Bão Chan-hom (tiếng Anh: Severe Tropical Storm Chan-hom) là một cơn bão nhiệt đới quy mô lớn với cường độ trung bình và ảnh hưởng đến Nhật Bản đang hoạt động trên khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương. Chan-hom cơn bão đã đi vào lịch sử khí tượng khi trở thành cơn bão đầu tiên đã đổ bộ đảo Honshu theo hướng từ đông sang tây kể từ sau cơn bão Jongdari năm 2018. Đồng thời, đây cũng là cơn bão thứ mười lăm được đặt tên trong mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương năm 2026.
Chính quỹ đạo chuyển hướng từ Đông sang Tây đầy phức tạp này đã đưa Chan-hom trở thành cơn bão đầu tiên đổ bộ trực tiếp vào đảo chính Honshu theo lộ trình dị thường này kể từ sau siêu bão Jongdari năm 2018. Đường đi độc đáo này cũng biến nó thành cơn bão đầu tiên đổ bộ trực tiếp vào tỉnh Ibaraki kể từ khi Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) bắt đầu lưu trữ dữ liệu quan trắc từ năm 1951. Đồng thời, xét về cường độ dữ dội, đây cũng là cơn bão có sức gió đổ bộ mạnh nhất vào khu vực này kể từ sau sự càn quét của cơn bão Mac năm 1989. Mặc dù di chuyển vượt qua vĩ độ 30 độ Bắc, nhưng Chan-hom không hề bị biến tính thành xoáy thuận ngoại nhiệt đới, cũng không bị suy yếu hay tan dần mà ngược lại, nó còn tiếp tục mạnh lên.
Bão Chan-hom có nguồn gốc từ một vùng nhiễu động nhiệt đới mang nhiều tiềm năng hình thành ở phía tây đảo san hô Enewetak vào ngày 3 tháng 8. Do di chuyển qua vùng biển có nhiệt độ bề mặt rất ấm và gặp độ đứt gió thấp, hệ thống đã nhanh chóng tích tụ năng lượng để mạnh lên thành áp thấp nhiệt đới, rồi tiếp tục đạt cấp bão nhiệt đới vào ngày 5 tháng 8. Tuy nhiên, một khối áp cao cận nhiệt đới có cường độ mạnh ở phía bắc đã ép bão phải đổi quỹ đạo, chuyển hướng di chuyển hoàn toàn về phía tây. Trong các ngày 6 và 7 tháng 8, tiến trình tăng cường cường độ của bão gặp nhiều trở ngại lớn do độ đứt gió mạnh và sự xâm nhập của không khí khô từ tầng cao. Tác động bất lợi này khiến hoàn lưu bị xáo trộn, các cấu trúc xoáy nhỏ cạnh tranh lẫn nhau và buộc hệ thống phải suy yếu trở lại thành áp thấp nhiệt đới. Đến ngày 8 tháng 8, khi thoát khỏi đới không khí khô tàn dư và tiến vào vùng biển thuận lợi hơn, bão mới dần loại bỏ được các yếu tố cản trở để phục hồi lại cấu trúc đối lưu chắc chắn của mình.
Trong hai ngày 9 và 10 tháng 8, sự tương tác phức tạp giữa các khối áp cao cận nhiệt đới và rãnh áp thấp trên cao đã khiến bão bẻ lái một cách dị thường từ hướng Tây Bắc sang hướng Tây, tiến thẳng về phía bờ biển miền Trung Nhật Bản. Sang ngày 11 tháng 8, bão tiếp tục mạnh lên thành bão nhiệt đới dữ dội và chính thức đạt đỉnh cường độ. Nhờ nguồn năng lượng nhiệt từ đới hải lưu ấm kết hợp cùng cấu trúc lõi nhỏ cô đặc, bão đã xuất sắc duy trì được sức mạnh ổn định khi áp sát đất liền và đổ bộ trực tiếp vào thị trấn Oarai, tỉnh Ibaraki. Sự kiện này đánh dấu mốc lịch sử khi Chan-hom trở thành cơn bão đầu tiên đổ bộ trực tiếp vào tỉnh Ibaraki. Sau khi tràn vào đất liền, do phải chịu lực ma sát lớn với địa hình đồi núi hiểm trở, bão suy yếu nhanh chóng trong đêm 11 tháng 8 khi di chuyển qua đảo chính Honshu. Rạng sáng ngày 12 tháng 8, khi đi ra Biển Nhật Bản, bão bị hạ cấp xuống thành áp thấp nhiệt đới trước khi hoàn lưu tàn dư đầy năng lượng của nó mới chịu hoàn toàn tan biến vào một rãnh áp thấp vĩ độ cao.
