Chiến tranh Israel – Hamas là một xung đột vũ trang tại Dải Gaza và Israel, một phần của xung đột Israel–Palestine và xung đột Gaza–Israel bắt nguồn từ thế kỷ 20.
Cuộc chiến khởi phát vào ngày 7 tháng 10 năm 2023, sau một cuộc tấn công bất ngờ, có phối hợp của hàng ngàn chiến binh Hamas. Những kẻ khủng bố đã phá vỡ hàng rào biên giới Gaza-Israel, xâm nhập vào các cộng đồng dân cư phía nam Israel cùng một lễ hội âm nhạc, giết chết khoảng 1.139 người Israel (phần lớn là dân thường) và bắt giữ khoảng 250 con tin. Phản ứng của Israel, được tuyên bố là hành động tự vệ chính đáng theo Điều 51 của Hiến chương Liên Hợp Quốc, bao gồm các cuộc không kích, một cuộc xâm lược trên bộ vào Gaza, và các hoạt động nhằm triệt phá năng lực quân sự của Hamas cũng như giải cứu con tin.
Các chiến thuật của Hamas, bao gồm việc cài cắm cơ sở hạ tầng quân sự trong các khu dân cư đông đúc và sử dụng thường dân làm lá chắn sống, đã góp phần gây ra thương vong cao cho người Palestine. Từ khi Israel xâm lược Dải Gaza, 67.000 người Palestine tại Dải Gaza đã thiệt mạng, trong đó gần một nửa là phụ nữ và trẻ em, và hơn 169.000 người bị thương. Một bài báo nghiên cứu cho rằng số người thiệt mạng vì chấn thương bị đếm thiếu tính đến tháng 6 năm 2024 và có thể lớn hơn nếu bao gồm những trường hợp thiệt mạng "gián tiếp". Israel cho rằng họ đã nỗ lực hết sức để tránh thương vong cho dân thường, đồng thời cáo buộc các ước tính về số người chết là không đáng tin cậy và đã bị Hamas thao túng. Chính phủ Israel ước tính có khoảng 20.000 chiến binh Hamas đã bị tiêu diệt.
Cuộc chiến đã gây ra một cuộc khủng hoảng nhân đạo tại Dải Gaza. Lệnh phong tỏa tăng cường của Israel không cho phép nhu yếu phẩm vào Dải Gaza, gây ra một nạn đói tính đến tháng 10 năm 2025. Những người ủng hộ chính sách phong tỏa này lập luận rằng nó hoàn toàn tuân thủ luật pháp quốc tế, bởi vì mục tiêu là nhắm vào hệ thống hậu cần của một tổ chức khủng bố đã bị chỉ định chứ không phải dân thường. Họ cũng chỉ ra rằng chính sách này vẫn cho phép các hoạt động viện trợ nhân đạo ở một mức độ được điều chỉnh đi vào nhằm giảm bớt sự khốn khổ. Tuy nhiên, những thách thức khi hoạt động trong vùng chiến sự, cùng với việc Hamas giám sát việc phân phối hàng hóa trong nội bộ, đã khiến các vấn đề về tiếp cận viện trợ trở nên trầm trọng hơn. Vào đầu năm 2025, Israel đã tàn phá Dải Gaza một cách vô tiền lệ và làm cho nhiều khu vực không thể ở được, san bằng nhiều thành phố và phá hủy nhiều bệnh viện (bao gồm bệnh viện nhi đồng), địa danh tôn giáo, văn hóa, trường học, đất nông nghiệp và nghĩa trang. Các nhà báo, nhân viên y tế, nhân viên cứu trợ và những thành phần xã hội dân sự khác tại Dải Gaza đã bị bắt giữ, tra tấn và sát hại. Gần như toàn bộ dân số 2,3 triệu người Palestine tại Dải Gaza đã bị cưỡng bức di dời. Hơn 100.000 người Israel bị nội di tản ở đỉnh điểm của cuộc chiến. Ngày chiến sự đầu tiên là ngày tử vong cao nhất trong lịch sử Israel và cuộc chiến là xung đột tử vong cao nhất đối với người Palestine trong xung đột Israel–Palestine.
Có nhiều cáo buộc của giới học thuật rằng Israel đang tiến hành diệt chủng tại Dải Gaza. Tòa án Công lý Quốc tế đang xem xét đơn kiện của Nam Phi cáo buộc Israel phạm tội diệt chủng. Israel đã bác bỏ các cáo buộc này, khẳng định rằng các chiến dịch của họ chỉ nhắm vào các tay súng Hamas đang ẩn náu trong các khu dân cư. Bên cạnh đó, Israel cho biết họ đã nỗ lực giảm thiểu thiệt hại cho dân thường thông qua các biện pháp như đưa ra cảnh báo, mở hành lang sơ tán và tiến hành các cuộc tấn công chính xác. Dữ liệu nội bộ của Israel chỉ ra tỷ lệ thương vong giữa chiến binh và dân thường trong cuộc chiến này là thấp hơn so với các cuộc xung đột đô thị tương tự khác.
