Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XIV (tên chính thức: Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XIV, gọi tắt trong bài: Đại hội XIV) là Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 14 của Đảng Cộng sản Việt Nam diễn ra từ ngày 19 đến 23 tháng 1 năm 2026 tại Hà Nội, trong bối cảnh Việt Nam vừa trải qua những thay đổi lớn về tổ chức bộ máy, kinh tế và chính trị. Đại hội được tổ chức theo Điều lệ Đảng, được triệu tập theo chu kỳ 5 năm một lần, nhằm tổng kết nhiệm kỳ XIII (2021–2025), xác định phương hướng, mục tiêu phát triển đất nước giai đoạn 2026–2030, đồng thời bầu ra Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV và các cơ quan lãnh đạo chủ chốt của Đảng cho nhiệm kỳ mới. Việt Nam là một nhà nước đơn đảng, nơi Đảng Cộng sản Việt Nam giữ vai trò lãnh đạo toàn diện đối với hệ thống chính trị theo Hiến pháp. Trong tổng số khoảng 5,6 triệu đảng viên trên cả nước, Đại hội có sự tham dự của 1.586 đại biểu, đại diện cho các tổ chức đảng trên cả nước, bao gồm lãnh đạo trung ương, địa phương, lực lượng vũ trang và các cơ quan trong hệ thống chính trị. Chương trình nghị sự của Đại hội XIV kéo dài 6 ngày rưỡi, bắt đầu bằng phiên trù bị, phiên khai mạc, thảo luận và thông báo các văn kiện, bầu Ban Chấp hành Trung ương, và kết thúc bằng việc ra mắt lãnh đạo khóa mới trong phiên bế mạc và họp báo. Tuy nhiên, đến ngày thứ 3 diễn ra, đại hội đã quyết định rút ngắn 1 ngày rưỡi. Đồng nghĩa, Đại hội XIV được kết thúc vào ngày 23 tháng 1, thay vì 25 tháng 1 như trước đó.
Kỳ Đại hội này được đánh giá có ý nghĩa đặc biệt, gắn với các mốc lịch sử quan trọng như 40 năm Đổi Mới, hướng tới 100 năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (1930–2030) và 100 năm thành lập nước (1945–2045). Bên cạnh việc xác lập định hướng chính sách lớn, Đại hội XIV cũng thu hút sự chú ý rộng rãi trong và ngoài nước do diễn ra sau nhiều biến động chính trị trong nhiệm kỳ XIII. Quá trình chuẩn bị cho Đại hội XIV diễn ra trong 18 tháng nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng Bí thư Tô Lâm, người vừa lên nắm quyền sau khi Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng qua đời năm 2024. Trong thời gian này, Việt Nam chứng kiến các cải cách hành chính quy mô lớn, tái cấu trúc đơn vị hành chính và bộ máy nhà nước, đồng thời thúc đẩy khu vực tư nhân song song với việc duy trì vai trò chủ đạo của nhà nước trong nền kinh tế. Những cải cách này nhận được sự quan tâm tích cực từ giới đầu tư quốc tế nhưng cũng gây ra nhiều tranh luận trong nước. Song song với công tác chuẩn bị đại hội, chính quyền Việt Nam cũng đã gia tăng các biện pháp kiểm soát chính trị, bao gồm việc bắt giữ và xử lý các cá nhân bị cho là bất đồng chính kiến, làm dấy lên các chỉ trích từ các tổ chức nhân quyền quốc tế về không gian tự do chính trị trước thềm đại hội. Trong bối cảnh đó, Đại hội XIV được đánh giá là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt, không chỉ quyết định nhân sự và đường lối phát triển của Việt Nam trong 5 năm tiếp theo mà còn định hình vị thế quyền lực của ban lãnh đạo mới trong dài hạn.