Mặc dù các hoạt động kinh doanh, thương mại và hệ thống giao thông tại thủ đô Tokyo về cơ bản vẫn duy trì diễn ra bình thường nhờ năng lượng ứng phó tốt, cơn bão Chan-hom vẫn gây ra nhiều thiệt hại đáng kể trên khắp khu vực Kantō. Những đợt gió lớn và giật mạnh liên tiếp đã quật đổ nhiều cây xanh tại Tokyo, bao gồm sự cố gây chú ý gần ga Omotesandō, và khu vực ga Utsunomiya thuộc địa bàn tỉnh Tochigi. Cũng tại tỉnh Tochigi, sức gió dữ dội đã làm sập một hàng rào bảo vệ đường cao tốc đè trực tiếp lên chiếc ô tô đang lưu thông, nhưng rất may mắn là không có ai ngồi bên trong nên không gây thiệt hại về người. Ngoài ra, để bảo đảm an toàn tuyệt đối cho người dân và du khách trước nguy cơ sóng lớn, chính quyền địa phương cũng đã lệnh cho bãi biển Ōarai phải đóng cửa hoàn toàn. Cơn bão cũng gây ra sự cố mất điện diện rộng do hệ thống lưới điện truyền tải gặp trục trặc, làm ảnh hưởng đến đời sống của khoảng 21.200 – 22.000 hộ gia đình (chủ yếu tập trung ở hai tỉnh Ibaraki và Tochigi) tính đến tối ngày 11 tháng 8. Về thương vong, tính đến 09:00 sáng ngày 12 tháng 8, chính quyền địa phương xác nhận bão đã làm tổng cộng 7 người bị thương nhẹ tại 3 tỉnh (gồm 4 phụ nữ ở Ibaraki, 2 nam giới ở Iwate và 1 nam giới ở Tochigi) và rất may mắn là không ghi nhận trường hợp tử vong nào.
Lịch sử khí tượng
Vào ngày 3 tháng 8, một vùng nhiễu động nhiệt đới hình thành ở vùng biển phía tây đảo san hô Enewetak và được Phòng Nghiên cứu Hải quân Hoa Kỳ đặt cho nó ký hiệu là 96W. Do nằm trong vùng có nhiệt độ bề mặt nước biển rất cao (29 - 30 °C) kết hợp cùng độ cắt gió thẳng đứng ở mức thấp đến trung bình, hệ thống đã nhanh chóng hút nhiều năng lượng và liên tục tự tổ chức lại cấu trúc xoáy tầng thấp. Vào lúc 2 giờ sáng ngày 5 tháng 8, Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp (JTWC) xác định hệ thống này đã phát triển thành một áp thấp gió mùa (monsoon depression) đặc trưng. Cấu trúc này có trường gió cực đại nằm xa tâm, lõi trung tâm tương đối nhẹ và dải mây đối lưu bao quanh lỏng lẻo. Lúc này, hệ thống cách đảo Wake khoảng 116 hải lý (215 km) về phía nam-đông nam. Vào lúc 8 giờ sáng, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản nâng cấp nó lên thành áp thấp nhiệt đới và đưa ra cảnh báo gió mạnh. Nhờ có điều kiện bề mặt biển thuận lợi, hệ thống bắt đầu hội tụ đối lưu rất nhanh và chỉ mất thêm vài giờ để củng cố lại cấu trúc. Vào lúc 2 giờ chiều cùng ngày, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản nâng cấp nó lên thành bão nhiệt đới và được đặt tên là Chan-hom. Sau khi hình thành, do bị chặn ở phía bắc bởi một khối áp cao cận nhiệt đới có cường độ cực kỳ mạnh mẽ, kết hợp với sự rút lui của rãnh thấp tầng trung, hướng di chuyển của Chan-hom đã bị đẩy chuyển hướng hoàn toàn sang phía tây. Sự dịch chuyển này buộc cơn bão phải di chuyển dọc theo rìa phía nam của khối cao áp và đồng thời cơn bão liên tục đối mặt với dòng dẫn hướng mạnh mẽ từ phía đông.
