Bầu cử
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Hội đồng Chuyên gia tổ chức bầu cử lãnh tụ tối cao thứ ba của Iran từ ngày 3 đến ngày 8 tháng 3 năm 2026, sau vụ ám sát Ali Khamenei vào ngày 28 tháng 2 trong Chiến tranh Iran 2026. Mojtaba Khamenei, con trai Ali Khamenei, được công bố là lãnh tụ tối cao mới vào ngày 9 tháng 3.
Hiến pháp Iran quy định Hội đồng Chuyên gia có nhiệm vụ bầu lãnh tụ tối cao mới trong trường hợp khuyết lãnh tụ tối cao. Một hội đồng xem xét danh sách ứng cử viên tiềm năng một cách bí mật, đồng thời tư vấn cho lãnh tụ tối cao hiện tại. Hội đồng Chuyên gia khóa Vi được bầu vào năm 2024 và dự kiến giữ chức vụ cho đến năm 2032.
Trước khi bị ám sát, Ali Khamenei chưa từng công khai bàn về vấn đề kế nhiệm, cũng chưa có ai được chính thức chỉ định làm người kế nhiệm hoặc được đề cử làm ứng cử viên tiềm năng. Tuy nhiên, kể từ năm 2014, nhiều hãng tin đưa tin về các ứng cử viên tiềm năng và cho rằng việc kế nhiệm Khamenei đã được quyết định nhưng chưa được công khai. Những ứng cử viên tiềm năng kế nhiệm Khamenei bao gồm con trai ông Mojtaba; các trợ lý Asghar Hijazi, Ali Larijani, Sadiq Larijani, Alireza Arafi, Mohammad-Mahdi Mirbagheri, Mohsen Araki; và Hassan Khomeini, cháu trai Ruhollah Khomeini, người sáng lập Cộng hòa Hồi giáo Iran. Cựu tổng thống Ebrahim Raisi từng được đề cập như một trong những ứng cử viên hàng đầu trước khi ông tử nạn trong một vụ tai nạn trực thăng vào năm 2024.
Ngày 3 tháng 3, truyền thông Iran đưa tin văn phòng Hội đồng Chuyên gia ở Qom bị đánh bom, được cho là trong một phiên họp được triệu tập cho mục đích bầu cử.
Ngay từ năm 2014, cũng như vào năm 2025, đã có báo cáo rằng người kế nhiệm Khamenei đã được quyết định nhưng không được công bố. Truyền thông phương Tây đề cập đến một số ứng cử viên tiềm năng. Tháng 12 năm 2015, Akbar Hashemi Rafsanjani cho biết một ủy ban thuộc Hội đồng Chuyên gia đang "xem xét các ứng cử viên tiềm năng để trở thành Lãnh tụ Tối cao tiếp theo" và Hội đồng Chuyên gia đang xem xét bầu một tập thể lãnh đạo hay vì một lãnh đạo duy nhất. Năm 2016, Ahmad Khatami nói với báo chí rằng một ủy ban gồm ba thành viên Hội đồng Chuyên gia trình ba ứng cử viên lên Khamenei, nhưng sau đó giải thích rằng những bình luận của ông chỉ "mang tính giả thuyết".
Tháng 2 năm 2019, Mohsen Mojtahed Shabestari bác bỏ cáo buộc rằng Ebrahim Raisi và Ahmad Khatami được coi là ứng cử viên lãnh tụ tối cao, tuyên bố rằng vấn đề "chưa bao giờ được thảo luận tại Hội đồng." Tháng 6 năm 2019, Mohsen Araki cho biết ủy ban đã soạn một "danh sách ứng cử viên tiềm năng lãnh tụ tối cao tuyêt mật" để trình lên Hội đồng Chuyên gia khi cần thiết. Hashem Hashemzadeh Herisi xác nhận sự tồn tại của ủy ban, nhưng lưu ý rằng các quyết định của ủy ban không phải là quyết định cuối cùng vì lãnh tụ tối cao tiếp theo phải được quá nửa tổng số thành viên Hội đồng Chuyên gia bầu ra.
