Sự kiện
Sự kiện liên đới xung đột Iran 2026
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Khủng hoảng eo biển Hormuz 2026 là một cuộc khủng hoảng địa chính trị và kinh tế đang diễn ra tại eo biển Hormuz, một vị trí án ngữ hàng hải quan trọng đối với thương mại năng lượng toàn cầu, kể từ ngày 28 tháng 2 năm 2026, sau các cuộc tấn công quân sự chung của Hoa Kỳ và Israel vào Iran, bao gồm cả vụ ám sát cựu Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei. Iran đã phát động các cuộc tấn công trả đũa bằng tên lửa và máy bay không người lái vào các căn cứ quân sự của Hoa Kỳ, lãnh thổ Israel và các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư khác, trong khi Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đưa ra cảnh báo cấm tàu thuyền đi qua eo biển, dẫn đến việc giao thông hàng hải bị đình trệ trên thực tế.
Tính đến ngày 12 tháng 3 năm 2026, Iran đã thực hiện 21 vụ tấn công được xác nhận vào các tàu buôn. Các cảnh báo và các cuộc tấn công sau đó vào các tàu đã khiến giao thông hàng hải bị sụt giảm mạnh, với lưu lượng tàu chở dầu giảm khoảng 70% và hơn 150 tàu neo đậu bên ngoài eo biển để tránh rủi ro. Ngay sau đó, lưu lượng giao thông giảm xuống gần như bằng không. Sự gián đoạn này đã ảnh hưởng đến khoảng 20% nguồn cung cấp dầu toàn cầu hàng ngày và một lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), khiến các công ty vận tải biển lớn phải tạm ngừng hoạt động trong khu vực. Giá dầu và khí đốt tăng vọt trong bối cảnh lo ngại về tình trạng thiếu hụt nguồn cung kéo dài. Giá dầu thô Brent đã vượt quá 100 USD/barrel vào ngày 8 tháng 3 năm 2026 lần đầu tiên sau bốn năm, đạt đỉnh điểm ở mức 126 USD/barrel.
Cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz năm 2026 là sự gián đoạn lớn nhất đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu kể từ cuộc khủng hoảng năng lượng thập niên 1970 và cũng là sự gián đoạn lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu. Các thị trường hàng hóa khác chịu ảnh hưởng bởi sự tăng giá do cuộc khủng hoảng bao gồm nhôm, phân bón và heli.
Việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz có thể cấu thành hành vi vi phạm Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển bằng cách ngăn cản việc quá cảnh qua một eo biển được sử dụng cho hoạt động hàng hải quốc tế.
Eo biển Hormuz rộng 34 km tại điểm hẹp nhất, tạo thành một tuyến đường biển giữa Iran và Oman. Hai tuyến đường biển một chiều của nó tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày, chiếm khoảng 20% thương mại dầu mỏ đường biển toàn cầu, chủ yếu từ các nhà sản xuất như Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Iraq và Qatar. Năm 2025, ước tính 84% lượng dầu thô và condensate được vận chuyển qua eo biển, chủ yếu hướng đến thị trường châu Á. Trong đó, Trung Quốc nhận được lượng dầu của mình qua eo biển này và có khoảng một tỷ thùng dầu dự trữ đủ dùng trong vài tháng. Châu Âu nhận được từ 12% đến 14% lượng khí tự nhiên hóa lỏng từ Qatar thông qua eo biển này.
Căng thẳng giữa Iran, Hoa Kỳ và Israel leo thang trước thềm năm 2026, bắt nguồn từ các cuộc đàm phán hạt nhân kết thúc không thoả thuận ở Genève và cuộc chiến tranh trên không kéo dài 12 ngày vào năm 2025. Iran đã báo hiệu khả năng gián đoạn hoạt động tại eo biển Hormuz để đáp trả các mối đe dọa, bao gồm cả việc đóng cửa một phần tạm thời vào đầu tháng như một lời cảnh báo.
Trong khoảng thời gian từ ngày 15 đến 20 tháng 2, Iran đã tăng xuất khẩu dầu lên gấp ba lần mức bình thường và giảm lượng dầu dự trữ để giảm nguy cơ gián đoạn.
Kể từ khi chiến tranh Iran 2026 diễn ra, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho tàu thuyền qua eo biển đã tăng từ 0,02%-0,05% lên từ 0,5% đến 1% giá trị bảo hiểm tàu thuyền cho mỗi lần đi qua. Một tàu chở dầu trị giá 120 triệu USD trong điều kiện bình thường chỉ phải trả 40.000 USD phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho mỗi chuyến đi qua vùng Vịnh Ba Tư, giờ đây phải trả 600.000 USD đến 1,2 triệu USD phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho một chuyến đi như vậy.
