Sau khi chế độ Assad sụp đổ vào ngày 8 tháng 12 năm 2024, Israel đã xâm nhập vào vùng đệm ở tây nam Syria (giáp với khu vực Cao nguyên Golan) và tiếp tục duy trì sự chiếm đóng tại đây. Israel cũng tiến hành một chiến dịch oanh tạc đường không nhằm làm tê liệt lực lượng vũ trang Syria mới, đồng thời yêu cầu họ tránh xa khu vực miền nam Syria. Chính phủ Israel tuyên bố hành động này nhằm ngăn chặn bất kỳ “mối đe dọa tiềm tàng” nào từ quốc gia Syria mới.
Israel đã tận dụng khoảng trống quyền lực sau sự sụp đổ của cựu tổng thống Syria Bashar al-Assad để mở rộng diện tích lãnh thổ kiểm soát thêm hàng trăm dặm vuông. Israel tuyên bố Thỏa thuận Phân tách năm 1974 với chính quyền Ba’ath Syria không còn hiệu lực. Israel initially said this new invasion would be "temporary", but later said it would hold onto the territory for an "unlimited time". Ban đầu, Israel nói rằng cuộc xâm lược mới này chỉ mang tính “tạm thời”, nhưng sau đó lại tuyên bố sẽ giữ lãnh thổ này “vô thời hạn”. Israel cũng tiến hành các đợt tấn công quy mô lớn bằng đường không và đường biển vào các mục tiêu quân sự Syria trên khắp cả nước, trong chiến dịch có mật danh “Mũi tên Bashan” (tiếng Hebrew: מבצע חץ הבשן, Latinh hoá: Mivtza Ḥetz HaBashan). Chiến dịch này đã làm tê liệt năng lực quân sự của Syria, bao gồm cả lục quân, hải quân, và phá hủy kho vũ khí hóa học của nước này.
Chiến dịch của Israel tại Syria đã bị cộng đồng quốc tế lên án và cáo buộc vi phạm luật pháp quốc tế. Tổng thống Syria Ahmed al-Sharaa đã lên án hành động của Israel và yêu cầu rút quân, nhưng cũng cho biết đất nước ông chưa ở vị thế sẵn sàng bước vào một cuộc chiến mới sau 14 năm nội chiến.
Ngày 25 tháng 2 năm 2025, Israel mở rộng sâu hơn cuộc xâm lược vào miền nam Syria, đồng thời tiến hành một đợt không kích quy mô lớn tại đây và ở Damascus, chỉ một ngày sau khi yêu cầu chính phủ lâm thời Syria phi quân sự hóa miền nam. Kể từ sau các cuộc đụng độ tại Suwayda vào tháng 7 năm 2025, Israel đã tiến hành không kích nhằm vào quân đội Syria, với lý do bảo vệ cộng đồng người Druze tại Syria.
Bối cảnh
Kể từ sau Chiến tranh Sáu Ngày năm 1967, Israel đã chiếm đóng phần lớn khu vực Cao nguyên Golan của Syria. Sau Chiến tranh Yom Kippur năm 1973, Israel và Syria đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn, dẫn đến việc thành lập Lực lượng Giám sát Phân tách của Liên Hợp Quốc (UNDOF), duy trì một vùng đệm nhỏ giữa hai nước. Năm 1981, Israel sáp nhập khu vực này — một hành động bị Liên Hợp Quốc lên án và không được bất kỳ quốc gia nào công nhận ngoại trừ Hoa Kỳ (công nhận vào năm 2019). Trong thời gian chiếm đóng, Israel đã làm suy giảm dân số các thị trấn và làng mạc của Syria, đồng thời thúc đẩy hoạt động định cư của người Israel tại Cao nguyên này.
