Bão Nokaen (Tên gọi Philippines: Ada), là một cơn bão nhiệt đới mạnh vừa phải mang đến lũ lụt lớn đến Philippines vào giữa tháng 1 năm 2026, cơn bão đầu tiên được đặt tên phát triển trong tháng 1 kể từ Bão nhiệt đới Pabuk năm 2019 và trở thành cơn bão nhiệt tồn tại và hình thành tại tháng 1 dài nhất trong lưu vực Tây Thái Bình Dương, chỉ sau cơn bão nhiệt đới Axel năm 1992. Bão được đặt tên đầu tiên của mùa bão Thái Bình Dương năm 2026.
Nokaen hình thành từ một vùng áp thấp phía nam Palau. Nằm trong một môi trường thuận lợi, Trung tâm cảnh báo bão chung (JTWC) đã phát hành Cảnh báo hình thành bão nhiệt đới (TCFA) vào 01:30 UTC vào ngày 14 tháng 1, trước khi chỉ định hệ thống là áp thấp nhiệt đới 01W. Vào lúc 11:00 PHT (03:00 UTC) cùng ngày, Cục quản lý Thiên văn, Địa vật lý và Khí quyển Philippines (PAGASA) đã làm theo, gán 01W tên địa phương là Ada. Vào 06:00 UTC ngày 15 tháng 1, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) nâng cấp hệ thống thành một cơn bão nhiệt đới và gán cho nó tên gọi Nokaen; PAGASA cũng làm tương tự vào 17:00 PHT (09:00 UTC). Vào 03:00 UTC ngày 16 tháng 1, JTWC cũng nâng cấp Nokaen lên trạng thái bão nhiệt đới.
Bắt đầu từ ngày 14 tháng 1, PAGASA đã phát hành tín hiệu gió bão nhiệt đới số 1 cho nhiều khu vực, với một số khu vực được nâng cấp lên tín hiệu số 2 ba ngày sau đó. Vào ngày 15 tháng 1, Hội đồng NDRRMC (National Disaster Risk Reduction and Management Council) tuyên bố 31 cảng biển không hoạt động, trong khi Bộ phúc lợi xã hội và phát triển (DSWD) đã đưa ra Cảnh báo Xanh. Tính đến ngày 17 tháng 1, khoảng 8.800 người đã bị mắc kẹt tại các cảng biển khác nhau. Các cơ quan thiên tai ở Catanduanes đã được đưa vào cảnh báo đầy đủ, trong khi Nhóm Phản ứng Trợ lý của Cảnh sát Bờ biển Philippines ở Đông Nam Mindanao được đưa vào trạng thái sẵn sàng ứng phó với cơn bão. 16 chuyến bay nội địa đã bị hủy bỏ, ảnh hưởng đến 1.008 hành khách. Hai người chết trong một vụ sạt lở đá ở Matnog. Có nhiều vụ lũ lụt được báo cáo ở nhiều thị trấn thuộc các tỉnh Albay và Catanduanes. Một số tuyến đường tràn trên Philippines bị ngập nước và khiến giao thông hoàn toàn bị chia cắt. Nhiều đường cao tốc bị ngập nước, và nhiều thành phố bị sạt lở đất và lở bùn.
Lịch sử khí tượng
Vào 12:00 UTC ngày 13 tháng 1, JMA phát hiện ra một khu vực áp suất thấp khoảng 170 hải lí (310 km) về phía nam Palau. Do Nhiệt độ bề mặt biển cao, tiềm năng nhiệt lượng đại dương cao, độ đứt gió đứng yếu và dòng chảy tốt, hệ thống tiếp tục tăng cường khi di chuyển về phía tây bắc dọc theo phần phía nam của một áp cao cận nhiệt đới. Vào lúc 01:30 UTC ngày 14 tháng 1, JTWC đã phát hành cảnh báo hình thành bão nhiệt đới cho hệ thống, trích dẫn một tâm lưu thông tầng thấp (Low-Level Circulation Center - LLCC) hợp nhất với đối lưu sâu ở các khu vực tây và nam. JTWC xác định một môi trường thuận lợi cho cơn bão tăng cường. JTWC đã chỉ định cơn bão là 01W. Vào lúc 11:00 PHT (03:00 UTC), PAGASA chính thức nâng cấp hệ thống thành một áp thấp nhiệt đới, đặt tên là Ada. Sự thiếu liên kết chặt chẽ trong cấu trúc của bão đã ngăn chặn sự tăng trưởng khi nó bắt đầu chuyển hướng sang Tây Tây Bắc,, có LLCC tương đối không tổ chức với các dải mây xoắn ốc trong bán cầu phía bắc. Vào 18:00 UTC, hệ thống tiếp tục phát triển, JTWC báo cáo về LLCC có tổ chức tốt hơn với môi trường cấp trên được cải thiện.