Trong suốt ngày 6 và 7 tháng 8, bão Chan-hom di chuyển trong một môi trường có độ đứt gió tầng đứng (VWS) từ trung bình đến mạnh. Do chịu áp lực từ độ đứt gió tầng trên này, hệ thống không thể hình thành một mắt bão hay một lõi trung tâm duy nhất, khiến vùng hoàn lưu tầng thấp (LLCC) bị bộc lộ ra ngoài hoàn toàn. Bên trong trung tâm bão xuất hiện nhiều cấu trúc xoáy quy mô trung bình (mesovortex) nhỏ tự xoay quanh một trục chung. Sự cạnh tranh giữa các xoáy này liên tục làm phân tán năng lượng và triệt tiêu động lực của nhau, khiến bão Chan-hom hoàn toàn bị kìm hãm và không thể tập trung cường độ để mạnh lên. Vào lúc 02:30 ngày 7 tháng 8 (19:30 UTC ngày 6 tháng 8), JTWC đã đưa ra Cảnh báo Hình thành Xoáy thuận Nhiệt đới (TCFA) cho hệ thống này và dự kiến các xoáy quy mô trung bình sẽ sớm hợp nhất thành một hệ thống lõi ấm (warm-core system) đồng nhất để tập trung năng lượng. Vào lúc 07:00 sáng ngày 7 tháng 8 (tức 00:00 UTC), JTWC đã nâng cấp nó thành bão nhiệt đới, đặt kí hiệu là 14W. Tuy nhiên, chu kỳ sống của bão Chan-hom tiếp tục trải qua thử thách lớn khi tầng khí quyển trung lưu xuất hiện hiện tượng thâm nhập của khối không khí khô (dry air intrusion). Dòng dẫn trên cao bất ngờ kéo theo dải không khí khô này tràn vào rìa phía tây và phía bắc của hoàn lưu, từ đó bóp nghẹt các dải mây đối lưu sâu quanh tâm và làm suy giảm nghiêm trọng lượng mây ẩm nuôi dưỡng lõi bão. Hậu quả là hệ thống bị suy yếu nhanh chóng; chỉ 12 tiếng sau (vào lúc 19:00 ngày 7 tháng 8), JTWC buộc phải hạ cấp 14W xuống lại thành áp thấp nhiệt đới. Hệ thống đã phải mất hơn 24 giờ chống chọi và dịch chuyển sang vùng biển mới có điều kiện thuận lợi hơn. Tại đây, bão Chan-hom dần loại bỏ được dòng không khí khô tàn dư, giúp các dòng thăng đối lưu mạnh mẽ bùng phát trở lại quanh tâm bão. Nhờ sự phục hồi cấu trúc rõ rệt này, vào ngày 8 tháng 8, JTWC đã chính thức nâng cấp hệ thống lên thành bão nhiệt đới trở lại. Sau khi ổn định cấu trúc, Chan-hom bắt đầu tăng tốc và mở rộng quy mô hoàn lưu trên vùng biển Tây Bắc Thái Bình Dương. Cơn bão liên tục tận dụng nhiệt độ nước biển lý tưởng để củng cố các dải mây đối lưu sâu, chuẩn bị cho một hành trình dị thường hướng thẳng về phía vùng biển Đông Nam Nhật Bản dưới áp lực dẫn đường của khối áp cao tầng trung.
