di chuyển chậm theo hướng tây tây nam và gần như đứng yên. Đến 21:30, JTWC nhận định Gaenari đang tương tác mạnh với địa hình hiểm trở trong điều kiện môi trường không thuận lợi, đồng thời các mô hình dự báo số không cho thấy dấu hiệu bão sẽ di chuyển ngược ra biển hay phát triển thêm. Do đó, JTWC xác định hệ thống không còn khả năng mạnh lên thành bão nhiệt đới và chính thức hủy bỏ Cảnh báo Hình thành Xoáy thuận Nhiệt đới (TCFA). Vào lúc 17:30 UTC ngày 23 tháng 8 (tức 00:00 giờ Hà Nội), JTWC thông báo ngừng theo dõi nhiễu động 98W do tâm xoáy tầng thấp bị ma sát đất liền làm suy yếu và khó xác định. Sau đó, vào lúc 1 giờ sáng ngày 25 tháng 8, JMA đã hạ cấp nó xuống thành áp thấp nhiệt đới. Đến 09:00 UTC ngày 25 tháng 8 (tức 16:00 giờ Hà Nội), JMA cho rằng bão Gaenari đã tan biến.
Công tác chuẩn bị
Trung Quốc
Vào chiều ngày 22, Chính quyền Nhân dân tỉnh Phúc Kiến đã kích hoạt ứng phó khẩn cấp cấp độ IV để phòng chống bão; trong khi thành phố Ôn Châu và thành phố Long Cương nâng cấp lên mức ứng phó khẩn cấp cấp độ III . Từ 18 giờ ngày 22, toàn bộ phà chở khách tại Bến phà Bình Đàm (Pingtan) thuộc Khu thí nghiệm tổng hợp Bình Đàm đã phải tạm dừng hoạt động và đóng cửa bến. Cục Quản lý An toàn Hàng hải Phúc Châu cũng triển khai biện pháp kiểm soát hàng hải phòng chống bão, theo đó toàn bộ tuyến vận tải "Ba tuyến đường nhỏ" giữa Mã Tổ và Phúc Châu, Hoàng Kỳ cùng tuyến vận tải liên đảo giữa bốn thị trấn, năm đảo của Mã Tổ đều bị đình chỉ. Tính đến 12 giờ trưa ngày 25, dọc theo bờ biển Phúc Kiến đã có tổng cộng 22 tuyến phà chở khách, 44 tàu phà, 41 dự án xây dựng trên mặt nước phải tạm dừng và 116 tàu thi công được sơ tán an toàn.
Về giao thông đường sắt, vào ngày 23, Tập đoàn Cục Đường sắt Thượng Hải (Trung Quốc) đã áp dụng các biện pháp tạm ngừng hoạt động, rút ngắn hành trình hoặc giới hạn tốc độ đối với một số chuyến tàu. Tiếp đó, vào ngày 25, Tập đoàn Cục Đường sắt Nam Xương thông báo điều chỉnh lộ trình của một số chuyến tàu chở khách chạy giữa Phúc Châu, Hạ Môn, Bình Đan... tùy theo điều kiện thực tế về gió và mưa.
Trước tình hình thiên tai, Sở Tài chính và Sở Quản lý Khẩn cấp tỉnh Phúc Kiến đã phân bổ trước 30 triệu nhân dân tệ quỹ cứu trợ để hỗ trợ các địa phương phối hợp triển khai công tác phòng chống lũ lụt, cứu hộ khẩn cấp và khắc phục hậu quả. Bên cạnh đó, hồ chứa Cẩm Hàng và hồ chứa Quan Xương đã tiến hành xả lũ trong đợt mưa lớn này, riêng hồ chứa Quan Xương đã xả tổng cộng 40,75 triệu mét khối nước.