Ngày 28 tháng 2 năm 2026, Hoa Kỳ và Israel đã không kích phối hợp vào Iran trong khuôn khổ Chiến dịch Cơn thịnh nộ Sử thi (tiếng Anh: Operation Epic Fury), nhắm mục tiêu vào các cơ sở quân sự, cơ sở hạ tầng, cơ sở vũ khí hạt nhân và giới lãnh đạo, dẫn đến cái chết của Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei. Iran đã đáp trả bằng các đợt tấn công tên lửa vào các thành phố của Israel và các căn cứ quân sự Hoa Kỳ ở Vịnh Ba Tư, bao gồm Bahrain, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Kuwait và Qatar, gây thương vong và thiệt hại về cơ sở hạ tầng. Xung đột lan rộng đến Liban, nơi Hezbollah do Iran hậu thuẫn đã phóng tên lửa vào Israel, khiến Israel phản công. Ngày 9 tháng 3, Iran tuyên bố sẽ tăng cường an ninh cho các quốc gia đã trục xuất các đại sứ Hoa Kỳ và Israel.
Đến ngày 9 tháng 3, tỷ lệ bảo hiểm vận chuyển cho eo biển được báo cáo đã tăng gấp bốn đến sáu lần so với tuần trước, và chính phủ Hoa Kỳ bắt đầu hỗ trợ các công ty bảo hiểm theo Đạo luật Bảo hiểm Rủi ro Khủng bố (tiếng Anh: Terrorism Risk Insurance Act), đồng thời tiếp tục cảnh báo vận tải thương mại tránh khu vực này.
Iran sử dụng 4 biện pháp hạn chế giao thông trong eo biển Hormuz, cụ thể là tấn công tàu thuyền, tên lửa và máy bay không người lái để ngăn tàu thuyền đi qua. Iran đã rải thủy lôi như một mối đe dọa tiềm ẩn có thể ở bất cứ đâu. Giả mạo vệ tinh và gây nhiễu GNSS khiến việc điều hướng trở nên khó khăn hơn. 3 phương pháp này dễ sử dụng và khó chống lại, đồng thời làm tăng đáng kể chi phí bảo hiểm, ngăn cản hầu hết các chủ tàu mạo hiểm đi qua trong thời gian dài.
Ngày 4 tháng 3, Iran chỉ cho phép các tàu Trung Quốc đi qua eo biển, viện dẫn lập trường ủng hộ Iran của Trung Quốc kể từ khi cuộc xung đột leo thang. Trung Quốc là nước mua dầu lớn nhất của Iran và đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo vệ các tuyến đường vận chuyển toàn cầu. Ngày 5 tháng 3, tàu chở hàng hạng nặng Iron Maiden, do Cetus Maritime Shanghai Ltd. vận hành, đã đi qua eo biển trong khi phát tín hiệu "CHỦ SỞ HỮU TRUNG QUỐC". Trước đó, tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng Bogazici đã phát sóng rằng nó là một tàu thuộc sở hữu của người Hồi giáo, do Thổ Nhĩ Kỳ điều hành, và đã đi qua thành công. Ngày 7 tháng 3, một tàu chở hàng hạng nặng khác tên Sino Ocean mang cờ Liberia đã phát sóng tình trạng thuộc sở hữu và điều hành của Trung Quốc để đi qua eo biển sau khi nhận hàng từ cảng Mina Saqr, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất.
Ngày 5 tháng 3, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố Iran tiếp tục đóng cửa eo biển Hormuz chỉ đối với các tàu của Hoa Kỳ, Israel và các đồng minh phương Tây của họ. Ngày 13 tháng 3, Bộ trưởng Giao thông Thổ Nhĩ Kỳ Abdulkadir Uraloğlu cho biết Iran đã chấp thuận cho một tàu Thổ Nhĩ Kỳ đi qua eo biển. Hai tàu chở khí dầu mỏ hóa lỏng treo cờ Ấn Độ và một tàu chở dầu của Ả Rập Xê Út với 1 triệu thùng dầu dành cho Ấn Độ cũng như một số tàu khác đã được phép đi qua eo biển.
Từ ngày 14 đến ngày 24 tháng 3, 5 tàu chở LPG treo cờ Ấn Độ đã được sơ tán khỏi eo biển Hormuz trong ba lần khác nhau. Chúng được các tàu chiến của Hải quân Ấn Độ hộ tống qua Vịnh Oman sau khi vượt qua Hormuz trong Chiến dịch Sankalp.