Năm 2023, Hội đồng Chuyên gia được cho là đang xem xét tái lập chức vụ phó lãnh tụ tối cao; Hussein-Ali Montazeri là phó lãnh tụ tối cao cuối cùng từ năm 1985 đến năm 1989. Tháng 11 năm 2024, cựu quan chức Abbas Palizdar cho biết Mojtaba Khamenei, con trai của Ali Khamenei, đã rời trường dòng để chuẩn bị kế nhiệm cha mình. Theo Al Arabiya, Hội đồng Chuyên gia đề cử ba ứng cử viên kế nhiệm Khamenei. Ngày 16 tháng 11 năm 2024, trang web tin tức Ynet của Israel đưa tin rằng Ali Khamenei đã chọn Mojtaba Khamanei làm người kế nhiệm, nhưng bị tờ báo Tehran Times thân chính phủ bác bỏ vào ngày 11 tháng 1 năm 2025. Một thành viên Hội đồng Chuyên gia cho biết Hội đồng Chuyên gia đã chọn người kế nhiệm nhưng không tiết lộ danh tính của nhân vật này vì lý do an toàn.
Ngay trước Chiến tranh Mười hai ngày, Khamenei yêu cầu Hội đồng Chuyên gia chuẩn bị cho việc bầu người kế nhiệm. Sau khi Hoa Kỳ không kích các cơ sở hạt nhân của Iran, Khamenei đề cử ba giáo sĩ cấp cao là Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i, Asghar Hijazi và Hassan Khomeini làm người kế nhiệm trong trường hợp ông bị ám sát; Khamenei được cho là ủng hộ Eje'i hoặc Khomeini.
Năm 2023, ngành tình báo quân sự Israel nhận định rằng Tổng thống Ebrahim Raisi có thể kế nhiệm Khamenei. John Bolton cho rằng chế độ Iran dễ sụp đổ trong trường hợp Khamenei qua đời. Sau khi Raisi tử nạn trong một vụ tai nạn trực thăng vào tháng 5 năm 2024, Mojtaba Khamenei được đánh giá là có nhiều khả năng kế nhiệm cha mình hơn, tuy Ali Khamenei được cho là đã phản đối điều này. Việc bổ nhiệm Mojtaba làm người kế nhiệm được đánh giá là có thể gây xung đột nội bộ trong giới lãnh đạo chính trị, tôn giáo của Iran.
Hassan Khomeini, cháu trai của Ruhollah Khomeini, cũng được coi là một ứng cử viên kế nhiệm tiềm năng, nhưng bị Iran International đánh giá là có ít khả năng vì ông từng bị cấm ứng cử thành viên Hội đồng Chuyên gia vào năm 2016 và không phải là một thành viên của thượng tầng giới lãnh đạo Iran.
Sau khi Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump kêu gọi thay đổi chế độ ở Iran, chính phủ Iran đe dọa sẽ tuyên bố jihad chống lại phương Tây nếu Khamenei bị sát hại. Ali Larijani, thư ký Hội đồng an ninh quốc gia tối cao, được đánh giá là có khả năng cao được chỉ định làm quyền lãnh tụ tối cao trong trường hợp Iran bị tấn công phủ đầu.
Ngày 28 tháng 2 năm 2026, Khamenei bị ám sát trong một cuộc không kích do Israel và Hoa Kỳ thực hiện; Hội đồng an ninh quốc gia tối cao và truyền thông nhà nước Iran xác nhận cái chết của ông vào sáng sớm ngày 1 tháng 3. Cái chết của Khamenei gây ra một cuộc khủng hoảng lãnh đạo. Trước khi bị ám sát, Khamenei không bàn về vấn đề kế nhiệm và nói rằng việc lựa chọn lãnh tụ tối cao mới phải dựa trên "sự thật, nhu cầu của đất nước và Chúa".
Sau vụ ám sát Khamenei, Hội đồng Lãnh đạo Lâm thời được thành lập vào ngày 1 tháng 3 năm 2026, gồm thành viên Hội đồng Giám hộ Alireza Arafi, Chánh án Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i, chủ tịch Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo Mohammad Bagher Ghalibaf và Tổng thống Masoud Pezeshkian. Tuy nhiên, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi sau đó xác minh rằng Hội đồng Lãnh đạo Lâm thời không bao gồm chủ tịch Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo và cho biết quá trình bầu lãnh tụ tối cao mới sẽ mất "một hoặc hai ngày".