Vào ngày 15 tháng 1, sự thiếu liên kết chặt chẽ của cấu trúc bão khiến nó duy trì cường độ của nó. Một luồng không khí khô trong khu vực phía nam ngăn chặn đối lưu sâu và do đó, sự phát triển bổ sung. Vào 06:00 UTC, hệ thống tiếp tục phát triển và được nâng cấp thành một cơn bão nhiệt đới bởi JMA, đạt được tên gọi Nokaen .Do không khí khô hơn lôi quanh xoáy từ phía nam, ít hoặc không có hoạt động đối lưu được phát hiện trong khu vực này. Vào 17:00 PHT (09:00 UTC), PAGASA báo cáo sự gia tăng của Nokaen thành một cơn bão nhiệt đới. Mặc dù Nokaen nằm trong một môi trường thuận lợi cho sự phát triển, nó vẫn duy trì cường độ của nó vì nó vẫn không hoạt động dọc theo khu vực rìa phía nam của một áp cao cận nhiệt đới.JTWC báo cáo một tâm lưu thông tầng thấp bị lộ hoàn toàn (Fully exposed LLCC) với đối lưu xa về phía tây bắc; đối lưu đã cố gắng hình thành ở trung tâm nhưng bị cản trở bởi gió đông đối lưu được mô tả là nông và gần như tĩnh Vào 03:00 UTC ngày 16 tháng 1, JTWC nâng cấp Nokaen thành một cơn bão nhiệt đới, với môi trường thuận lợi và một vụ nổ của đối lưu sâu; cấu trúc vùng lõi đối lưu vẫn còn nông mặc dù nỗ lực "yếu ớt" để tăng cường.
Đối lưu bắt đầu cải thiện ở khu vực rìa phía tây bắc của Nokaen, với các phần phía nam và phía đông của LLCC bị phơi bày do độ đứt gió phía đông liên tục. Một ảnh vệ tinh vi sóng cho thấy các đường mây cấp thấp được lôi quanh trung tâm.Khối đối lưu sâu bắt đầu che giấu LLCC khi xoáy cố gắng trở nên đối xứng hơn; hoạt động kết nối bắt đầu tăng trong sáu giờ qua. Cấu trúc của hệ thống đã được cải thiện trong 12 giờ qua. Độ đứt gió đứng ở mức thấp góp phần làm tăng cường. Nokaen bắt đầu củng cố hơn nữa trong khi các các đợt bùng nổ đối lưu với đỉnh mây rất lạnh đã có hiệu lực trên toàn bộ đám mây dày đặc trung tâm. Hệ thống bắt đầu trở nên đồng trục tốt hơn theo chiều thẳng đứng. Phần lớn các đối lưu vẫn bị đẩy xuống khu vực tây bắc khi đối lưu sâu tiếp tục bùng nổ gần tâm lưu chuyển bề mặt; các đường mây cấp thấp trắng cũng được nhìn thấy uốn cong bên dưới đối lưu trong khu vực phía nam khi hai kênh phân lưu khác nhau xuất hiện trong 12 giờ qua.
Nokaen có một LLCC rộng và không được định nghĩa rõ ràng vì đối lưu sâu còn lại được để lại trong khu vực bán nguyệt phía bắc. Không khí khô vào lõi của xoáy khiến cho đối lưu sâu trung tâm bị kìm hãm và suy giảm. Vào ngày 18 tháng 1, Nokaen chỉ có LLCC nông và đối lưu tối thiểu tập trung ở khu vực rìa phía tây. Cuối cùng, LLCC đã trở nên ngày càng lộ và kéo dài ra khi đối lưu vẫn bị đẩy lệch về phía bắc. Thông qua điều này, JTWC xác định các điều kiện không thuận lợi.