Ngày 26 tháng 3, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi tuyên bố các tàu thuộc sở hữu của năm quốc gia, bao gồm Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Iraq và Pakistan, được phép đi qua eo biển Hormuz. Ngoài ra, các tàu của Malaysia và Thái Lan cũng được phép đi qua eo biển sau các cuộc đàm phán thành công với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và đại sứ Iran tại Thái Lan. Iran cũng đồng ý với yêu cầu của Liên Hợp Quốc cho phép vận chuyển hàng hóa nhân đạo và phân bón qua eo biển vào ngày 27 tháng 3, để giải quyết sự gián đoạn nguồn cung phân bón trong mùa gieo trồng vụ xuân.
Cuối ngày 28 tháng 2, giao thông đi ra eo biển Hormuz rất đông đúc, trong khi giao thông đi vào lại thưa thớt. Ít nhất ba tàu chở dầu đã bị tấn công gần eo biển, trong đó có một tàu ngoài khơi Oman bị bốc cháy. Ít nhất 17 tàu chở dầu tiếp tục di chuyển qua eo biển. Vào ngày 1 và 2 tháng 3, không có tàu nào xuất hiện ở eo biển. Các công ty vận tải container lớn, bao gồm Maersk, CMA CGM và Hapag-Lloyd, đã tạm ngừng vận chuyển qua eo biển và các tuyến đường liên quan qua Biển Đỏ. Yemen, do Houthi kiểm soát, đã tuyên bố vào ngày 28 tháng 2 rằng họ sẽ tiếp tục tấn công Israel và các tàu thương mại ở Biển Đỏ, buộc giao thông kênh đào Suez phải chuyển hướng vòng qua Mũi Hảo Vọng tại châu Phi. Điều này khiến thời gian vận chuyển bị kéo dài vài tuần và tăng chi phí vận chuyển. Cuộc khủng hoảng đã làm gián đoạn nguồn cung cấp năng lượng toàn cầu và khiến các tàu chở dầu bị mắc kẹt ở Vịnh Ba Tư.
Các tàu du lịch giảm hoạt động ở Vịnh Ba Tư và ngừng sử dụng eo biển, khiến 15.000 hành khách bị mắc kẹt trên ít nhất sáu tàu du lịch lớn: tàu Aroya cùng tên của hãng du lịch Aroya Cruises có trụ sở tại Ả Rập Xê Út, hai tàu thuộc sở hữu của Celestyal Cruises, Celestyal Discovery và Celestyal Journey, MSC Euribia của MSC Cruises, và hai tàu của TUI Cruises, Mein Schiff 4 và Mein Schiff 5. Ngày 15 tháng 3, một chỉ huy Iran cho biết Iran tiếp tục sử dụng eo biển Hormuz để gây áp lực. Một số tàu đã đi qua eo biển trong cuộc xung đột, chủ yếu là tàu chở dầu hướng đến Trung Quốc và Ấn Độ. Ngày 16 tháng 3, một tàu chở dầu của Pakistan đã vượt qua eo biển Hormuz với sự cho phép của Iran. Iran đã thiết lập hành lang vận chuyển riêng của mình, dẫn các tàu được phê duyệt đi qua một kênh hẹp trong vùng biển Iran giữa các đảo Qeshm và Larak. Trong ít nhất một trường hợp được xác định, một chủ tàu đã trả 2 triệu USD để được cấp phép đi qua kênh của Iran.
Theo một số nhà phân tích, việc đóng cửa eo biển Hormuz tiềm tàng là một hành vi vi phạm luật quốc tế. Theo Tiến sĩ Majid Rafizadeh, việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz tương đương với việc vi phạm Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển (UNCLOS), vì nó vi phạm quyền quá cảnh trong một "eo biển được sử dụng cho hàng hải quốc tế". Việc Iran đặt thủy lôi trong eo biển được Just Security coi là vi phạm luật biển, vi phạm Công ước Den Haag VIII.
Chế độ qua lại không gây hại qua lãnh hải của UNCLOS cấm áp đặt phí đối với các tàu đi qua trừ khi chúng nhận được các dịch vụ cụ thể.
Cả Iran và Hoa Kỳ đều đã ký nhưng không phê chuẩn UNCLOS. Các tuyến đường vận chuyển được quốc tế công nhận nằm trong lãnh hải của Oman.
Nội dung từ bài Wikipedia “Khủng hoảng eo biển Hormuz 2026”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.