Lãnh tụ tối cao Iran do Hội đồng Chuyên gia bầu ra. Lãnh tụ tối cao giữ chức vụ suốt đời với điều kiện tiếp tục đáp ứng các tiêu chuẩn, điều kiện được quy định tại Hiến pháp Iran. Nếu lãnh tụ tối cao mất tiêu chuẩn, điều kiện thì Hội đồng Chuyên gia có quyền bãi nhiệm lãnh tụ tối cao. Trong trường hợp khuyết lãnh tụ tối cao thì Hội đồng Chuyên gia phải bầu lãnh tụ tối cao mới càng sớm càng tốt. Hội đồng Chuyên gia gồm 88 thành viên là các Mujtahid được bầu trực tiếp từ các tỉnh của Iran. Hội đồng Giám hộ phê duyệt tư cách ứng cử viên thành viên Hội đồng Chuyên gia.
Trong thời gian khuyết lãnh tụ tối cao, một Hội đồng Lãnh đạo Lâm thời gồm tổng thống, chánh án và một trong sáu giáo sĩ Hội đồng Giám hộ do Hội đồng phân định lợi ích quốc gia lựa chọn tạm thời thực hiện nhiệm vụ của lãnh tụ tối cao cho đến khi lãnh tụ tối cao mới được bầu ra.
Theo Iran International, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã cố gắng bổ nhiệm lãnh tụ tối cao mới một cách nhanh chóng vào ngày 28 tháng 2 sau khi Khamenei bị ám sát mà không thông qua quy trình bầu cử chính thức của Hội đồng Chuyên gia. Iran International đưa tin các chỉ huy Vệ binh Cách mạng Hồi giáo sau đó gây áp lực lên các thành viên Hội đồng Chuyên gia để bầu Mojtaba Khamenei làm lãnh tụ tối cao mới bắt đầu từ sáng sớm ngày 3 tháng 3, dẫn đến Hội đồng Chuyên gia họp trực tuyến vào ngày hôm đó.
Ngày 3 tháng 3 năm 2026, truyền thông phương Tây đưa tin rằng Mojtaba Khamenei là ứng cử viên hàng đầu cho chức vụ lãnh tụ tối cao, nhưng chính quyền Iran đang trì hoãn việc thông báo chính thức do tình hình chiến sự. Hội đồng Chuyên gia được cho là vẫn đang xem xét những ứng cử viên khác bao gồm Arafi và Hassan Khomeini.
Phiên họp bầu cử đầu tiên được tổ chức trực tuyến vào ngày 3 tháng 3. Hội đồng Chuyên gia tuyên bố phải tổ chức cuộc bầu cử nhanh chóng do chiến tranh. Các thành viên mô tả bầu không khí của phiên họp trực tuyến là "không tự nhiên": những thành viên phản đối Mojtaba Khamenei bị giới hạn thời gian phát biểu và cuộc thảo luận bị cắt ngang. Văn phòng Hội đồng Chuyên gia ở Qom bị đánh bom sau vòng bỏ phiếu nhưng trước khi việc kiểm phiếu hoàn tất. Zed TV, một kênh Telegram, tuyên bố rằng vụ đánh bom nhắm mục tiêu cụ thể vào phiên họp.
Sau khi kết quả phiên họp ngày 3 tháng 3 được thông báo cho các thành viên Hội đồng Chuyên gia, một số thành viên bày tỏ phản đối đối với quy trình. Các lãnh đạo của Hội đồng Chuyên gia tuyên bố sẽ tổ chức phiên họp bầu cử thứ hai vào ngày 5 tháng 3 từ một địa điểm gần đền thờ Fatima Masumeh ở Qom nhằm giảm nguy cơ bị không kích vì đền thờ là một công trình tôn giáo quan trọng. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo tiếp tục gây áp lực lên các thành viên Hội đồng Chuyên gia phải bầu Mojtaba Khamenei. Tám thành viên tuyên bố sẽ tẩy chay phiên họp thứ hai do "áp lực nặng nề" từ Vệ binh Cách mạng Hồi giáo. Ngày 5 tháng 3, một số nguồn tin cho rằng Hội đồng Chuyên gia sẽ bầu Mojtaba Khamenei bất chấp sự phản đối mạnh mẽ của một số thành viên.