Các chuyên gia và tổ chức nhân quyền cũng tuyên bố rằng Israel và Hamas đã phạm những tội ác chiến tranh khác. Tòa án Hình sự Quốc tế đã phát lệnh truy nã Benjamin Netanyahu, Yoav Gallant và Mohammed Deif, nhưng rút lệnh truy nã Deif sau khi ông thiệt mạng trong một cuộc không kích của Israel. Các nhóm vũ trang Palestine và lực lượng Israel đã thực hiện những hành vi tra tấn, bạo hành tình dục.
Đến cuối năm 2025, một lệnh ngừng bắn mong manh được môi giới vào tháng 10 đã cho phép thả một phần con tin nhưng lại liên tục bị vi phạm, với các cuộc tấn công lẻ tẻ của Israel và các vụ bắn rocket của Hamas vẫn tiếp diễn. Israel đã nhận được sự hỗ trợ quân sự và ngoại giao rộng rãi từ Hoa Kỳ. Cuộc chiến cũng làm leo thang căng thẳng trong khu vực, bao gồm các cuộc giao tranh giữa Israel với Hezbollah ở Lebanon và các lực lượng ủy nhiệm của Iran.
Tên gọi
Chiến tranh Israel - Hamas có nhiều tên gọi. Israel gọi cuộc chiến là "chiến tranh Gươm Sắt" (tiếng Hebrew: מלחמת חרבות ברזל). Cuộc chiến cũng được gọi là "chiến tranh Simchat Torah" vì bắt đầu vào ngày lễ Do Thái Simchat Torah, tương tự Chiến tranh Yom Kippur. Các nhóm vũ trang Palestine gọi cuộc chiến là "trận Hồng thủy al-Aqsa" (tiếng Ả Rập: معركة طوفان الأقصى) theo Chiến dịch Hồng thủy al-Aqsa. Truyền thông phương Tây sử dụng nhiều tên gọi, bao gồm "chiến tranh Israel–Hamas" "chiến tranh Gaza", "chiến tranh ngày 7 tháng 10", "Nakba thứ hai"và "Nakba 2023".
Bối cảnh
Tóm lược bối cảnh xung đột
Hamas, tên chính thức là Phong trào Kháng chiến Hồi giáo (Ḥarakat al-Muqāwama al-Islāmiyya), được thành lập vào ngày 14 tháng 12 năm 1987 tại Dải Gaza. Sự hình thành của nhóm này này diễn ra trong giai đoạn đầu của cuộc Intifada lần thứ nhất - một cuộc nổi dậy của người Palestine chống lại sự cai trị của Israel, bùng phát vào tháng 12 năm 1987 sau cái chết của bốn người Palestine trong một vụ việc tại Gaza. Vốn là cánh chính trị của chi nhánh Gaza thuộc Tổ chức Anh em Hồi giáo (một tổ chức Hồi giáo đã hoạt động trong xã hội Palestine từ những năm 1940 thông qua các mạng lưới phúc lợi xã hội như trường học và nhà thờ), Hamas được thành lập bởi Sheikh Ahmed Yassin, một giáo sĩ bị liệt tứ chi và là nhà hoạt động Hồi giáo. Nhóm này tự xem mình là một sự thay thế cho Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO) vốn theo chủ nghĩa dân tộc thế tục, Hamas nhấn mạnh động cơ tôn giáo (thay vì chủ nghĩa dân tộc) trong cuộc kháng chiến chống lại Israel.