Bối cảnh
Điều lệ Đảng và Đại hội Đảng bộ các cấp
Việt Nam là một nhà nước đơn đảng. Theo Điều 4 Hiến pháp Việt Nam cũng khẳng định Đảng Cộng sản Việt Nam đóng vai trò lãnh đạo toàn diện và là đảng cầm quyền của Việt Nam do Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập và rèn luyện. Khác với các nhà nước đa đảng, do chỉ có một đảng lãnh đạo nên đại hội đảng ở Việt Nam, đôi lúc được tinh gọn lại và gọi là "Đại hội Đảng" với từ "đảng" được viết hoa. Theo điều lệ Đảng, cơ quan lãnh đạo cao nhất của Đảng là Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Việt Nam. Đại hội đại biểu toàn quốc sẽ có quyền quyết định số lượng Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương. Các kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc sẽ do Ban Chấp hành Trung ương (BCHTW) triệu tập thường lệ năm năm một lần. Tuy nhiên, BCHTW có thể yêu cầu triệu tập sớm hơn hoặc muộn hơn không quá một năm so với thường lệ. Ở đại hội XIV, trong số khoảng 100 triệu dân, Việt Nam có khoảng 5,6 triệu đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Tuy nhiên, đại hội sẽ chỉ có sự góp mặt của 1.586 đại biểu tham dự, những người được cho là "đại diện" cho hàng triệu đảng viên. Các đại diện này bao gồm 163 ủy viên Trung ương Đảng đương nhiệm, cùng đại biểu được bầu từ các cấp. Thành phần đại biểu rất đa dạng nhưng chủ yếu là lãnh đạo trong hệ thống chính trị, từ trung ương đến địa phương, như bộ trưởng, lãnh đạo tỉnh, cùng đại diện của quân đội và công an.
Trong các kỳ đại hội Đảng trước đây thường kéo dài từ 4–9 ngày, tuy nhiên, ở những kỳ đại hội gần nhất thời gian kéo dài khoảng một tuần. Đến ngày 23 tháng 10 năm 2025, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương đã chính thức thông báo về thời gian tổ chức Đại hội XIV kéo dài trong 7 ngày, từ 19 tháng 1 đến 25 tháng 1 năm 2026 tại Hà Nội. Tuy nhiên, vào ngày 21 tháng 1, ngày thứ 3 diễn ra đại hội đã được xác nhận rút ngắn chương trình đại hội và kết thúc vào ngày 23 tháng 1. Theo thông lệ, ngày đầu tiên của đại hội sẽ là phiên trù bị, nhằm chuẩn bị cho đại hội chính thức, trong đó các đại biểu bầu các cơ quan điều hành và thông qua chương trình làm việc. Với ngày thứ 2, phiên khai mạc sẽ được tổ chức với sự tham dự của khách mời và truyền thông. Từ ngày thứ 3 trở đi, đại hội sẽ tập trung vào việc thảo luận, thông qua các văn kiện cho nhiệm kỳ mới và bầu BCHTW mới. Từ BCHTW, họ sẽ tiếp tục bầu Bộ Chính trị và Tổng Bí thư dẫn dắt nhiệm kỳ mới. Vào ngày cuối cùng, lãnh đạo khóa mới ra mắt, Tổng Bí thư phát biểu bế mạc và chủ trì họp báo. Trong kỳ đại hội XIV, phương châm của Đại hội được xác định là "Đoàn kết – Dân chủ – Kỷ cương – Đột phá – Phát triển".