Từ ngày 9 đến ngày 10 tháng 8, bão Chan-hom di chuyển ổn định trên vùng biển phía Tây Bắc Thái Bình Dương, hướng về phía vùng biển Đông Nam Nhật Bản. Độ đứt gió giảm xuống chỉ còn khoảng 15–20 knot giúp mây đối lưu bắt đầu đối xứng hóa xung quanh tâm lõi vừa được định hình lại, đồng thời các dải mây mưa (rainbands) cũng bắt đầu siết chặt trung tâm hoàn lưu tầng thấp (LLCC). Tuy nhiên, do bị chặn đầu bởi một khối cao áp cận nhiệt đới cường độ mạnh ở phía bắc kết hợp với sự rút lui của rãnh thấp tầng trung, Chan-hom đã bị đẩy ngược hoàn toàn theo hướng tây một cách đầy phức tạp. Bên cạnh đó, bão còn chịu sự điều phối phức tạp của khối áp cao cận nhiệt đới nằm ở phía Đông Bắc (gần quần đảo Aleutian), kết hợp với sự rút lui của rãnh áp thấp trên cao phía Bắc và sự xuất hiện của một xoáy thấp tầng trung-cao ngay trên đảo Honshu. Sự kết hợp đặc biệt này đã khiến Chan-hom đổi hướng di chuyển từ Tây Bắc sang hướng Tây đầy dị thường, tiến thẳng về phía bờ biển miền Trung Nhật Bản. Sang ngày 11 tháng 8, sau khi củng cố lại hoàn lưu và tăng cường đối lưu sâu quanh tâm, vào lúc 06:00 UTC, JMA đã nâng cấp Chan-hom thành một bão nhiệt đới dữ dội khi bão tiến gần về phía vùng biển Đông Nam Nhật Bản. Sau khi đạt đỉnh tại đây vào trưa cùng ngày, hệ thống bão Chan-hom duy trì cấu trúc lõi chặt chẽ trong suốt quá (tức 13:00 giờ Hà Nội) trình áp sát đất liền. Sau khi đạt đỉnh tại đây, cơn bão đã giữ vững cường độ bão nhiệt đới dữ dội với sức gió là 25m/s và áp suất 980 hPa liên tục trong suốt 5 tiếng đồng hồ (từ 13:00 đến 18:00 theo giờ Hà Nội). Mặc dù di chuyển vượt qua vĩ độ 30° Bắc, nhưng Chan-hom không lập tức bị biến tính ngoại nhiệt đới hay suy yếu nhanh như các cơn bão thông thường. Điều này là nhờ nguồn năng lượng dồi dào từ đới hải lưu ấm (duy trì ở mức 27–28 °C) cùng một cấu trúc lõi nhỏ cô đặc (midget core) giúp bảo toàn vẹn nguyên động lực xoáy. Vào chiều tối cùng ngày, tâm bão chính thức đổ bộ trực tiếp vào thị trấn Oarai, tỉnh Ibaraki. Sự kiện này đánh dấu mốc lịch sử khi Chan-hom trở thành cơn bão đầu tiên đổ bộ trực tiếp vào tỉnh Ibaraki kể từ khi JMA bắt đầu lưu trữ dữ liệu quan trắc vào năm 1951.Sức gió tại vùng cận tâm bão vào thời điểm cập bờ duy trì ở mức 95 km/h (50 mph), kèm theo những cú gió giật mạnh lên tới hơn 110 km/h làm tê liệt hoàn toàn hệ thống cảng biển địa phương. Sau khi tràn vào đất liền, do chịu lực ma sát lớn với địa hình và mất đi nguồn hơi ẩm từ biển, hệ thống bắt đầu suy yếu nhanh chóng. Vào lúc 13:00 UTC (tức 22:00 đêm theo giờ Nhật Bản), JMA đã hạ cấp Chan-hom từ một bão nhiệt đới dữ dội xuống thành một bão nhiệt đới.
