Biểu tình Nội Mông 2020 là một loạt các cuộc biểu tình kéo dài nhiều ngày, bắt đầu nổ ra từ cuối tháng 8 năm 2020 tại Khu tự trị Nội Mông Cổ, phía bắc Trung Quốc. Nguyên nhân của làn sóng biểu tình là do kế hoạch cải cách chương trình đào tạo do Sở Giáo dục Khu tự trị Nội Mông ban hành vào ngày 26 tháng 8 năm 2020, yêu cầu các trường phổ thông dân tộc thay thế tiếng Mông Cổ bằng tiếng Phổ thông chuẩn trong việc giảng dạy trong ba môn học và thay thế ba bộ sách giáo khoa khu vực, được in bằng chữ Mông Cổ, bằng bộ sách giáo khoa thống nhất toàn quốc do Bộ Giáo dục biên tập. Bên cạnh đó, tiếng Trung cũng sẽ được dạy từ lớp 1 song song với tiếng Mông Cổ. Ở quy mô rộng hơn, sự phản đối việc thay đổi chương trình giảng dạy phản ánh các vấn đề dân tộc ở Trung Quốc và sự suy giảm của giáo dục ngôn ngữ dân tộc ở Trung Quốc.
Ba môn học bắt đầu giảng dạy bằng tiếng Trung là Ngữ văn từ lớp một, Đạo đức dư Pháp trị từ lớp một (một biến thể của giáo dục công dân) và Lịch sử từ lớp bảy. Đây là một phần của cuộc cải cách sách giáo khoa quốc gia được triển khai ở nhiều nơi ở Trung Quốc từ mùa Thu 2017 để loại bỏ nhiều sách giáo khoa cấp tỉnh khác nhau bằng bộ sách giáo khoa thống nhất trên toàn quốc. Điều này cũng đã bị chỉ trích ở những nơi khác trong Trung Quốc.
Việc cải cách chương trình giảng dạy đã gây ra hàng loạt cuộc phản đối. Cơ quan công an địa phương coi đó là hành động gây rối trật tự công cộng và tụ tập bất hợp pháp. Nhiều người đã bị bắt hoặc quản thúc tại gia. Cuộc biểu tình hiếm khi được báo cáo, trong hầu hết các chủ đề liên quan trên Internet đều bị chặn. Trong những tuần sau đó, một số nguồn tin báo cáo rằng khoảng 4.000-5.000 người đã bị cảnh sát giam giữ trong ba tuần biểu tình, trong khi ít nhất chín người thiệt mạng.
Đây được coi là một nỗ lực nhằm đồng hóa dân tộc thiểu số. Các nhà quan sát cũng lưu ý rằng nó thể hiện chính sách của "thế hệ thứ hai" (第二代民族政策), bác bỏ hệ thống cũ dựa trên nền tảng của Liên Xô cho phép tự chủ, bảo tồn ngôn ngữ văn hóa ở các khu vực được chỉ định, và ủng hộ một cách tiếp cận "nồi nấu chảy" pha trộn nhiều sắc tộc, mới nhấn mạnh sự đồng hóa vào văn hóa Hán.