Chuẩn bị - Tác động & Hậu quả
Chuẩn bị
Trong bản báo cáo đầu tiên của mình, vào ngày 14 tháng 1 lúc 11:00 giờ sáng (tức 03:00 giờ UTC), PAGASA đã phát hành Tín hiệu Gió Bão số 1 cho các khu vực của Đảo Bucas Grande, quần Đảo Dinagat, Đông Samar, Bắc Samar, Samar, Đảo Siargao, Surigao del Norte và Surigao del Sur, và trong cùng ngày cho Sorsogon, và phần phía đông nam của Albay. Vào ngày 15 tháng 1, tín hiệu đã được phát hành cho các phần phía đông của Biliran, Leyte, Southern Leyte, Catanduanes, phần phía đông Camarines Sur, ở Đảo Burias, Đảo Ticao, phần còn lại của Albay và Biliran, phần phía đông đất liền Masbate, phần phía bắc và trung tâm của Leyte, và phần phía nam của Camarines Sur. Một cảnh báo số 1 được phát hành vào ngày 16 tháng 1 cho phần phía đông của Camarines Norte, phần còn lại của Camarines Sur, phần phía bắc của Cebu, và Camotes và quần đảo Bantayan. Vào 23:00 PHT (15:00 UTC) cùng ngày, phần phía đông của Camarines Sur, Catanduanes, Albay, Bắc Samar, phần phía bắc của Đông Samar và phần phía đông bắc của Samar được nâng lên Tín hiệu Số 2. Vào ngày 17 tháng 1, phần phía đông của Quezon, quần Đảo Polillo, Marinduque, phần phía đông Romblon, phần phía nam của Isabela và Aurora đã được thêm vào tín hiệu số 1 trong khi phần phía đông Camarines Norte nâng cấp lên Tín hiệu Số 2. Cuối cùng, vào 23:00 PHT (15:00 UTC), chỉ có Catanduanes và phần phía đông của Camarines Sur vẫn còn trong tín hiệu số 2.
Theo NDRRMC, tổng cộng 31 cảng biển tạm dừng hoạt động vào ngày 15 tháng 1. DSWD tuyên bố Cảnh báo Xanh - giai đoạn thứ hai của cảnh báo khẩn cấp cho một cơn bão sắp tới - dẫn đến việc chuẩn bị 2,7 triệu gói thức ăn gia đình trên toàn quốc. Sau khi PAGASA cảnh báo về lahar do mưa lớn gần núi Mayon, các quan chức quản lý thảm họa địa phương ở Albay đã bắt đầu các biện pháp sơ tán bắt buộc cho các khu vực dễ bị lahar, lũ lụt và sạt lở đất. Văn phòng khu vực DSWD Bicol đã được đưa vào tình trạng cảnh báo đỏ và chuẩn bị 171.408 gói thực phẩm gia đình và hơn 13.000 mặt hàng không thực phẩm. Các vật tư cứu trợ được chuẩn bị sẵn DSWD đã được triển khai đến các trung tâm sơ tán trong khu vực. Tất cả các cơ quan ứng phó thảm họa ở Catanduanes đã được huy động đầy đủ và cảnh báo về Nokaen, với các biện pháp chuẩn bị là trọng tâm của một cuộc họp do Thống đốc Patrick Azanza dẫn đầu. Khu vực PCG ở Đông Nam Mindanao đã đưa nhóm phản ứng nhiệm vụ của mình vào cảnh báo tăng cường sau khi nhiều tỉnh ở Mindanao được đặt trong tín hiệu số 1.
Tác động
Vào trưa ngày 16 tháng 1, 5.376 hành khách, 2.191 hàng hóa và 21 tàu bị mắc kẹt tại cảng biển 5 giờ sau, số lượng tăng lên 6.064 hành khách, 2.352 hàng hóa và 37 tàu. Vào ngày 17 tháng 1, con số tăng lên 8.800 người. Tổng cộng có 832.986 người bị ảnh hưởng, và 60.384 người đã phải đi sơ tán do cơn bão ở Calabarzon, Vùng Bicol, Đông Visayas, Đảo Negros và Caraga. Bộ phúc lợi xã hội và phát triển Philippines (DSWD) đã cung cấp hỗ trợ trị giá 43.14 triệu peso (750.000 USD) cho các gia đình bị ảnh hưởng, các đơn vị chính phủ địa phương và các đối tác khác.