Đài Loan
Vào ngày 22, Cục Quản lý Khí tượng Trung ương (thuộc Bộ Giao thông Vận tải Đài Loan) cho biết Đài Loan nằm trong vùng áp thấp và chịu ảnh hưởng bởi gió mạnh ở rìa vùng áp thấp, khiến thời tiết tại khu vực phía nam (vùng đón gió) trở nên bất ổn nhất. Sau đó, vào lúc 5 giờ chiều cùng ngày, cơ quan chức năng đã kích hoạt "chiến dịch ứng phó với mưa bão quy mô lớn hoặc nghiêm trọng" để xử lý thiên tai. Chính quyền huyện Bình Đông (Pingtung) cũng đã hướng dẫn tổng cộng 138 cư dân sơ tán để đảm bảo an toàn.
Về vận tải đường sắt, Đường sắt rừng A Lý Sơn (Alishan) đã tạm ngừng hoạt động từ ngày 24 như một biện pháp phòng ngừa. Sau khi mưa dứt và hoàn tất công tác kiểm tra đường ray, tuyến này đã hoạt động trở lại bình thường vào ngày 26. Tổng công ty Đường sắt Đài Loan đã thành lập đội ứng phó khẩn cấp cấp 1 vào lúc 6 giờ 50 sáng ngày 22, bắt đầu giảm tốc độ tàu trên đoạn phía nam Đài Nam từ 7 giờ 09 sáng, đồng thời tạm thời đình chỉ dịch vụ giữa ga Vĩnh Khang (Yongkang) và ga Bảo An (Baoan). Tập đoàn Đường sắt Đài Loan thông báo tạm dừng các chuyến tàu có chỗ ngồi đặt trước trên tuyến Đông và tuyến Nam trước 6 giờ chiều ngày 24 để phòng ngừa [8]. Đến ngày 24, khi mưa giảm dần, tuyến đường sắt này đã khôi phục hoạt động bình thường vào ngày 25 . Trong đợt mưa bão, tuyến đường sắt nhẹ vòng cung Cao Hùng (Kaohsiung LRT) gặp sự cố bị cây đổ đè trúng đoạn giữa ga Trái tim Sông Ái (C24) và ga Tiểu học Long Hoa (C23). Do đó, một số đoạn phải chuyển sang dịch vụ xe buýt đưa đón và giãn cách chuyến bị kéo dài lên khoảng 20 phút.
Về vận tải hàng không, Sân bay Quốc tế Cao Hùng bị ảnh hưởng bởi giông bão, buộc phải tạm ngừng hoạt động mặt đất từ 8 giờ 34 đến 9 giờ sáng ngày 22, khiến tổng cộng 4 chuyến bay bị trì hoãn [12]. Ngoài ra, trong thời gian mưa lớn, một số chuyến bay làm nhiệm vụ sơ tán y tế vẫn được thực hiện tại các hòn đảo xa bờ của Đài Loan. Thống kê từ Cục Hàng không Dân dụng (Bộ Giao thông Vận tải) tính đến 6 giờ chiều ngày 24 cho thấy có 33 chuyến bay nội địa bị hủy, 15 chuyến bay nội địa bị hoãn, cùng với 2 chuyến bay quốc tế và xuyên eo biển bị hoãn. Về vận tải đường thủy, các hãng phà chạy tuyến Bình Đông - Đông Cảng và bến Diêm Phố (Yanpu Wharf) đi Tiểu Lưu Cầu (Xiaoliuqiu) đã phải tạm ngừng hoạt động do điều kiện biển bất lợi trong đợt áp thấp nhiệt đới.
Tác động và Hậu quả
Nhật Bản
Tính đến 11 giờ trưa cùng ngày, lượng mưa tích lũy trong 12 giờ qua tại khu vực Shirobe (thành phố Miyakojima) đã đạt 276 mm, chính thức lập kỷ lục mới về lượng mưa trong tháng 8 cao nhất từng được ghi nhận tại trạm này.Chịu ảnh hưởng trực tiếp từ hệ thống thời tiết trên, một số khu vực thuộc quần đảo Yaeyama đã hứng chịu lượng mưa vượt mức 200 mm trong vòng 24 giờ (từ ngày 22 đến 23). Cụ thể, vào lúc 4 giờ 40 phút và 9 giờ sáng ngày 23, lượng mưa tích lũy ghi nhận tại vịnh Kabira lần lượt là 208,5 mm và tại Tonoshiro là 186,5 mm. Hậu quả là nhiều tuyến đường tại thành phố Ishigaki bị ngập lụt nặng, khiến hai xe ô tô cho thuê không thể di chuyển.