Hệ tư tưởng nền tảng của Hamas được trình bày rõ trong Hiến chương ngày 18 tháng 8 năm 1988. Đây là một văn kiện 36 điều, coi cuộc xung đột với Israel là một nghĩa vụ tôn giáo (jihad) nhằm giành lại Palestine. Vùng đất Palestine được mô tả là một tài sản hiến tặng Hồi giáo (waqf) không thể chuyển nhượng, thuộc về các thế hệ Hồi giáo cho đến Ngày Phán xét, do đó bác bỏ mọi động thái công nhận chủ quyền đối với người Do Thái hay nhượng bộ lãnh thổ. Hiến chương này trích dẫn các câu kinh Quran và một hadith (lời truyền) nói rằng Ngày Phán xét sẽ không đến cho đến khi người Hồi giáo chiến đấu và tiêu diệt người Do Thái. Nó mô tả người Do Thái là kẻ thù chung, liên minh với chủ nghĩa đế quốc phương Tây và gán cho họ các âm mưu toàn cầu (bao gồm cả việc tham chiếu đến Biên bản của các Trưởng lão Zion). Mặc dù sau này Hamas đã đưa ra các tuyên bố thực dụng hơn, chẳng hạn như văn kiện năm 2017 chấp nhận một nhà nước Palestine trên đường biên giới năm 1967 như một "công thức đồng thuận quốc gia", nhưng cốt lõi của chúng vẫn là bác bỏ sự tồn tại của Israel. Các nhà lãnh đạo như Yahya Sinwar đã khẳng định vào năm 2023 rằng kháng chiến vũ trang vẫn là con đường duy nhất để "giải phóng".
Hamas bắt đầu trở nên nổi bật trong cuộc Intifada lần thứ hai (2000–2005). Thông qua cánh quân sự của mình là Lữ đoàn Izz ad-Din al-Qassam (thành lập năm 1991), nhóm đã tiến hành hơn 50 vụ đánh bom liều chết và nhiều cuộc tấn công khác, giết chết hơn 1.000 người Israel, chủ yếu là dân thường. Vào tháng 1 năm 2006, Hamas đánh bại đảng Fatah để giành thắng lợi đa số trong cuộc bầu cử Hội đồng Lập pháp Palestine. Chiến thắng này diễn ra trong bối cảnh người dân Palestine vỡ mộng sâu sắc khi tiến trình hòa bình Oslo không thể mang lại một nhà nước độc lập. Căng thẳng leo thang thành xung đột vũ trang với Fatah, đỉnh điểm là Trận chiến Gaza (10–15 tháng 6 năm 2007). Lực lượng Hamas đã đánh bại những người trung thành với Fatah, hành quyết hoặc trục xuất các quan chức Fatah trong một cuộc tiếp quản bạo lực. Sự kiện này khiến hơn 160 người thiệt mạng và đưa Hamas lên nắm toàn quyền kiểm soát Gaza, trong khi Fatah giữ quyền kiểm soát Bờ Tây dưới danh nghĩa Chính quyền Palestine. Sự chia rẽ này đã thúc đẩy Israel và Ai Cập áp đặt lệnh phong tỏa Dải Gaza nhằm ngăn chặn buôn lậu vũ khí và làm suy yếu khả năng cai trị của Hamas.
Từ năm 2007, Dải Gaza nằm dưới sự kiểm soát của Hamas, một nhóm vũ trang Hồi giáo chủ nghĩa, trong khi Bờ Tây thuộc thẩm quyền của Chính quyền Dân tộc Palestine do Fatah đứng đầu. Sau khi Hamas chiếm Dải Gaza, Israel tiến hành phong tỏa Dải Gaza, gây thiệt hại nặng nề đối với nền kinh tế Gaza. Israel cho rằng lệnh phong tỏa là cần thiết để đảm bảo an ninh, nhưng các nhóm nhân quyền quốc tế lên án lệnh phong tỏa của Israel là một hình thức trừng phạt tập thể. Năm 2023, Cơ quan Liên Hợp Quốc về cứu trợ và việc làm dành cho người tị nạn Palestine ở Cận Đông (UNRWA) ước tính rằng 81% dân số Dải Gaza sống dưới chuẩn nghèo, với 63% thiếu an ninh lương thực và phụ thuộc vào viện trợ quốc tế.
Các cuộc xung đột sau đó ngày càng gia tăng, phần lớn là do các đợt pháo kích rocket liên tục của Hamas vào Israel và việc họ xây dựng các mạng lưới đường hầm để xâm nhập lãnh thổ Israel. Phía Israel đã đáp trả bằng các chiến dịch quân sự lớn, nổi bật là chiến dịch Cast Lead (tháng 12/2008–tháng 1/2009), bùng nổ sau hàng nghìn quả rocket bắn vào lãnh thổ Israel từ Gaza, chiến dịch khiến khoảng 1.166–1.417 người Palestine và 13 người Israel thiệt mạng. Tiếp đó là chiến dịch Pillar of Defense vào tháng 11 năm 2012, được tiến hành nhằm ngăn chặn hỏa lực rocket từ Gaza sau khi hơn 1.500 quả đạn đã được bắn đi. Chiến dịch Protective Edge từ tháng 7 đến tháng 8 năm 2014 đã diễn ra sau vụ bắt cóc, sát hại ba thanh thiếu niên Israel và các cuộc tấn công rocket của Hamas, hậu quả đã dẫn đến cái chết của khoảng 2.251 người Palestine và 73 người Israel, đồng thời phá hủy phần lớn cơ sở hạ tầng của Hamas. Năm 2021, xung đột leo thang một lần nữa trong chiến dịch Guardian of the Walls, bắt nguồn từ các cuộc đụng độ ở Jerusalem và các đợt bắn rocket của Hamas (hơn 4.000 quả), chiến dịch đã khiến 256 người Palestine và 13 người Israel thiệt mạng. Vòng lặp xung đột này bắt nguồn từ việc Hamas từ chối từ bỏ bạo lực hoặc công nhận Israel—vốn là những điều kiện mà Bộ Tứ (Quartet) đưa ra để can dự.
