Ngày 11 tháng 3 năm 2025, cựu Tổng thống thứ 16 của Philippines Rodrigo Duterte đã bị Cảnh sát Quốc gia Philippines và Interpol bắt giữ trong chiến dịch Operation Pursuit theo quyết định truy nã từ Tòa án Hình sự Quốc tế với cáo buộc tội chống lại loài người có liên quan đến cuộc chiến chống ma túy ở Philippines. Ông bị bắt tại Sân bay quốc tế Ninoy Aquino ở vùng đô thị Manila vào ngày 11 tháng 3 sau khi tham dự một cuộc vận động tranh cử ở Hồng Kông. Sau đó, ông được chuyển đến Căn cứ Không quân Villamor và hiện đang được đưa đến The Hague, Hà Lan.
Duterte bị truy tố với tội danh chống lại loài người, bao gồm các vụ giết người ngoài tư pháp trong thời gian ông giữ chức Thị trưởng thành phố Davao và Tổng thống Philippines (cho đến khi quốc gia này rút khỏi Quy chế Rome vào năm 2019). Ông là tổng thống Philippines thứ tư bị truy tố và bắt giữ sau José P. Laurel (năm 1945), Joseph Estrada (năm 2001) và Gloria Macapagal Arroyo (năm 2011). Ông cũng là Tổng thống Philippines đầu tiên phải đối mặt với một tòa án quốc tế và là nguyên thủ quốc gia ở châu Á đầu tiên bị đưa ra xét xử trước ICC.
Duterte bị bắt trong bối cảnh mâu thuẫn leo thang giữa hai gia tộc chính trị Marcos và Duterte mặc dù Tổng thống Bongbong Marcos bày tỏ sự tiếc nuối về vụ bắt giữ. Các nhà phân tích nhận định rằng việc Duterte bị bắt và giao nộp cho ICC diễn ra nhanh chóng, suôn sẻ theo một cách đáng chú ý, đồng thời đánh dấu một chiến thắng cho phe Marcos trong cuộc đối đầu với gia tộc Duterte.
Bối cảnh
ICC vào cuộc điều tra
Rodrigo Duterte đã trở thành mục tiêu bị Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) tập trung điều tra vì cáo buộc tội ác chống lại loài người. Cuộc điều tra bao gồm mối liên hệ của ông với Davao Death Squad (DDS), một nhóm được cho là đã giết ít nhất 1000 từ những năm 1990, cũng như các vụ giết người ngoài tư pháp nhắm vào những người bị nghi là buôn bán và sử dụng ma túy trong thời gian ông làm Tổng thống cho đến năm 2019, khi Philippines rút khỏi ICC dưới thời chính quyền Duterte.
Năm 2017, luật sư Philippines Jude Sabio đã đệ trình lên Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) một tài liệu dài 77 trang có tiêu đề "Tình trạng giết người hàng loạt ở Philippines", trong đó cáo buộc Tổng thống Duterte và 11 quan chức khác về tội giết người hàng loạt và tội ác chống lại loài người. Tương tự, cựu Thượng nghị sĩ Antonio Trillanes IV và các thành viên của đảng Magdalo, do cựu dân biểu Gary Alejano dẫn đầu, đã đệ trình một đơn khiếu nại bổ sung dài 45 trang, yêu cầu bổ sung các cáo buộc tội ác chống lại loài người vào hồ sơ trước đó do Jude Sabio gửi lên ICC.
Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) chỉ có thẩm quyền điều tra các hành vi phạm tội xảy ra trong khoảng thời gian Philippines là thành viên của Quy chế Rome từ ngày 1/11/2011 đến ngày 16/3/2019. Giai đoạn này bao gồm khoảng gần ba năm trong nhiệm kỳ tổng thống của Duterte, thời điểm cuộc chiến chống ma túy ở Philippines đạt đến đỉnh cao. Tòa án Tối cao Philippines đã ra phán quyết vào năm 2021 về việc Philippines rút khỏi Quy chế Rome nhưng vẫn có nghĩa vụ hợp tác với các thủ tục tố tụng của ICC.
Tình hình dưới thời Tổng thống Bongbong Marcos
Dưới thời Tổng thống kế nhiệm Bongbong Marcos, chính phủ vẫn duy trì lập trường không hợp tác với cuộc điều tra của Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC). Tuy nhiên, đến năm 2024, chính phủ tuyên bố rằng họ không thể ngăn cản ICC tiến hành điều tra một cách độc lập. Vào tháng 11 năm 2024, trong khi vẫn giữ vững lập trường đối với ICC, chính phủ tuyên bố rằng nếu Duterte bị truy tố, họ sẽ giao nộp ông, viện dẫn nghĩa vụ của Philippines đối với Interpol.