Trong suốt đêm 11 và rạng sáng ngày 12 tháng 8, cơn bão tiếp tục di chuyển qua đất liền khu vực Kanto-Koshin và Nam Tohoku theo một quỹ đạo "ngược quy luật" dị thường từ đông sang tây. Mặc dù phải đối mặt với lực ma sát liên tục và dữ dội với địa hình đồi núi hiểm trở của đảo Honshu, cấu trúc lõi cô đặc của bão vẫn kiên cường duy trì một thời gian trước khi bị phá vỡ hoàn toàn. Hệ thống sau đó tiếp tục băng băng di chuyển về hướng tây và đi ra Biển Nhật Bản. Lúc 02:00 UTC ngày 12 tháng 8, Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp (JTWC) đã hạ cấp Chan-hom xuống thành một áp thấp nhiệt đới. Đến buổi sáng cùng ngày, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) cũng chính thức hạ cấp hệ thống xuống thành áp thấp nhiệt đới khi tâm bão dịch chuyển hẳn ra Biển Nhật Bản. Đến 15:00 UTC cùng ngày, Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp (JTWC) đã phát đi cảnh báo cuối cùng về bão Chan-hom, chính thức ngừng theo dõi khi hoàn lưu của hệ thống suy biến hoàn toàn trên Biển Nhật Bản.
Ngày 13 tháng 8, hệ thống di chuyển dốc ngược lên phía Bắc. Tuy nhiên, sang ngày 14 tháng 8, do dòng dẫn khí quyển phía sau suy yếu, hệ thống mất động lực và rơi vào trạng thái gần như đứng yên và xoáy quẩn gần bán đảo Triều Tiên trong một thời gian dài, di chuyển trì trệ sát thềm lục địa khu vực giáp ranh giữa Đông Bắc bán đảo Triều Tiên và Viễn Đông Nga. Đến 03:00 JST ngày 16 tháng 8 năm 2026, JMA chính thức xác nhận áp thấp nhiệt đới đã suy biến hoàn toàn và bị hấp thụ vào một rãnh áp thấp khác di chuyển từ Siberia và tan ngay giữa vùng biển của Bán đảo Triều Tiên.
Thông thường, do ảnh hưởng chi phối của dòng gió tây ôn đới (westerlies), các cơn bão tại khu vực này sẽ di chuyển từ Tây sang Đông hoặc uốn cong về hướng đông bắc và đi với vận tốc từ 15-25 km/h. Tuy nhiên, cơn bão này đi lại đi ngược lại từ Đông sang Tây với vận tốc nhanh và sức gió giật mạnh. Dẫn đến nó có quỹ đạo theo một đường cong ngược với hướng đi ngược lại so với điển hình của một cơn bão thông thường tại Tây Băc Thái Bình Dương. Quỹ đạo dị thường này đã biến đạo dị thường này đã biến Chan-hom trở thành cơn bão đầu tiên đổ bộ vào đảo chính Honshu theo hướng từ đông sang tây kể từ sau cơn bão Jongdari năm 2018. Hệ thống này đổ bộ vào đất liền với sức gió 95 km/h (50 mph) tại tỉnh Ibaraki, Nhật Bản theo một quỹ đạo hiếm hoi từ Đông sang Tây, trở thành cơn bão đầu tiên đổ bộ vào tỉnh Ibaraki kể từ sau bão Mac (1989) và kể từ lúc JMA bắt đầu lưu trữ dữ liệu quan trắc vào năm 1951.