Vào tháng 11 năm 2024, Liên Hợp Quốc cáo buộc Israel vi phạm Thỏa thuận Phân tách năm 1974 khi tiến hành công trình xây dựng và triển khai xe tăng bên trong khu phi quân sự. UNDOF cho biết họ đã “nhiều lần trao đổi với Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) để phản đối việc xây dựng” này. Israel đáp lại rằng họ “đang xây dựng một hàng rào hoàn toàn trên lãnh thổ Israel nhằm ngăn chặn khả năng xảy ra một cuộc xâm nhập khủng bố và bảo vệ an ninh biên giới Israel,” đồng thời khẳng định “các quan chức Israel và IDF duy trì liên lạc chặt chẽ với các quan chức Liên Hợp Quốc, những người nắm rõ các mối đe dọa trong khu vực.”
Vào tháng 12 năm 2024, phe đối lập Syria mở một cuộc tấn công quy mô lớn vào chính quyền Syria do Bashar al-Assad lãnh đạo. Sau khi chế độ Assad sụp đổ, Bộ trưởng Các vấn đề Kiều dân và Chống Chủ nghĩa Bài Do Thái của Israel, Amichai Chikli, bày tỏ lo ngại về sự biến động chính trị do lực lượng đối lập gây ra, cho rằng “phần lớn Syria hiện nằm dưới sự kiểm soát của al-Qaeda và Daesh.” Ông kêu gọi Israel củng cố lại phòng tuyến ở Núi Hermon thuộc khu vực Cao nguyên Golan do Israel chiếm đóng, dựa trên ranh giới năm 1974, nhằm ngăn chặn khả năng bị tấn công từ chính quyền mới.
Cộng đồng lãnh đạo người Druze tại Syria đã lên án cuộc xâm lược. Hội đồng Quân sự Suwayda mới thành lập tuyên bố cam kết hội nhập vào Quân đội Syria, đồng thời ủng hộ việc phi quân sự hóa miền nam Syria. Lực lượng Sheikh al-Karama — một tổ chức quân sự Druze liên kết với Quân đội Syria Tự do (FSA) — đã lên án cuộc xâm lược là hành vi vi phạm chủ quyền Syria, đồng thời tuyên bố sẽ hợp tác với lực lượng đối lập. Tháng 1 năm 2025, Lực lượng Sheikh al-Karama cùng Lữ đoàn Al-Jabal đã ra tuyên bố chung, nhấn mạnh sẵn sàng hội nhập vào một “thể quân sự thống nhất” ở miền nam Syria.
Mục tiêu của Israel
Ngày 9 tháng 12 năm 2024, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, Israel Katz, đã ban hành mệnh lệnh về các mục tiêu quân sự tại miền nam Syria. IDF nhận được bốn mục tiêu chiến lược chính cần thực hiện “ngay lập tức”:
- Đảm bảo kiểm soát hoàn toàn vùng đệm và các vị trí chiến lược lân cận tại Syria.
- Thiết lập một khu vực an ninh mở rộng ra ngoài vùng đệm, tập trung loại bỏ toàn bộ vũ khí hạng nặng và cơ sở hạ tầng khủng bố có thể đe dọa Israel, đồng thời thiết lập liên lạc với cộng đồng Druze địa phương và các cộng đồng khu vực khác.
- Ngăn chặn ngay lập tức việc tái lập tuyến buôn lậu vũ khí của Iran sang Liban qua lãnh thổ Syria và các cửa khẩu biên giới.
- Tiếp tục phá hủy các hệ thống vũ khí chiến lược trên khắp Syria, bao gồm mạng lưới phòng không, hệ thống tên lửa, và các cơ sở phòng thủ ven biển.
Israel cũng tuyên bố yêu cầu toàn bộ lãnh thổ Syria ở phía nam Damascus phải được phi quân sự hóa, bao gồm các tỉnh Quneitra, Daraa và Suwayda, đồng thời khẳng định sẽ không dung thứ cho bất kỳ mối đe dọa nào nhằm vào cộng đồng Druze tại miền nam Syria.