Hệ tư tưởng của Hamas và chính sách quản trị ở Gaza
Hamas, được thành lập vào tháng 12 năm 1987 trong cuộc Intifada lần thứ nhất, vốn là chi nhánh Palestine của tổ chức Anh em Hồi giáo. Nhóm này theo đuổi một hệ tư tưởng Hồi giáo cực đoan, coi xung đột Israel-Palestine là một cuộc đấu tranh tôn giáo với mục tiêu thành lập một nhà nước Hồi giáo trên toàn bộ vùng đất Palestine lịch sử. Hiến chương năm 1988 của nhóm tuyên bố Palestine là một "waqf" (tài sản hiến tặng tôn giáo) vĩnh viễn, được dâng hiến cho các thế hệ Hồi giáo tương lai cho đến Ngày Phán xét. Hiến chương này bác bỏ mọi chủ quyền của những người không theo đạo Hồi và kêu gọi giải phóng vùng đất thông qua "jihad" (thánh chiến), coi đó là nghĩa vụ tôn giáo bắt buộc đối với mọi tín đồ Hồi giáo. Văn kiện năm 1988 này cũng phủ nhận hoàn toàn quyền tồn tại của Israel, mô tả chủ nghĩa phục quốc Do Thái (Zionism) là một âm mưu xâm lược của chủ nghĩa thực dân và đế quốc, và đánh đồng nó với Do Thái giáo. Hiến chương cũng sử dụng các luận điệu bài Do Thái, bao gồm cả việc tham chiếu đến tài liệu giả mạo Biên bản của các Trưởng lão Zion, đồng thời chủ trương kháng chiến vũ trang không khoan nhượng, gạt bỏ mọi hình thức đàm phán hay công nhận.
Về mặt quản trị, hệ tư tưởng của Hamas đặt các nguyên tắc Hồi giáo lên trên các quy trình dân chủ. Họ xem việc tuân thủ luật Sharia là cách cai trị đích thực. Trong tầm nhìn của họ, phụ nữ bị giới hạn trong các vai trò truyền thống và chủ nghĩa thế tục của phương Tây bị coi là hoàn toàn không phù hợp. Trong một tài liệu chính sách năm 2017, Hamas đã cố gắng điều chỉnh lập trường công khai của mình. Họ tuyên bố chấp nhận một nhà nước Palestine theo đường biên giới năm 1967 như một "công thức đồng thuận quốc gia". Văn kiện này cũng loại bỏ ngôn từ bài Do Thái rõ ràng và nhấn mạnh (trong một số câu chữ) rằng xung đột này mang tính chính trị hơn là tôn giáo. Tuy vậy, văn kiện 2017 không thay thế hiến chương 1988 và vẫn giữ nguyên mục tiêu "giải phóng hoàn toàn Palestine, từ sông ra biển" (ám chỉ khu vực từ Sông Jordan đến Địa Trung Hải). Văn kiện này cũng tiếp tục không công nhận Israel và không từ bỏ kháng chiến vũ trang, đồng thời tiếp tục coi "jihad" chống lại sự "chiếm đóng" của Israel là hợp pháp.