Bối cảnh
Nội Mông trong một thời gian dài đã trải qua xung đột sắc tộc ít bạo lực hơn Tân Cương và Tây Tạng. Khu vực này được coi là đã được bình định phần lớn trong nhiều thập kỷ của người Hán di cư, hôn nhân dị chủng và đàn áp từ chính quyền. Người Hán bắt đầu di cư quy mô lớn vào Nội Mông từ năm 1912 dưới thời Chính phủ Bắc Dương khi đất đai được phép tự do buôn bán. Đến năm 1937, kết quả tổng hợp điều tra dân số từ tỉnh Tuy Viễn, tỉnh Sát Cáp Nhĩ, Mãn Châu Quốc và Mông Cương, cho thấy khu vực Nội Mông ngày nay có 3,72 triệu người Hán và 860 nghìn người Mông Cổ (tỷ lệ khoảng 4: 1) trong ranh giới Nội Mông hiện đại. Tỷ lệ này đến ngay nay là khoảng 5:1. Cuộc biểu tình của sinh viên Nội Mông năm 1981 phản đối một gói chính sách mới làm trầm trọng thêm suy thoái đất vùng đồng cỏ và giảm đại diện chính trị của người Mông Cổ. Các chính sách đó bao gồm việc gia tăng 100 triệu gia súc trong tỉnh, định cư thay vì hồi hương dân di cư từ các tỉnh lân cận và chỉ đặt các quan chức Mông Cổ tại các khu vực người Mông Cổ trong khi các quan chức người Hán nắm quyền tại các khu đa số người Hán. Vào năm 2011, bất ổn nổ ra khi một chiếc xe tải than va chạm và giết chết một người Mông Cổ, cùng với việc người dân than phiền về tác động môi trường của việc khai thác tài nguyên thiên nhiên và các chính sách phát triển không công bằng.
Nguyên nhân trực tiếp
Nhiều học giả cho rằng trong những năm gần đây, Trung Quốc bắt đầu từ bỏ chính sách dân tộc theo kiểu Liên Xô trước đây và chuyển sang cách tiếp cận "nồi nấu chảy" pha trộn nhiều sắc tộc, nhấn mạnh sự hội nhập với văn hóa Hán, được gọi là "chính sách dân tộc thế hệ thứ hai" (第二代民族政策) nhằm giải quyết vấn đề dân tộc của Trung Quốc.
Ở Nội Mông, các trường tiểu học và trung học cơ sở được chia thành dạy tiếng Trung Quốc và dạy tiếng Mông Cổ (trường dân tộc). Đã có một chính sách rằng phụ huynh được phép chọn gửi con em mình đến trường dạy tiếng Trung hay tiếng Mông Cổ. Vì sách giáo khoa và chương trình giảng dạy được các trường dân tộc sử dụng khác với các trường học ở các vùng khác của Trung Quốc, tiêu chuẩn thi cử cũng khác. Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã đẩy mạnh việc biên soạn tài liệu giảng dạy để giảng dạy lịch sử và chính trị (như môn Đạo đức dư Pháp trị). Chương trình thay thế ngôn ngữ dân tộc trong các môn học chính đã được triển khai ở Tân Cương và Tây Tạng vào năm 2017.
Chính sách cũ và mới
Ban Pháp chế Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc cho biết rằng vào năm 2020, Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc sẽ thẩm tra tính hợp hiến của một số quy định của địa phương về việc các trường phổ thông dân tộc các cấp phải sử dụng tiếng nói và chữ viết của dân tộc để giảng dạy, quy định về việc dạy một số môn học bằng tiếng Trung ở các trường dân tộc thiểu số với sự chấp thuận của cơ quan quản lý giáo dục địa phương và các quy định liên quan khác. Ban Công tác lập pháp nhận thấy các quy định nêu trên không phù hợp với quy định tại Điều 19, khoản 5 của Hiến pháp về khuyến khích sử dụng tiếng phổ thông toàn quốc cũng như Luật Ngôn ngữ, Luật Giáo dục và các luật khác có liên quan, và ý kiến đề nghị thay đổi.
Theo chương trình cũ, sách giáo khoa được các trường dân tộc ở Nội Mông sử dụng chủ yếu được viết bằng chữ Mông Cổ truyền thống. Chính sách ngôn ngữ này còn được gọi là "Song ngữ Loại Một", tức là các trường dân tộc dạy các môn học khác nhau bằng tiếng Mông Cổ từ lớp 1. Bắt đầu từ lớp 2 thì mới bắt đầu học tiếng Trung. Bên cạnh đó, nhiều trường cũng tổ chức dạy song ngữ tiếng Anh và tiếng Triều Tiên.