Chuẩn bị cho cuộc bắt giữ
Vào tháng 5 năm 2024, Bộ Tư pháp (DOJ) bắt đầu báo cáo cho Tổng thống Marcos về các kịch bản có thể xảy ra nếu ICC ban hành lệnh bắt giữ đối với Duterte, đồng thời trình bày về sự chuẩn bị của đội ngũ pháp lý trong việc xử lý tình huống này.
Theo The New York Times, để chuẩn bị cho khả năng ICC ban hành lệnh bắt giữ, Cảnh sát Quốc gia Philippines (PNP) đã bí mật soạn thảo một kế hoạch dài 80 trang mang mật danh Operation Pursuit nhằm bắt giữ Duterte. Kế hoạch này vạch ra các kịch bản về cách thức bắt giữ Duterte tại Manila hoặc Davao City, đồng thời bao gồm bản đồ về các bất động sản của Duterte cũng như tài sản của các đồng minh của ông.
Sự kiện
Ban hành lệnh truy nã
Phòng Sơ thẩm I của Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) đã ban hành lệnh bắt giữ vào ngày 7 tháng 3 năm 2025 tại The Hague, do thẩm phán chủ tọa Iulia Motoc cùng các thẩm phán Reine Alapini-Gansou và Socorro Flores Liera ký. ICC đã liên hệ với Interpol để thực thi lệnh bắt này. Mặc dù có tin đồn rằng lệnh bắt này sẽ được thi hành khi Duterte bay đến Hồng Kông vài ngày trước đó, nhưng sự tồn tại hợp pháp của lệnh bắt không được công chúng biết ngay lập tức. Thông tin này chỉ được công bố thông qua một thông cáo báo chí của Văn phòng Truyền thông Tổng thống vài giờ sau khi lệnh được thi hành.
Trong một cuộc họp báo sau đó, Tổng thống Bongbong Marcos cho biết lệnh bắt đã được Văn phòng Interpol Manila gửi đến Văn phòng Tổng thống Philippines vào khoảng 03:00 PHT (UTC+08:00) ngày 11 tháng 3 năm 2025 và chính phủ đã tiến hành thi hành lệnh bắt với sự phối hợp của Cảnh sát Quốc gia Philippines.
Cuộc vận động tranh cử của đảng PDP tại Hồng Kông
Vào ngày 7 tháng 3, Rodrigo Duterte bay đến Hồng Kông để tham dự một cuộc mít tinh của đảng Partido Demokratiko Pilipino (PDP) và vận động cho các ứng cử viên thượng nghị sĩ của đảng. Con gái ông, Phó Tổng thống Sara Duterte cũng bay đến Hồng Kông để tham gia cùng ông trong sự kiện này. Ngày 8 tháng 3, Duterte được nhìn thấy tại Causeway Bay giữa lúc xuất hiện tin đồn rằng Tòa án Hình sự Quốc tế đã ban hành lệnh bắt đối với cựu tổng thống, theo một báo cáo của tờ The Standard, một tờ báo tiếng Anh có trụ sở tại Hồng Kông. Chính phủ Philippines khi đó không xác nhận liệu Tòa án Hình sự Quốc tế có ban hành lệnh bắt hay không, nhưng đã ra tuyên bố rằng "nếu Interpol yêu cầu sự hỗ trợ cần thiết từ chính phủ, thì chính phủ có nghĩa vụ tuân theo", đồng thời khẳng định "chính phủ đã sẵn sàng cho bất kỳ tình huống nào."
Từ ngày 10 đến sáng ngày 11 tháng 3, hàng trăm cảnh sát đã được triển khai tại sân bay quốc tế Francisco Bangoy ở thành phố Davao, Clark Freeport Zone ở Pampanga và khu vực vùng đô thị Manila để chuẩn bị cho một vụ bắt giữ quan trọng nhưng không được tiết lộ danh tính. Nhiều suy đoán cho rằng mục tiêu của đợt triển khai này chính là Duterte, người dự kiến sẽ trở về Philippines từ Hồng Kông.