Vào tháng 6 năm 2007, sau các cuộc đụng độ phe phái, Hamas đã dùng vũ lực lật đổ lực lượng Fatah trong Trận chiến Gaza. Dưới sự cai trị của Hamas, Gaza hoạt động như một "chế độ lai": họ cung cấp các dịch vụ xã hội Hồi giáo (như trường học, nhà thờ Hồi giáo, và mạng lưới phúc lợi) vốn là nền tảng từ các hoạt động từ thiện (dawa) ban đầu của họ, đồng thời họ thực thi thực thi quyền lực một cách độc đoán. Cánh quân sự ưu tiên vũ trang hơn nhu cầu của dân thường, chuyển hướng viện trợ quốc tế và tiền thuế để chu cấp cho khoảng 30.000 chiến binh, sản xuất rocket và đào đường hầm xuyên biên giới. Về kinh tế, Hamas duy trì bộ máy cai trị bằng cách buôn lậu qua các đường hầm ở Rafah (giáp Ai Cập), áp thuế nặng lên hàng hóa nhập khẩu (có thể lên tới 20-50%), và nhận hàng trăm triệu USD tài trợ hàng năm từ Qatar, Iran cũng như qua các loại tiền điện tử. Điều này tạo ra một nền kinh tế song song giúp giới tinh hoa (thân Hamas) giàu lên, trong khi khiến người dân ngày càng phụ thuộc và đẩy tỷ lệ thất nghiệp lên mức hơn 45% (trước năm 2023).
Chương trình giảng dạy trong các trường học do Hamas điều hành và các phương tiện truyền thông của họ thúc đẩy sự tử vì đạo, tư tưởng bài Do Thái và bác bỏ Israel. Họ cũng thực thi các chuẩn mực Hồi giáo bảo thủ thông qua "cảnh sát đạo đức", chuyên trừng phạt các hành vi vi phạm như nam nữ ở chung hoặc mặc trang phục bị cho là kiểu phương Tây. Nhân quyền dưới thời Hamas bị đàn áp một cách có hệ thống. Kể từ năm 2007, các tòa án ở Gaza (vốn không độc lập) đã ban hành ít nhất 185 án tử hình, thường là với cáo buộc "hợp tác với Israel". Các vụ hành quyết được thực hiện công khai hoặc treo cổ mà không qua xét xử công bằng. Các tổ chức giám sát báo cáo về tình trạng bắt giữ tùy tiện, tra tấn và giết người ngoài vòng pháp luật diễn ra phổ biến. Tự do báo chí và hội họp bị bóp nghẹt, với việc các nhà báo bị đe dọa và các đảng đối lập (như Fatah) bị gạt ra bên lề.
Leo thang căng thẳng trước tháng 10 năm 2023
Trong năm 2022 và đầu năm 2023, các nhóm vũ trang Palestine tại Gaza, bao gồm Hamas và nhóm Thánh chiến Hồi giáo Palestine (PIJ), đã liên tục bắn rocket và đạn cối về phía các cộng đồng Israel. Những hành động này đã châm ngòi cho các cuộc không kích đáp trả của Israel nhằm vào các mục tiêu của họ. Các sự cố này thường diễn ra sau hoặc trùng khớp với các đợt bạo lực ở Bờ Tây, nơi các mạng lưới liên kết với Hamas kích động các cuộc tấn công nhắm vào người Israel.
Một đợt leo thang căng thẳng đáng chú ý xảy ra vào tháng 5 năm 2023 trong Chiến dịch Lá chắn và Mũi tên. Khi đó, Israel đã tấn công phủ đầu các trung tâm chỉ huy của PIJ sau khi nhận được thông tin tình báo về một cuộc tấn công sắp xảy ra. Để đáp trả, các tay súng Gaza đã bắn 1.469 quả rocket và đạn cối vào Israel chỉ trong bốn ngày. Hầu hết các quả đạn này đã bị hệ thống Vòm Sắt (Iron Dome) của Israel đánh chặn, nhưng một số vẫn gây ra thiệt hại tài sản và thương tích nhẹ. Song song đó, khu vực Bờ Tây cũng chứng kiến sự gia tăng đột biến các cuộc tấn công khủng bố của người Palestine, bao gồm các vụ xả súng từ xe đang chạy và các vụ đâm dao. Tính đến cuối năm, các vụ tấn công này đã giết chết 43 người Israel và người nước ngoài, một con số cao hơn năm 2022. Nhiều vụ trong số này có liên quan đến các thành viên của Hamas hoặc PIJ.
Để đối phó, Israel đã thực hiện các cuộc đột kích có mục tiêu nhằm triệt phá các ổ nhóm khủng bố, chẳng hạn như các chiến dịch ở Jenin và Nablus đã vô hiệu hóa các phòng thí nghiệm chế tạo bom và bắt giữ nhiều nghi phạm. Cuộc đột kích vào Jenin vào tháng 7 năm 2023 được coi là chiến dịch lớn nhất ở Bờ Tây trong gần hai thập kỷ. Hàng trăm binh sĩ Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã tham gia phá hủy các mạng lưới thuốc nổ và đường hầm ngầm được dùng cho các cuộc tấn công. Chiến dịch này khiến 12 tay súng Palestine thiệt mạng và dẫn đến hơn 400 vụ bắt giữ trên toàn khu vực.