Trước đó, từ tháng 9 năm 2017, Bộ Giáo dục Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đã chỉ thị toàn quốc chuyển sang sách giáo khoa thống nhất toàn quốc, và Nội Mông thực hiện đúng vào thời điểm đó ngoại trừ các trường dân tộc. Theo chương trình đổi mới, bắt đầu từ ngày 1 tháng 9 năm 2020, ở các trường phổ thông dân tộc, môn Ngữ văn Trung Quốc sẽ sử dụng bộ sách giáo khoa thống nhất ngay từ lớp 1, cũng như dạy học sinh môn này (tiếng Trung) ngay từ lớp 1 chứ không phải lớp 2 như trước. Từ mùa thu năm 2021, học sinh lớp 1 cũng sẽ học Đạo đức dư Pháp trị bằng tiếng Trung, và mùa thu năm 2022, học sinh lớp 7 cũng sẽ học môn Lịch sử bằng tiếng Trung theo sách giáo khoa thống nhất. Một thay đổi nhỏ khác là tên môn học: sách giáo khoa Ngữ văn Trung Quốc (tiếng Trung: 汉语文) có tên mới là Ngữ văn (tiếng Trung: "语文") trong khi sách giáo khoa Ngữ Văn tiếng Mông Cổ có tên mới là "Ngôn ngữ và Văn học Mông Cổ"(trong tiếng Mông Cổ là" mongol hel bichig "), trong khi trước đây chỉ được gọi đơn giản là Ngôn ngữ và Văn học (trong tiếng Mông Cổ là" hel bichig"). Kể từ năm 1988, các bộ sách giáo khoa địa phương khác nhau được sử dụng ở nhiều tỉnh như Giang Tô, Quảng Đông hay Thượng Hải. Việc cải cách sách giáo khoa quốc gia được triển khai ở nhiều nơi ở Trung Quốc từ mùa Thu 2017 để loại bỏ nhiều sách giáo khoa cấp tỉnh khác nhau bằng bộ sách giáo khoa thống nhất trên toàn quốc đã gây tranh cãi ở nhiều nơi và nhận nhiều chỉ trích từ báo chí.
Sở Giáo dục Nội Mông sau đó đã khẳng định ngoài việc sử dụng sách giáo khoa thống nhất ở ba môn học, chương trình dạy học của các môn học khác sẽ không thay đổi, sách giáo khoa sử dụng vẫn giữ nguyên, ngôn ngữ dạy học vẫn như cũ, giờ học tiếng Mông Cổ và tiếng Triều Tiên sẽ không thay đổi.
Điều khiến người Mông Cổ lo lắng là chính sách mới có thể dần dần dẫn tới việc dạy học bằng tiếng Trung cho tất cả các môn học ở trường. Trong đó, giáo dục bằng tiếng Trung sẽ được bổ sung bằng một môn ngôn ngữ địa phương là tiếng Mông Cổ. Bên cạnh đó, nhiều người cũng đặt ra câu hỏi liệu trẻ em có thể học song song cùng lúc từ lớp 1 cả tiếng Mông Cổ và tiếng Trung, theo sách giáo khoa chuẩn toàn quốc, vốn có yêu cầu cao và có độ khó hơn sách giáo khoa cũ. Một yếu tố khác khiến một số phụ huynh phản đối là việc sử dụng sách giáo khoa thống nhất trên toàn quốc có thể dẫn đến việc áp dụng các kỳ thi tiêu chuẩn, từ đó sẽ có tác động trực tiếp đến điểm thi của học sinh trong các kỳ thi quan trọng, chẳng hạn như Kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia. Hàng năm, học sinh từ các trường song ngữ Mông Cổ tham gia các bài kiểm tra đầu vào đại học với bài thi đã được dịch sang tiếng Mông Cổ. So với bài thi trên toàn quốc, phần lớn nội dung đều giống nhau. Với chương trình mới, học sinh Mông Cổ có thể phải cạnh tranh trực tiếp, làm cùng một đề thi với học sinh Trung Quốc. Điều này chắc chắn sẽ thiệt thòi cho học sinh Mông Cổ và loại trừ một cách có hệ thống họ ra khỏi giáo dục đại học và thị trường việc làm.