Ngày 6 tháng 3, thành viên Hội đồng Hiệp thương Hồi giáo Mohsen Zanganeh cho biết vẫn còn hai ứng cử viên và lãnh tụ tối cao mới sẽ được công bố vào ngày 8 tháng 3, cho dù cả hai đều không muốn chấp nhận vị trí này. Trên tờ Iran International, nhà báo Behrouz Turani viết rằng Hội đồng phân định lợi ích quốc gia đã đình chỉ Hội đồng Chuyên gia và giao quyền lực cho Hội đồng Lãnh đạo Lâm thời do Hội đồng Chuyên gia không thể đưa ra quyết định. Turani phỏng đoán rằng Ali Larijani đã vận động Hội đồng Chuyên gia bầu anh trai mình là Sadiq Larijani, chủ tịch Hội đồng phân định lợi ích quốc gia, làm lãnh tụ tối cao.
Ngày 8 tháng 3, các thành viên Hội đồng Chuyên gia Ahmad Alamulhuda, Mohammad-Mahdi Mirbagheri và Mohsen Heidari Alekasir đều tuyên bố rằng Hội đồng Chuyên gia đã bầu chọn lãnh tụ tối cao mới, nhưng không nêu tên người được chọn. Alamolhoda nói rằng hiến pháp cấm thay đổi quyết định của Hội đồng Chuyên gia và đang phải chờ Hashem Hosseini Bushehri chính thức công bố quyết định. Mirbagheri nói rằng "một số trở ngại liên quan đến quy trình [vẫn cần] được giải quyết". Alekasir nói rằng Hội đồng Chuyên gia chưa thể họp trực tiếp để ra quyết định chính thức do rủi ro an ninh.
Ngày 9 tháng 3, Hội đồng Chuyên gia chính thức công bố nhất trí bầu Mojtaba Khamenei làm lãnh tụ tối cao mới.
Ngày 1 tháng 3, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tuyên bố rằng "cuộc tấn công thành công đến mức đã loại bỏ hầu hết các ứng cử viên. Sẽ không phải là bất kỳ ai mà chúng ta đang nghĩ đến vì tất cả họ đều đã chết. Người đứng thứ hai hoặc thứ ba cũng đã chết." Ngày 5 tháng 3, ông tuyên bố sẽ không chấp nhận việc Mojtaba Khamenei được bầu làm lãnh tụ tối cao và yêu cầu được tham gia vào quy trình bổ nhiệm.
Ngày 4 tháng 3, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz tuyên bố sẽ coi người kế nhiệm Ali Khamenei, cho dù là ai, là mục tiêu ám sát. Ngày 8 tháng 3, Lực lượng Phòng vệ Israel khẳng định lại điều này trên X và tuyên bố sẽ tiêu diệt "tất cả người kế nhiệm và mọi người tham gia vào việc bổ nhiệm người kế nhiệm."
Tổng thống Nga Vladimir Putin chúc mừng Mojtaba Khamenei trở thành lãnh tụ tối cao mới tái khẳng định sự ủng hộ đối với chính quyền Iran. Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev và Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan chúc mừng Khamenei vào ngày 9 tháng 3, trong khi Thủ tướng Gruzia Irakli Kobakhidze chúc mừng Khamenei vào ngày 10 tháng 3. Quốc vương Oman gửi "điện chúc mừng" tới Khamenei về việc ông được bổ nhiệm làm lãnh tụ tối cao mới của Iran. Ngày 11 tháng 3, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên tuyên bố "chúng tôi tôn trọng quyền và sự lựa chọn của nhân dân Iran trong việc bầu chọn lãnh tụ tối cao của họ".
Kể từ khi được bổ nhiệm làm lãnh tụ tối cao, Khamenei chưa xuất hiện trước công chúng hay đưa ra bất kỳ tuyên bố nào, dẫn đến suy đoán rằng ông bị mất năng lực do các chiến dịch không kích; chính phủ Iran xác nhận ông bị thương trong các cuộc tấn công. Ngày 12 tháng 3, truyền thông nhà nước Iran công bố một thông điệp bằng văn bản được cho là của Khamenei, trong đó ông tuyên bố sẽ trả thù cho các 'liệt sĩ'.
Nội dung từ bài Wikipedia “Bầu cử lãnh tụ tối cao Iran năm 2026”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.