Công tác phòng chống - Tác động
Công tác phòng chống
Cảnh báo bão
Nhằm ứng phó với diễn biến phức tạp của bão, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) đã phát đi cảnh báo về nguy cơ sạt lở đất, ngập lụt tại các vùng trũng thấp, nước sông dâng cao, cùng gió giật mạnh và sóng lớn; trong đó mức cảnh báo gió cao nhất được ban hành tại một số địa phương là Cảnh báo bão màu đỏ. Cơ quan này cũng lưu ý các hiện tượng thời tiết cực đoan như sét, gió giật mạnh tương tự lốc xoáy hoàn toàn có thể xảy ra, đồng thời đưa ra dự báo về các đợt mưa lớn trên diện rộng tại khu vực phía Đông và Đông Bắc Nhật Bản với lượng mưa có thể lên tới 150 - 200mm.
Dựa trên quỹ đạo của cơn bão, các cơ quan chức năng nhận định hệ thống này có thể gây ra hiện tượng gió biến động bất thường tại các vùng ven biển Kanto và Tohoku, làm tăng nguy cơ xuất hiện sóng dâng cao đột ngột. Giới chức trách cũng đưa ra khuyến cáo tới du khách đang tham quan tại Nhật Bản về nguy cơ gió mạnh làm gián đoạn hệ thống giao thông công cộng. Du khách được khuyên nên chủ động cập nhật các thông báo thiên tai mới nhất, theo dõi bản đồ rủi ro mã hóa theo màu sắc (đối với sạt lở đất, ngập lụt và mưa lớn) trên trang web của cơ quan khí tượng, đồng thời linh hoạt điều chỉnh lịch trình khi cần thiết.
JMA kêu gọi cư dân ở vùng Tohoku tiếp tục cảnh giác với nguy cơ sạt lở đất cho đến ngày 12 tháng 8. Họ cũng cảnh báo về tình trạng lũ lụt ở các khu vực trũng thấp, cũng như mực nước sông dâng cao hoặc thậm chí tràn bờ.
Công tác phòng chống khác
Sự xuất hiện và đổ bộ của bão Chan-hom vào giữa tháng 8 năm 2026 đã gây xáo trộn nghiêm trọng đến kỳ nghỉ lễ Obon - dịp cao điểm về nhu cầu đi lại và đoàn tụ gia đình của người dân Đối với ngành vận tải, các đơn vị khuyến cáo hành khách chủ động theo dõi thông tin cập nhật. Dù các tuyến tàu cao tốc Tokaido, Tohoku và Hokuriku Shinkansen dự kiến vẫn duy trì lịch trình hoạt động, các nhà điều hành cho biết tình trạng hoãn chuyến hoặc chậm trễ vẫn có thể xảy ra để đảm bảo an toàn. Về đường hàng không, do ảnh hưởng của bão, hãng All Nippon Airways (ANA) đã thông báo hủy tổng cộng 58 chuyến bay đến và đi từ Sân bay Narita và Haneda, đồng thời cân nhắc hủy các chuyến bay tại Sân bay Sendai tùy thuộc vào tình hình thời tiết. Các hãng hàng không lớn khác tại Nhật Bản cũng phát đi cảnh báo tới hành khách về nguy cơ hoãn hoặc hủy chuyến trên diện rộng. Trong khi đó, các hãng hàng không khác cũng thông báo các chuyến bay hiện tại vẫn diễn ra theo kế hoạch. Ngoài ra, các bãi biển tại thị trấn Ōarai cũng bị buộc phải đóng cửa hoàn toàn để bảo đảm an toàn.
Thiệt hại
Tại thủ đô Tokyo, các tuyến tàu xe, chuyến bay cùng các hoạt động kinh doanh về cơ bản vẫn diễn ra bình thường. Dù vậy, cơ quan chức năng vẫn đưa ra cảnh báo tới người dân ở khu vực miền Bắc và miền Tây Nhật Bản về nguy cơ mưa lớn kéo dài kèm sấm sét. Tại tỉnh Tochigi, một hàng rào dọc theo đường cao tốc bị sập. Một chiếc xe bị mắc kẹt bên dưới, nhưng may mắn là không có ai bên trong bị thương. Nhiều cây cối cũng bị đổ gần ga Utsunomiya ở tỉnh Ibaraki và cả ở Tokyo, gây ùn ứ giao thông cục bộ.