Sự kiện
Chiến dịch tấn công trên bộ
Sau khi phe đối lập Syria tiến quân ở miền nam, Israel đã tăng cường Sư đoàn 210 và triển khai thêm binh sĩ tới Cao nguyên Golan nhằm ngăn chặn mọi mối đe dọa tiềm tàng. Khi lực lượng đối lập Syria lần đầu chiếm được thị trấn Hader ở miền nam, có thông tin cho rằng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã tiến sâu hơn vào khu vực Cao nguyên Golan để đẩy lùi một cuộc tấn công vào căn cứ Liên Hợp Quốc tại đây. Ngoài ra, IDF cũng đã tăng cường đáng kể hiện diện của mình trong vùng đệm hiện có.
2024
Ngày 8 tháng 12 năm 2024, các đơn vị thiết giáp của Israel, bao gồm xe tăng chiến đấu chủ lực, đã vượt qua ranh giới ngừng bắn ở hàng rào thuộc phần Cao nguyên Golan bị chiếm đóng và tiến vào vùng đệm trong các hoạt động diễn ra vào sáng sớm. Đài Quân đội Israel cho biết IDF và Bộ Tư lệnh Miền Bắc đã khởi động chiến dịch này nhằm củng cố “biên giới” với Syria và ngăn chặn “lan rộng xung đột” hoặc các cuộc tấn công “nhằm vào Israel.”
Cuộc tiến quân mở rộng sang tỉnh Quneitra, với lực lượng đáng kể tiến vào thị trấn Khan Arnabah. Truyền thông Syria đưa tin quân Israel đã tiến vào trung tâm thành phố al-Salam. Sau khi tiến vào tỉnh Quneitra và khu vực Núi Hermon thuộc phía Syria, do Đơn vị Đặc nhiệm Shaldag (Đơn vị 5101) của Israel thực hiện, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn năm 1974 đã sụp đổ khi binh lính Syria bỏ lại các vị trí ở Cao nguyên Golan, và khu vực này sẽ bị chiếm đóng “tạm thời” để “đảm bảo không có lực lượng thù địch nào cắm chân ngay sát biên giới Israel.” Trong thời gian tiếp quản, người phát ngôn IDF Avichay Adraee ban hành lệnh giới nghiêm tại năm ngôi làng của Syria, bao gồm Quneitra, yêu cầu người dân các thị trấn biên giới ở trong nhà “cho đến khi có thông báo mới.” Cùng ngày, kênh Al Arabiya đưa tin Israel đã kiểm soát Tell al-Hara.
Ngày 10 tháng 12, các phóng viên của Al Jazeera và Enab Baladi ghi nhận sự xuất hiện của xe tăng Israel tại nhiều làng Syria như Beer Ajam. Dù cũng có tin xe tăng Israel xuất hiện tận Qatana, cách Damascus 26 km, người phát ngôn IDF khẳng định “IDF không tiến quân về phía Damascus” nhưng thừa nhận ngoài vùng đệm, “một vài điểm bổ sung” đã bị chiếm giữ. Bộ trưởng Quốc phòng Israel cũng tuyên bố muốn lập một “vùng phòng thủ tuyệt đối” ở miền nam Syria để “ngăn chặn việc hình thành và tổ chức các hoạt động khủng bố tại Syria.”
Ngày 11 tháng 12, cộng đồng Do Thái chính thống Chabad đã in ấn cuốn Tanya, một văn bản tôn giáo trọng yếu của Chabad, từ một xe tải nhỏ trên lãnh thổ Syria ở chân Núi Hermon, cách đường tím một đoạn ngắn về phía đông.
Ngày 12 tháng 12, cư dân Syria ở Hader, Hamidiya và Umm Batna, thuộc tỉnh Quneitra, phải rời bỏ nhà cửa sau khi IDF đưa xe quân sự vào, đồng thời lính Israel tiến hành rà soát toàn bộ Umm Batna.