Diễn biến
Tháng 6
Vào tháng 6 năm 2020, trong cuộc thanh tra của Bộ Giáo dục tại thành phố Thông Liêu, Nội Mông, thanh tra đã tiết lộ rằng trường Tiểu học ở Thông Liêu sẽ bắt đầu tiến hành một cuộc cải cách thử nghiệm sách giáo khoa tiếng Trung Quốc. Đồng thời, hai môn chính trị và lịch sử chuyển từ giảng dạy bằng tiếng Mông Cổ sang tiếng Trung Quốc. Khi đó, một số cộng đồng trực tuyến thảo luận về các chủ đề liên quan đã bị chính quyền đánh sập. Giáo viên, học sinh và phụ huynh cũng được cảnh báo nên nói năng cẩn thận.
Cuối tháng 8
Trong tháng 8, nhiều người Mông Cổ lên tiếng bất bình trước các kế hoạch bị rò rỉ cho thấy chính quyền trung ương Bắc Kinh đang có kế hoạch loại bỏ dần giáo dục tiếng Mông Cổ ở các vùng dân tộc trên các phương tiện truyền thông xã hội như Bainu.
Ngày 26 tháng 8, Sở Giáo dục Khu tự trị Nội Mông đã ban hành kế hoạch triển khai việc sử dụng sách giáo khoa thống nhất trong các trường phổ thông dân tộc, yêu cầu kể từ ngày 1 tháng 9, đình chỉ việc giảng dạy bằng tiếng Mông Cổ ở một số môn học. Theo một số báo cáo, một số người trong cộng đồng giáo dục ở Ordos đã chỉ ra rằng các nhà chức trách chỉ có thể thông báo bằng miệng các tài liệu liên quan do tính nhạy cảm của vụ việc, và những người tham gia không được phép ghi lại. Ngày 29 tháng 8, Sở Giáo dục Khu tự trị Nội Mông thông báo rằng từ học kỳ mùa thu năm 2020, lớp 1 và lớp 7 ở các trường phổ thông dân tộc sẽ sử dụng sách giáo khoa Ngữ Văn tiếng Trung do nhà nước ban hành, nhưng các khối khác vẫn sẽ như cũ. Vào ngày 31 tháng 8, chính quyền Khu tự trị Nội Mông tuyên bố rằng ngoài việc sử dụng sách giáo khoa Ngữ văn tiếng Trung cho lớp 1 và lớp 7 vào mùa thu năm 2020, các trường sẽ sử dụng sách giáo khoa "Đạo đức dư Pháp trị" thống nhất cho lớp 1 và sử dụng sách giáo khoa "Lịch sử" thống nhất cho lớp 7 lịch sử năm 2022. Trong một cuộc phỏng vấn với CCTV, Trai Mộc Đức Đáo Nhĩ Cát, cựu phó hiệu trưởng Đại học Nội Mông, đã chỉ ra rằng việc sửa đổi như vậy không có lợi cho sự đoàn kết dân tộc. Video trên đã bị xóa sau đó.
Về việc liệu hệ thống giáo dục song ngữ hiện tại ở Khu tự trị Nội Mông có thay đổi hay không và các khóa học tiếng Mông Cổ có bị hủy bỏ hay không, các nhà chức trách hôm 4/9 cho biết hệ thống giáo dục song ngữ hiện tại không thay đổi so với những năm trước. Mọi năm, tiếng Trung sẽ được dạy từ lớp 2 thì nay sẽ dạy từ lớp 1, sử dụng sách giáo khoa toàn quốc. Việc dạy các tiếng Mông Cổ hay tiếng Triều Tiên vẫn không thay đổi.