Đối với quá trình bầu cử, BCHTW cũ sẽ chuẩn bị trước danh sách nhân sự để Đại hội bầu, đặc biệt là các ứng viên vào Bộ Chính trị, dù đại biểu vẫn có quyền ứng cử và đề cử nếu đáp ứng tiêu chuẩn. Đại hội sẽ thống nhất tiêu chí, số lượng và bầu BCHTW mới gồm các ủy viên chính thức và dự khuyết, với điều kiện trúng cử tối thiểu quá bán phiếu. Đại biểu sẽ không bầu trực tiếp Tổng Bí thư; thay vào đó, BCHTW khóa mới sẽ bầu Bộ Chính trị và chọn một ủy viên làm Tổng Bí thư, cùng các chức danh then chốt khác như Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Trung ương và Thường trực Ban Bí thư. Danh sách nhân sự cấp cao được xếp vào diện bí mật đặc biệt, không công bố trước. Sau Đại hội, Trung ương tiếp tục phân công, giới thiệu nhân sự lãnh đạo Nhà nước nhằm bảo đảm vai trò lãnh đạo toàn diện của Đảng đối với hệ thống chính trị. Đại hội XIV dự kiến sẽ quyết định cơ cấu lãnh đạo cấp cao, bao gồm các vị trí được gọi là "ngũ trụ" của hệ thống chính trị: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chủ tịch Quốc hội và Thường trực Ban Bí thư. Ngoài nhân sự, Đại hội cũng sẽ xác nhận các định hướng chính sách lớn, trong đó có tiếp tục cải cách hành chính và đẩy nhanh đầu tư hạ tầng – những chương trình gắn liền với nhiệm kỳ đầu ngắn ngủi của Tô Lâm.
Theo Chỉ thị số 35-CT/TW vào ngày 14 tháng 6 năm 2024, Đại hội Đảng bộ các cấp cho nhiệm kỳ mới được được xác định với 4 nội dung chính bao gồm: thứ nhất, đánh giá việc thực hiện nghị quyết đại hội nhiệm kỳ 2020–2025, đồng thời xác định phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp cho giai đoạn 2025–2030; thứ hai, tham gia thảo luận và góp ý đối với dự thảo các văn kiện trình Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng cũng như văn kiện của cấp ủy cấp trên trực tiếp; thứ ba, tiến hành bầu ban chấp hành đảng bộ nhiệm kỳ 2025–2030; và thứ tư, bầu đoàn đại biểu đại diện tham dự đại hội đảng bộ cấp trên. Đến ngày 14 tháng 4 năm 2025, Bộ Chính trị Việt Nam đã ban hành Chỉ thị số 45-CT/TW thay thế cho chỉ thị trước đó bao gồm thời điểm bắt đầu tổ chức đại hội đảng bộ mỗi cấp. Theo chỉ thị, đại hội ở cấp cơ sở được tổ chức vào tháng 4 năm 2025; đại hội cấp trên trực tiếp của cơ sở, bao gồm các đảng bộ trực thuộc Đảng ủy Công an Trung ương, diễn ra trong tháng 6 năm 2025; đại hội đảng bộ các xã, phường và đặc khu trực thuộc cấp tỉnh tổ chức vào tháng 7 năm 2025; còn đại hội đảng bộ trực thuộc Trung ương được tiến hành vào tháng 9 năm 2025. Việc xác định độ tuổi tham gia các chức danh lãnh đạo Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Đoàn đại biểu Quốc hội được tính tại thời điểm tháng 3 năm 2026; đối với các chức danh lãnh đạo Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội, độ tuổi được tính theo thời điểm tổ chức đại hội của từng tổ chức ở mỗi cấp.