Từ ngày 12 đến 13 tháng 12, các nguồn tin Syria cho biết quân Israel đã có các cuộc gặp chính thức với đại diện cộng đồng địa phương ở khu vực lưu vực sông Yarmouk, phía tây nam tỉnh Daraa, được cho là sử dụng loa phóng thanh và máy bay không người lái bay thấp để phát thông điệp kêu gọi gặp gỡ và đưa ra yêu cầu. Quân Israel được cho là đã nêu rõ các yêu cầu an ninh đối với người dân, bao gồm giao nộp toàn bộ vũ khí trong làng, chấp hành việc khám xét nhà, và cấm chống trả vũ trang đối với bất kỳ chiến dịch quân sự nào. Nguồn tin Syria cũng cho rằng lính Israel dùng loa yêu cầu người dân rời khỏi nhà cửa.
Ngày 15 tháng 12, Israel tìm cách di tản cưỡng bức một số làng Syria tại phần Cao nguyên Golan mới chiếm. Khi người dân từ chối, Israel phá hủy mạng lưới điện và nước để buộc họ rời đi. Chính phủ Israel cũng tuyên bố sẽ mở rộng các khu định cư Israel tại Cao nguyên Golan. Cùng ngày, Netanyahu công bố kế hoạch tăng gấp đôi dân số tại đây, khẳng định Israel sẽ tiếp tục nắm giữ khu vực và “củng cố Cao nguyên Golan là củng cố Nhà nước Israel.”
Ngày 17 tháng 12, Netanyahu gặp Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz, Tổng tham mưu trưởng Herzi Halevi, Tư lệnh Miền Bắc Ori Gordin, và Giám đốc Shin Bet Ronen Bar tại phía Syria của Núi Hermon, nơi họ họp báo cáo an ninh và thăm các tiền đồn trên đỉnh. Trong video quay tại đây, Netanyahu tuyên bố IDF sẽ ở lại Syria “cho đến khi có giải pháp khác đảm bảo an ninh cho Israel.”
Ngày 18 tháng 12, có tin hơn 100 gia đình Syria đã bị quân Israel cưỡng bức trục xuất khỏi Cao nguyên Golan. Nhân chứng nói binh lính Israel đã nổ súng vào họ và nhà cửa. Lực lượng gìn giữ hòa bình LHQ đã gỡ bỏ cờ Israel tại các khu vực mới chiếm.
Ngày 19 tháng 12, có tin quân Israel ngăn nông dân Syria ở Ma’ariya tiếp cận ruộng đồng.
Ngày 20 tháng 12, quân Israel chiếm thêm hai làng Syria là Jamlah và Maaraba, rồi nổ súng vào dân Syria biểu tình phản đối sự chiếm đóng.
Ngày 25 tháng 12, quân Israel nổ súng vào người biểu tình ở các làng Suweisa và Diwaya Al-Kabira, tỉnh Quneitra.
Ngày 30 tháng 12, lực lượng Israel tiến vào Madinat al-Baath và khám xét trụ sở hành chính địa phương. Cùng ngày, giảng viên quân sự Israel Rami Simani tuyên bố Syria “chưa bao giờ thực sự có quyền tồn tại” và “Israel có thể và phải khiến Syria biến mất,” đồng thời kêu gọi chia cắt Syria.
2025
Ngày 9 tháng 1, các quan chức Israel cho biết họ sẽ chiếm giữ lâu dài một “vùng kiểm soát” rộng 15 km và một “vùng ảnh hưởng” sâu 60 km vào bên trong lãnh thổ Syria.
Ngày 31 tháng 1, binh sĩ Israel đụng độ với 5 tay súng thân Assad tại Trinjeh. The Jerusalem Post đưa tin Mặt trận Kháng chiến Hồi giáo tại Syria là thủ phạm vụ tấn công, nhưng Lực lượng Kháng chiến Nhân dân Syria lại nhận trách nhiệm, nói rằng nhiều lính Israel bị thương và phương tiện bị hư hại. IDF nói họ không chịu thương vong.