Phản đối cải cách chương trình giảng dạy mới
Thông báo về chính sách mới đã gây ra tranh cãi và sự bất mãn của công chúng, làm dấy lên lo ngại rằng tiếng Mông Cổ sẽ dần bị xóa bỏ và thay thế bởi tiếng Trung Quốc. Các cuộc biểu tình phản đối các chính sách đã được tổ chức ở nhiều nơi, bao gồm cả các trường học, khi học kỳ mới bắt đầu. Một số phụ huynh nói rằng họ sẽ không cho con mình đến trường. Ở Thông Liêu, phụ huynh chỉ phát hiện ra thông báo này sau khi gửi con họ đến một trường nội trú, dẫn đến các cuộc biểu tình. Các bậc phụ huynh đã bao vây ngôi trường trước khi bị cảnh sát đẩy lùi. Chính quyền cuối cùng đã thả con em họ ra khỏi trường. Một học sinh trung học ở thành phố Hulunbuir cho biết nhiều học sinh đã lao ra khỏi trường vào ngày 1 tháng 9 và phá hủy một hàng rào trước khi cảnh sát bán quân sự ập đến và cố gắng đưa họ trở lại lớp học. Sự phẫn nộ đối với việc giáo dục bắt buộc tiếng Trung cũng được người dùng Mông Cổ phản ánh trên mạng xã hội Trung Quốc, tuy nhiên, chính quyền đã xóa bỏ.
Từ ngày 28 tháng 8, hàng chục nghìn học sinh và phụ huynh ở thành phố Thông Liêu, Urat Trung, Naiman, Hure, Ordos, Hohhot và những nơi khác đã tiến hành các cuộc đình công và biểu tình phản đối việc chính quyền tăng cường dạy tiếng phổ thông và hạ thấp việc dạy tiếng Mông Cổ. Một số sinh viên đã quỳ xuống để yêu cầu chính quyền rút lại chính sách và bắt đầu một cuộc đình công vô thời hạn. Trong cuộc biểu tình, những người biểu tình đã bị thương và bị bắt. Một số phương tiện truyền thông đã đưa tin một học sinh đã nhảy từ tầng 4 của trường sau khi biết mẹ mình bị đánh tuy nhiên chính quyền cho ra rằng đó là một tin đồn. Nhiều các bậc cha mẹ từ chối đưa con đến trường để thể hiện sự từ chối việc dạy tiếng phổ thông. Ngoài ra còn có những người biểu tình hát các bài hát tiếng Mông Cổ và hô khẩu hiệu bên ngoài trường học, đòi rút lại kế hoạch.
Vào tháng 7, Tegus Bayar, một chuyên gia về Mông Cổ từ Đại học Nội Mông, đã đăng một bài báo trên Tuần báo Văn hóa Mông Cổ, bày tỏ quan điểm của mình rằng ngôn ngữ giảng dạy trong giáo dục quốc gia của Nội Mông Cổ không thể thay đổi. Bài báo của ông đã bị chặn sau khi được in lại rộng rãi trên Internet.
Vào ngày 1 tháng 9, nhân viên tại một trường học ở Naiman chia sẻ rằng rằng chỉ có khoảng 40 sinh viên đăng ký học kỳ này thay vì 1.000 như thông thường. Một số sau đó đã thay đổi quyết định và chỉ còn lại khoảng 10 người. Đồng thời, 300.000 học sinh sinh viên Mông Cổ đã đình công phản đối chính sách do Bắc Kinh áp đặt. Ngay cả trong số những người Mông Cổ ủng hộ chính phủ Trung Quốc, họ đã phản đối kế hoạch này.
Vào ngày 2 tháng 9, một số người dân tộc Mông Cổ đã dâng lá cờ đen khar suld trong các buổi biểu tình. khar suld thường chỉ được sử dụng khi người Mông Cổ chiến đấu chống lại kẻ thù. Chỉ trong ngày 3 tháng 9, khoảng 21.000 chữ ký đã được thu thập từ cư dân ở 10 quận, tạo thành 196 bản kiến nghị gửi đến cơ quan giáo dục của chính quyền khu vực. Tại Hohhot, hơn 300 nhân viên tại một đài truyền hình nổi tiếng trong khu vực cũng đã ký vào bản kiến nghị.