Kiểm duyệt và tăng cường an ninh nội bộ trước Đại hội
Trước thềm Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ XIV, Chính quyền Hà Nội đã bắt đầu gia tăng các biện pháp xử lý hình sự và hành chính đối với những cá nhân bày tỏ quan điểm trái chiều với chính quyền. Điển hình như trường hợp của Hồ Văn Quyết, người từng lên tiếng về việc bảo vệ môi trường đã bị Bộ Công an Việt Nam bắt giữ vào ngày 28 tháng 8. Trường hợp này đã bị BBC News Tiếng Việt cáo buộc là hành vi "bắt giữ tùy tiện". Trong khi đó, nhà báo Lê Trung Khoa, người đứng sau báo điện tử thoibao.de cùng với Đỗ Văn Ngà theo Điều 117 Bộ luật Hình sự và luật sư Nguyễn Văn Đài – những người không sinh sống tại Việt Nam cũng đã lần lượt bị khởi tố trong tháng 11 năm 2024 theo Điều 117 Bộ luật Hình sự. Theo ông Đài phát biểu, lý do ông bị khởi tố là do chính quyền Việt Nam mong muốn "dập tắt tiếng nói bất đồng" trước thềm Đại hội XIV nhằm để bảo vệ an ninh chính trị. Vào đầu năm 2026, blogger Hồng Thái Hoàng cũng bị bắt giữ với lý do tương tự. Ngoài những trường hợp trên, chính quyền cũng đã bắt giữ 1 người ở Thanh Hóa, 1 người ở Thành phố Hồ Chí Minh và 3 người ở Vĩnh Long. Bên cạnh những biện pháp xử lý hình sự, chính quyền Việt Nam cũng đã xử phạt hành chính 7,5 triệu đồng với cáo buộc "xuyên tạc", "bịa đặt" thông tin về Đảng và Nhà nước Việt Nam hoặc cơ quan công quyền Việt Nam như Lào Cai, Bắc Ninh, Đồng Nai, Đà Nẵng, Ninh Bình, Gia Lai,... Không chỉ tự đăng tải thông tin, 1 người ở Đà Nẵng, 1 người ở Tây Ninh và 2 người ở Hải Phòng chia sẻ bài đăng của Lê Trung Khoa trên Facebook cũng bị xử phạt 7,5 triệu đồng.
Trong thời gian này, truyền thông Việt Nam cũng đã kêu gọi người dân "nhận diện đúng" trước những "luận điệu xuyên tạc", "bóp méo thông tin" và tung tin giả của các "thế lực thù địch". Theo cơ quan công quyền Việt Nam, "âm mưu" và "thủ đoạn" của những thế lực này chính là "phá hoại" tư tưởng và phủ nhận vai trò của Đảng Cộng sản Việt Nam, thường gắn liền với "diễn biến hòa bình", thay đổi chế độ chính trị Việt Nam. Đồng thời, gọi thời điểm trước Đại hội Đảng là "mùa cao điểm" cho các thế lực chống phá. Không chỉ vậy, truyền thông cũng loan tin việc người dân "phấn khởi" khi đối tượng "xuyên tạc" bị bắt giữ. Trong khi đó, báo Hà Nội Mới bình luận cho rằng, công tác nhân sự đã bị các "thế lực thù địch", "cơ hội chính trị" và phần tử bất mãn lợi dụng để tung tin "xuyên tạc", gây hoài nghi và chia rẽ. Đồng thời, lập luận việc chuẩn bị nhân sự được thực hiện một cách nghiêm túc, chặt chẽ, đúng quy định với sự thống nhất cao của Trung ương. Báo Pháp Luật Thành phố Hồ Chí Minh cũng đã kêu gọi người dân nâng cao ý thức khi lướt mạng xã hội để tránh những thông tin "xuyên tạc".
Theo Patricia Gossman, Phó Giám đốc cấp cao phụ trách khu vực châu Á của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, nhận định rằng việc gia tăng bắt bớ các nhân vật phê bình trước mỗi kỳ đại hội đảng đã trở thành một mô thức quen thuộc. Theo bà, không chỉ người dân không có cơ hội tham gia lựa chọn lãnh đạo đất nước, mà những ai có khả năng lên tiếng chỉ trích quy trình này cũng bị tìm cách ngăn chặn. Tổ chức này cũng cho rằng Đại hội Đảng, được tổ chức định kỳ 5 năm một lần từ năm 1986, là nơi quyết định nhân sự lãnh đạo cấp cao cho nhiệm kỳ tiếp theo, song quá trình này thiếu tính công khai và dân chủ. Những công dân không phải đảng viên không có điều kiện tham gia thảo luận hay tiếp cận thông tin về các ứng viên cho các vị trí lãnh đạo chủ chốt. Cũng theo tổ chức này, trong nhiều kỳ đại hội trước đây, lực lượng công an thường tăng cường các biện pháp như bắt giữ hoặc quản thúc tại gia mang tính tùy tiện nhằm làm suy yếu và ngăn chặn các tiếng nói phê bình có ảnh hưởng trong xã hội.