Ngày 2 tháng 2, IDF tại khu vực gần Jubata al-Khashab và các làng lân cận đã lập tiền đồn và căn cứ quân sự, kèm theo lời kêu gọi từ các quan chức Israel về việc mở rộng định cư của Israel tại Cao nguyên Golan.
Ngày 11 tháng 2, Đài Quân đội Israel đưa tin Israel sẽ kéo dài thời gian chiếm đóng lãnh thổ Syria mới xâm nhập suốt năm 2025.
Ngày 23 tháng 2, IDF xác nhận đã xây ít nhất 9 tiền đồn quân sự tại Syria, gồm 2 ở Núi Hermon và 7 ở vùng đệm.
Ngày 25 tháng 2, IDF hoàn tất các cuộc đột kích ở miền nam Rif Dimashq, tại các làng Al-Kiswa và Daraa, gần thành phố Izra, tiến tới vùng ven làng Al-Bakar, đồng thời vượt qua ranh giới hành chính giữa các tỉnh Daraa và Quneitra ở miền nam Syria, cũng như khu vực Ain al-Bayda ở vùng nông thôn Quneitra. Quân Israel cũng chiếm các làng Sidon Al-Golan và Sidon Al-Hanout ở vùng nông thôn Quneitra. Động thái này diễn ra sau kế hoạch triển khai công nghệ quân sự tiên tiến, hàng rào biên giới, và các chốt kiểm soát ở biên giới Gaza, Lebanon, và Syria. This came after plans to install advanced military technology, border fencing, and checkpoints in the borders of Gaza, Lebanon, and Syria.
Ngày 27 tháng 2, Mặt trận Kháng chiến Hồi giáo tại Syria bắt đầu thành lập các nhóm vũ trang ở miền nam Syria, được cho là có sự hậu thuẫn của Iran.
Ngày 1 tháng 3, Netanyahu và Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz ra lệnh cho IDF chuẩn bị bảo vệ cộng đồng Druze ở Jaramana sau các vụ đụng độ giữa lực lượng an ninh Syria và nhóm địa phương “Lữ đoàn Lá chắn Jaramana,” khiến 1 binh sĩ Syria thiệt mạng.
Ngày 8 tháng 3, IDF thông báo đã thực hiện nhiều cuộc đột kích ở miền nam Syria trong tuần trước, thu giữ và phá hủy vũ khí.
Ngày 19 tháng 3 năm 2025, Israel tiến hành cuộc xâm nhập lớn nhất từ trước tới nay, chiếm làng Al-Adnaniyah ở vùng nông thôn tỉnh Quneitra.
Ngày 25 tháng 3, một số tay súng Syria tấn công binh lính Israel ở Kuwaya. Không có lính Israel nào bị thương, nhưng 5 người bị giết trong loạt bắn trả và một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái. Cùng ngày, IDF thông báo Lữ đoàn Dù và Yahalom đã tiến hành nhiều cuộc đột kích nhằm vào kho vũ khí ở miền nam Syria trong những tuần gần đây.
Ngày 2 tháng 4, quân Israel tiến sâu vào tỉnh Daraa, áp sát thành phố Nawa. Các nhà thờ Hồi giáo kêu gọi người dân phòng thủ, và khoảng 2.000 người mang súng săn hoặc tay không đã tập hợp để ngăn Israel chiếm Đập Jabiliya gần đó — hồ chứa của đập này cung cấp nước cho Nawa và các khu định cư lân cận. Đáp lại, Israel tiến hành không kích bằng máy bay không người lái, khiến 9 người chết, sau đó rút quân. Hôm sau, hàng nghìn người dự tang lễ các nạn nhân, trong đó có thống đốc Daraa, Anwar al-Zoubi.
Ngày 4 tháng 4, có tin quân đội và phong trào định cư Israel bắt đầu tổ chức các chuyến đi cho dân Israel vào khu vực Syria mới bị chiếm.