Có tin đồn rằng Duterte xin tị nạn chính trị, nhưng Sara Duterte khẳng định rằng trong thời gian ở Hồng Kông, cha của bà không liên lạc với các quan chức Trung Quốc.
Bắt giữ
Vào ngày 11 tháng 3, cảnh sát đã có mặt tại Sân bay quốc tế Ninoy Aquino để chuẩn bị cho việc đón Duterte trở về. Ông hạ cánh lúc 09:20 PHT (UTC+08:00) trên chuyến bay Cathay Pacific 907 và bị bắt ngay khi vừa đặt chân xuống sân bay. Tướng về hưu Anthony Alcantara, Giám đốc điều hành Trung tâm Tội phạm Xuyên Quốc gia Philippines (PCTC) và Đặc phái viên về Tội phạm Xuyên Quốc gia, là người thay mặt Tổng công tố viên Bộ Tư pháp thực thi lệnh bắt giữ. Các luật sư, trợ lý và bác sĩ của Duterte đã bị ngăn cản tiếp cận ông khi ông bị cảnh sát áp giải.
Vợ của ông là Honeylet Avanceña đã cố gắng ngăn cản Duterte rời đi cùng lực lượng chức năng. Trong khi đó, con gái ông là Veronica Duterte đã phát trực tiếp trên Instagram khi lực lượng Cảnh sát Quốc gia Philippines (PNP) và Nhóm Điều tra và Phát hiện Tội phạm (CIDG) đến tiếp cận gia đình Duterte để thực hiện lệnh bắt giữ ông. Cô cáo buộc cảnh sát là "bắt cóc cấp nhà nước" và tuyên bố rằng họ không có lệnh bắt.
Cảnh sát Quốc gia Philippines đã chỉ thị cho các đơn vị khu vực và lực lượng hỗ trợ quốc gia tăng cường cảnh giác kể từ ngày 11 tháng 3, nhằm chuẩn bị cho các cuộc biểu tình và bất ổn dân sự có thể xảy ra sau vụ bắt giữ Duterte.
Giam giữ và chuyển đến The Hague
Sau khi bị bắt, Rodrigo Duterte bị giam giữ tại Căn cứ Không quân Villamor. Tại đó ông được Thượng nghị sĩ Bong Go, trợ lý thân cận lâu năm, và bác sĩ riêng Agnes del Rosario mang pizza đến cho ăn. Go cho biết việc này được thực hiện theo yêu cầu của Duterte và Veronica, con gái của ông.
Con trai của Duterte, Thị trưởng Thành phố Davao Sebastian Duterte, cáo buộc trên Facebook rằng cha mình đang bị từ chối chăm sóc y tế khi bị giam giữ và chính phủ đang cố gắng đưa ông lên máy bay mà không tiết lộ điểm đến. Tuy nhiên, chính phủ Philippines khẳng định rằng Duterte vẫn trong tình trạng sức khỏe tốt.
Vào lúc 23:03 PHT (UTC+08:00), một máy bay Gulfstream G550 do chính phủ thuê mang số hiệu RPC5219, chở ông Duterte cùng với luật sư Salvador Medialdea và những người đi cùng đã rời Manila. Chiếc máy bay đã bay đến Dubai để quá cảnh và hiện đang trên đường đến The Hague, Hà Lan. Duterte dự kiến bị đưa ra xét xử tại The Hague với cáo trạng tội ác chống lại loài người của ICC và sau đó sẽ tiếp tục bị giam giữ để chờ phiên tòa tại khu giam giữ của Liên Hợp Quốc dành cho ICC.
Biểu tình
Những người ủng hộ Duterte
Người dân tập trung bên ngoài cổng Căn cứ Không quân Villamor, nơi Duterte bị giam giữ, để phản đối việc bắt giữ ông đồng thời chỉ trích chính phủ. Những người ủng hộ Duterte cũng tổ chức một buổi thắp nến tại công viên Rizal, thành phố Davao, với sự tham gia của hàng trăm người, bao gồm cả các quan chức thành phố, các trưởng barangay và các ủy viên hội đồng. Tại Iligan, Lanao del Norte, hàng trăm người biểu tình đã tập trung dọc theo đại lộ Roxas và Quezon. Thị trưởng Iligan Franklin Quijano và luật sư Manuel Salibay kêu gọi người dân Iligan yêu cầu trả tự do cho Duterte.