Biến động chính trị Việt Nam nhiệm kỳ XIII
Hàng loạt thay đổi chính trị cấp cao
Trong nhiệm kỳ XIII của Đảng Cộng sản Việt Nam, chính quyền Việt Nam đã ghi nhận việc thôi chức của nhiều lãnh đạo chủ chốt được cho là nằm một phần trong chiến dịch đốt lò. Vào ngày 17 tháng 1 năm 2023, Nguyễn Xuân Phúc đã phải từ chức Chủ tịch nước do phải "chịu trách nhiệm chính trị" vì để một số thành viên trong chính phủ của ông có liên quan đến Vụ chuyến bay "giải cứu" công dân trở về nước trong Đại dịch COVID-19, và Vụ sai phạm tại Công ty cổ phần Công nghệ Việt Á. Ngoài ông Phúc, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Chu Ngọc Anh đã bị xét xử 3 năm tù giam, Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thanh Long bị xét xử 18 năm tù giam... cũng do những sai phạm liên quan đến Việt Á. Sau đó hơn một năm, vào tháng 3 năm 2024, truyền thông nhà nước Việt Nam đưa tin về việc BCHTW quyết định cho phép Võ Văn Thưởng, người giữ chức Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Trung ương Đảng và Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam từ nhiệm do phải "chịu trách nhiệm người đứng đầu", "vi phạm về quy định những điều đảng viên không được làm" và một số lý do khác. Tuy nhiên, trong các báo cáo không đề cập đến các hành vi sai trái của ông. Theo một số cơ quan truyền thông phương Tây, các sai phạm của ông có thể liên quan đến Tập đoàn Phúc Sơn trong thời gian làm Bí thư tỉnh Quảng Ngãi.
Không lâu sau đó, vào ngày 26 tháng 4 năm 2024, truyền thông nhà nước Việt Nam tiếp tục thông báo quyết định cho phép Vương Đình Huệ, người giữ chức Ủy viên Bộ Chính trị và Chủ tịch Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam từ nhiệm. Ông trở thành "trụ" thứ ba trong số tứ trụ của Việt Nam từ chức trong vòng một nhiệm kỳ sau Nguyễn Xuân Phúc và Võ Văn Thưởng. Đồng thời, cũng là người thứ 5 thôi chức Ủy viên Bộ Chính trị BCHTW Đảng Cộng sản Việt Nam khóa 13. Ông từ chức với lý do vi phạm "Quy định những điều Đảng viên không được làm", "Quy định về trách nhiệm nêu gương của các bộ, đảng viên" và "Chịu trách nhiệm người đứng đầu". Thông tin ông từ chức được đưa ra vài ngày sau khi Phạm Thái Hà – trợ lý của ông bị bắt giữ do các sai phạm liên quan đến Tập đoàn Thuận An. Việc miễn nhiệm ông đã chính thức được Quốc hội Việt Nam thông qua vào ngày 2 tháng 5 năm 2024. Sau đó không lâu, một cán bộ cấp cao khác là Trương Thị Mai cũng bị cho thôi chức Ủy viên Bộ Chính trị, Ủy viên Trung ương Đảng. Sau thông tin Vương Đình Huệ từ chức, hãng thông tấn Associated Press và The New York Times đã bắt đầu đề cập đến trường hợp nhiều đối thủ chen chân nhau hạ bệ để tranh giành quyền lực và kế nhiệm vai trò Tổng Bí thư của Nguyễn Phú Trọng do ông đang ảnh hưởng sức khỏe và ở giai đoạn tuổi tác cao. Tương tự, hãng thông tấn Reuters cũng đưa tin, có nhiều cáo buộc cho rằng chiến dịch này đang được sử dụng cho mục đích chính trị nhằm tranh giành quyền lực nội bộ trước thềm Đại hội XIV, mặc dù Bộ Ngoại giao Việt Nam đã lên tiếng phủ nhận cáo buộc này.