Theo số liệu thống kê từ Chính quyền tỉnh Okinawa tính đến 8 giờ sáng ngày 23, toàn tỉnh đã ghi nhận tổng cộng 7 vụ xe ô tô bị mắc kẹt do ngập lụt tại thành phố Miyakojima và Ishigaki; 4 vụ ngập đường tại thị trấn Taketomi và thành phố Ishigaki; cùng 1 vụ cây xanh ven đường bị quật đổ tại thành phố Miyakojima. Tính chung trong cả đợt mưa kéo dài từ ngày 19 đến 23, tổng lượng mưa tại một số địa điểm đạt mức rất cao như Khu đô thị mới Shirobe (thành phố Miyakojima) 315,5 mm, Hateruma (thị trấn Taketomi), 262,0 mm, Kawahira (thành phố Ishigaki): 257,5 mm.
Trung Quốc
Theo thống kê từ Đài Quan sát Khí tượng Tuyền Châu, từ 8 giờ sáng ngày 20 đến 3 giờ chiều ngày 24, lượng mưa tích lũy tại 84 trấn đã vượt mức 100 mm; trong đó lớn nhất là 234,3 mm tại phố Quan Tú, quận Phong Trạch, và lượng mưa trong một giờ lớn nhất đạt 80,1 mm tại trấn Thạch Tỉnh, thành phố Nam An. Tiếp đó, từ 11 giờ 35 phút ngày 24 đến 11 giờ 35 phút ngày 25, lượng mưa tích lũy tại 141 trấn đã vượt 100 mm và 21 trấn vượt 250 mm, với lượng mưa cao nhất lên tới 409,4 mm tại trấn Doanh Lân, thành phố Tấn Giang.
Theo Đài Quan sát Khí tượng Hạ Môn, tính đến 5 giờ chiều ngày 24, lượng mưa tích lũy tại làng Hồng Sơn, trấn Nội Châu, quận Tường An đạt 151 mm. Trong khi đó, Đài Quan sát Khí tượng Long Nham cho biết, lượng mưa tích lũy từ 8 giờ sáng ngày 24 tháng 8 đến 4 giờ chiều ngày 25 tháng 8 đã khiến lượng mưa trong ngày tại Trạm khí tượng quốc gia Chương Bình phá vỡ kỷ lục lịch sử của trạm kể từ năm 1961, và tại Trạm khí tượng quốc gia Tân Lộ phá vỡ kỷ lục tháng 8 kể từ năm 1961.
Mưa lớn đã gây ngập lụt ở nhiều vùng trũng thấp và quật đổ cây xanh tại nhiều khu vực của Phúc Kiến. Điển hình tại khu dân cư Thủy Tinh Lan Đình (Crystal Lanting) thuộc quận Tân Lộ, một trận ngập lụt nghiêm trọng đã xảy ra khiến nhiều ô tô mắc kẹt trong tầng hầm gửi xe.
Đài Loan
Tính đến 9:00 sáng ngày 22 tháng 8, lượng mưa tích lũy 24 giờ tại nhiều quận thuộc thành phố Đài Nam đã đạt mức mưa rất lớn, cao nhất gồm quận Bắc (260 mm), quận Vĩnh Khang (252 mm), quận Nhân Đức (232 mm) và quận Quy Nhân (225 mm). Cục Tài nguyên Nước thành phố Đài Nam cho biết 57 trạm bơm trên địa bàn đã được kích hoạt trong đợt mưa, với tổng lượng nước bơm đạt 8,6 triệu tấn . Trong khi đó, hồ chứa Nam Hoa — nguồn cung cấp nước sinh hoạt và công nghiệp chính cho khu vực Đài Nam — đã đạt dung tích cực đại và tràn tự nhiên .