Các cuộc biểu tình và hành động quần chúng quy mô lớn đã diễn ra ở nhiều khu vực trên khắp đất nước, đặc biệt là tại Visayas và Mindanao. Tại Thành phố Cotabato, khoảng 4.000 người ủng hộ đã tổ chức một cuộc diễu hành đoàn kết tại quảng trường thành phố và tham gia một buổi cầu nguyện. Tương tự, các buổi cầu nguyện cũng được tổ chức tại thành phố General Santos và thành phố Kidapawan, thu hút một lượng lớn người tham gia. Bên cạnh đó, tại Bukidnon, những người ủng hộ cũng tổ chức một cuộc tập hợp để bày tỏ sự ủng hộ Duterte. Các cuộc biểu tình ủng hộ ông cũng diễn ra tại nhiều thành phố khác như Butuan, Cebu, Marawi và Zamboanga thu hút đông đảo người tham gia.
Tại thành phố Cotabato, khoảng 4.000 người ủng hộ đã tổ chức diễu hành đoàn kết tại quảng trường trung tâm và tham gia một buổi cầu nguyện tập thể. Tương tự, các buổi cầu nguyện cũng được tổ chức tại General Santos và Kidapawan, thu hút một lượng lớn người tham gia. Tại Bukidnon, một cuộc tập hợp cũng được tổ chức để bày tỏ sự ủng hộ đối với Duterte. Các cuộc biểu tình tương tự cũng diễn ra tại các thành phố Butuan, Cebu, Marawi, và Zamboanga. Nhiều người biểu tình tại các sự kiện này đã hát các bài hát yêu nước của Philippines và bài "Try That in a Small Town" của nam ca sĩ Jason Aldean – ca khúc được các Diehard Duterte Supporters (DDS) sử dụng như một bài hát biểu tượng. Vào ngày 16 tháng 3, trong lễ Araw ng Dabaw, hàng nghìn cư dân của thành phố Davao, bao gồm các quan chức địa phương, đã tham gia một cuộc biểu tình ủng hộ Duterte. Cùng ngày, tại Kalibo, Aklan, một cuộc diễu hành bằng xe mô tô cũng được tổ chức nhằm bày tỏ sự ủng hộ đối với cựu tổng thống.
Tại Manila, gần 1.000 người ủng hộ đã tập trung tại Liwasang Bonifacio vào ngày 15 tháng 3 để bày tỏ sự ủng hộ đối với Duterte. Cùng ngày, một cuộc diễu hành bằng xe mô tô đã được tổ chức tại nhiều khu vực khác nhau trong vùng đô thị Manila. Vào ngày 16 tháng 3, một cuộc diễu hành bằng mô tô khác tiếp tục diễn ra, với người tham gia đến từ nhiều nơi khác nhau trong khu vực đô thị.
Những người không ủng hộ Duterte
Các nhóm tiến bộ khác nhau do Bagong Alyansang Makabayan dẫn đầu, cùng với thân nhân của các nạn nhân bị giết hại ngoài tư pháp dưới chính quyền Duterte, đã tổ chức một cuộc biểu tình tại Welcome Rotonda, thành phố Quezon vào chiều ngày Duterte bị bắt. Họ kêu gọi giam giữ Duterte và phản đối các hành vi vi phạm nhân quyền trong cuộc chiến chống ma túy mà ông từng triển khai.
Một thánh lễ tạ ơn để tưởng niệm các nạn nhân của các vụ hành quyết trong cuộc chiến chống ma túy đã được tổ chức tại Nhà thờ chính tòa Cubao, Quezon City, do cha Flavie Villanueva chủ trì. Ông là thành viên của Chương trình Paghilom, một tổ chức nhân quyền hỗ trợ các gia đình nạn nhân trong cuộc chiến chống ma túy tại Philippines.
Phản ứng
Các cựu quan chức và đồng minh của chính quyền Duterte
Salvador Panelo, cựu Cố vấn pháp lý trưởng và Người phát ngôn Tổng thống dưới thời Rodrigo Duterte, đã lên án vụ bắt giữ Duterte là "trái pháp luật", với lý do Philippines không còn là thành viên của ICC. Trước đó, Tòa án Tối cao Philippines, nơi ông phải chịu trách nhiệm với tư cách một viên chức của tòa, đã phán quyết rằng Philippines vẫn có nghĩa vụ hợp tác với ICC đối với các sự kiện xảy ra trước khi việc rút khỏi ICC chính thức có hiệu lực.