Mưa nhẹ đến vừa phải được cảm nhận ở Cagayan de Oro, thúc đẩy giám sát các lưu vực sông lớn. Những cơn mưa lớn do Nokaen mang lại đã dấy lên lo ngại cho 2.000 người dân phải sơ tán do ảnh hưởng của núi lửa Kanlaon ở La Castellana. Mười sáu chuyến bay nội địa, đến từ Cebu, Siargao, Davao City và Sân bay quốc tế Clark do Cebu Pacific điều hành đã bị đình chỉ do Nokaen, ảnh hưởng đến 1.008 hành khách.Đường cao tốc quốc gia Butuan-Surigao bị ngập nước, trong khi trận lở đất ảnh hưởng đến bốn barangay ở Butuan và Agusan del Norte. Tại Matnog, Sorsogon, hai người đã chết trong một vụ sạt lở đá do Nokaen gây ra. Tại Manito, Albay, dòng nước lụt mạnh đã làm chìm một cây cầu bằng gỗ nối hai làng. Một tuyến đường đắp cao ở Daraga đã trở nên không thể đi qua do lũ lụt.
Tổng cộng 12 khu vực bị lũ lụt đã được ghi nhận ở các thành phố và thị trấn Buenavista, Remedios T. Romualdez, và Tubay ở Agusan del Norte, và Butuan. Hai vụ lở đất đã được ghi nhận ở các thị trấn Jabonga và Kitcharao ở Agusan del Norte. Ba khu vực ở Caraga đã trải qua mất điện. Nhiều khu vực ở Catanduanes cũng bị trượt đất và lũ lụt. Một vụ lở đất xảy ra ở Viga, khiến cảnh sát phải dọn dẹp khu vực. Một vụ trượt đất xảy ra ở Panganiban trong khi đó lũ bùn đã ảnh hưởng đến công dân ở Baras. Những cơn mưa lớn đã gây ra lũ lụt ở các thị trấn San Andres, San Miguel, Virac, Pandan, Caramoran, Gigmoto và Baras. Một con đường ở Baras bị chìm hoàn toàn do lũ lụt. Một vụ lở đất đã được báo cáo ở San Andres. Các đường bị ngập sâu ở San Miguel và Virac do lũ lụt. Tại Caramoran, mưa lớn và gió gây ra tầm nhìn khó khăn khi lũ lụt nhấn chìm các trường học và nghĩa trang. Các lớp trầm tích lahar cũ gây ra lũ lụt cao đến đầu gối bao gồm cát và mảnh vỡ đá dọc theo con đường Guinobatan-Mayon ở Guinobatan, khiến một số người lái xe bị mắc kẹt. Một con đường dẫn đến Manila cũng bị ngập nước. Chính quyền thành phố Maasin, miền Nam Leyte đã hoãn lễ hội "Sakay-Sakay Festival" của họ bị hoãn và chuyển sang ngày 25 tháng 1 để tránh cơn bão. Một barangay (làng) ở Oras, Đông Samar rơi vào cuộc khủng hoảng thiếu nước sạch sau khi lũ lụt lớn phá hủy hệ thống nước của làng.
Hậu quả
Thị trưởng Guinobatan ra lệnh cho các hoạt động dọn dẹp và giải phóng mặt đường trên các tuyến đường bị ảnh hưởng bởi lũ lụt. Chính quyền địa phương cho biết họ sẽ tiếp tục theo dõi các khu vực bị ảnh hưởng và cư dân. Văn phòng DSWD Bicol đã hỗ trợ gia đình hai người chết trong vụ sạt lở đá Matnog. Giám đốc khu vực Norman Laurio cho biết văn phòng đã triển khai các sĩ quan để tiến hành đánh giá tại chỗ và trực tiếp thăn hỏi cho các hộ gia đình bị ảnh hưởng. Các nhân viên của Cục can thiệp khủng hoảng (CIS) đã cung cấp tham vấn và hỗ trợ tâm lý giúp các gia đình vượt qua mất mát. Ngoài ra, hỗ trợ tiền mặt cũng được lên kế hoạch để nhằm đáp ứng nhu cầu ngay lập tức và hỗ trợ hàng ngày.