Biểu tình tại Hồng Kông năm 2019–2020, còn được gọi là Phong trào chống sửa đổi dự luật dẫn độ (tiếng Trung: 反對逃犯條例修訂草案運動), là một loạt các cuộc biểu tình diễn ra từ năm 2019–2020, được gây ra bởi dự luật dẫn độ của chính phủ Hồng Kông nhưng bị rút lại vào tháng 9 năm 2019. Nếu được ban hành, dự luật sẽ cho phép chính quyền địa phương giam giữ và dẫn độ những người bị truy nã ở những vùng lãnh thổ mà Hồng Kông không có thỏa thuận dẫn độ, kể cả Trung Quốc và Đài Loan. Nhiều người lo ngại dự luật sẽ đặt người Hồng Kông và du khách tới Hồng Kông vào phạm vi tài phán của Trung Quốc đại lục do Đảng Cộng sản Trung Quốc kiểm soát, làm suy yếu nguyên tắc "một quốc gia, hai chế độ" và điều đó sẽ làm ảnh hưởng tới quyền lợi của họ.
Mặc dù hàng trăm ngàn người đã tuần hành trong một cuộc biểu tình phản đối dự luật vào ngày 9 tháng 6 nhưng chính phủ vẫn kiên trì với dự luật. Cuộc biểu tình vào ngày 12 tháng 6, ngày dự luật sẽ được đọc lần thứ hai ở Hội đồng Lập pháp, đánh dấu sự leo thang bạo lực mạnh mẽ. Cảnh sát chống bạo động đã triển khai hơi cay và đạn cao su chống lại người biểu tình. Vào ngày 16 tháng 6, chỉ một ngày sau khi Đặc khu trưởng Hồng Kông ra lệnh đình chỉ dự luật, một cuộc tuần hành thậm chí còn lớn hơn đã diễn ra để thúc đẩy việc dự luật phải được rút hoàn toàn và phản ứng với việc cảnh sát sử dụng vũ lực quá mức vào ngày 12 tháng 6 trước đó. Khi các cuộc biểu tình tiến triển, những người biểu tình đưa ra năm yêu cầu chính đối với chính phủ về các vấn đề liên quan đến hành vi sai trái của cảnh sát và cải cách dân chủ đã bị đình trệ kể từ Cách mạng Ô dù năm 2014. Các cuộc biểu tình đã tiếp diễn suốt mùa hè, leo thang thành các cuộc đối đầu ngày càng dữ dội, giữa cảnh sát, các nhà hoạt động, thành viên của Hội Tam Hoàng, phe kiến chế và cư dân địa phương ở hơn 20 khu phố khác nhau trong khu vực. Vụ việc cảnh sát không hành động gì khi những người bị nghi ngờ là các thành viên của Hội Tam Hoàng tấn công những người biểu tình và người đi lại ở Nguyên Lãng vào ngày 21 tháng 7 và vụ cảnh sát tràn vào sân ga Thái Tử vào ngày 31 tháng 8 đã làm các cuộc biểu tình tiếp tục leo thang.
Đặc khu trưởng Lâm Trịnh Nguyệt Nga đã đình chỉ dự luật dẫn độ vào ngày 15 tháng 6 và tuyên bố dự luật "đã chết" vào ngày 9 tháng 7, nhưng đã không rút lại toàn bộ dự luật cho đến ngày 4 tháng 9. Dự luật chính thức đã được rút vào ngày 23 tháng 10, nhưng chính phủ đã từ chối bốn yêu cầu khác. Để kiềm chế các cuộc biểu tình, Chính phủ Hồng Kông đã viện dẫn Pháp lệnh Quy định khẩn cấp vào ngày 4 tháng 10 để thực thi luật cấm che mặt nhưng bị phản tác dụng. Khi cuộc biểu tình kéo dài, các cuộc đụng độ dần trở nên leo thang khi cả hai bên ngày càng trở nên bạo lực. Số lượng các cáo buộc về cảnh sát cũng tăng lên, với việc Tổ chức Ân xá Quốc tế cáo buộc cảnh sát đã tra tấn một số tù nhân. Trong khi một số người biểu tình đã khiến cuộc biểu tình trở nên leo thang bằng cách như ném bom xăng và phá hoại các cơ sở của phe thân Bắc Kinh và biểu tượng đại diện cho chính phủ. Không những vậy, những rạn nứt trong xã hội ngày càng lớn với việc các nhà hoạt động từ cả hai phe tấn công lẫn nhau. Cái chết của Châu Tử Lạc và La Trường Thanh, cùng với sự kiện cảnh sát bắn một người biểu tình không vũ trang và bao vây hai trường đại học vào tháng 11 năm 2019 là những sự kiện mang tính bước ngoặt.
Quy mô của các cuộc biểu tình đã lắng xuống sau chiến thắng chưa từng có của phe dân chủ trong cuộc bầu cử Hội đồng quận, cuộc bao vây Đại học Bách khoa Hồng Kông vào tháng 11, và trong đại dịch COVID-19 đầu năm 2020. Giai đoạn này, Chính phủ trung ương đã can thiệp vào các vấn đề của Hồng Kông – vào tháng 5 năm 2020, Quốc hội Trung Quốc đã phê chuẩn một dự luật an ninh quốc gia có thể được áp đặt đối với Hồng Kông trước tháng 9 năm nay. Đạo luật mới này, được nhiều người coi là mối đe dọa đối với các quyền tự do chính trị và tự do dân sự cơ bản trong vùng lãnh thổ bán tự trị, đã gây ra sự căm phẫn và phản đối. Thậm chí còn khiến cả Mỹ và Anh đánh giá lại chính sách của họ đối với Hồng Kông, mà các nước cho là đã không còn tự chủ.
Chính phủ và cảnh sát có mức độ xếp hạng tín nhiệm thấp nhất kể từ khi chủ quyền Hồng Kông được trao cho Trung Quốc năm 1997 trong các cuộc thăm dò dư luận. Chính phủ trung ương Bắc Kinh đã tuyên bố đây là "cuộc khủng hoảng tồi tệ nhất tại Hồng Kông" kể từ khi chuyển giao chủ quyền Hồng Kông vào năm 1997, và cáo buộc các thế lực ngoại bang đã thúc đẩy các cuộc xung đột, mặc dù phần lớn các cuộc biểu tình đã được mô tả là "không có người lãnh đạo". Hoa Kỳ đã thông qua Đạo luật Nhân quyền và Dân chủ Hồng Kông vào ngày 27 tháng 11 để hỗ trợ các phong trào biểu tình; các cuộc mít tinh đoàn kết được tổ chức tại hàng chục thành phố ở nước ngoài. Còn những người phản đối đã tổ chức nhiều cuộc biểu tình ủng hộ cảnh sát. Trong khi đó, những chiến thuật và cách thức biểu tình đã được cho là nguồn cảm hứng cho các cuộc biểu tình khác vào năm 2019 và 2020.
Bối cảnh
Nguyên nhân trực tiếp
Dự luật dẫn độ Hồng Kông 2019 lần đầu tiên được chính phủ Hồng Kông đề xuất vào tháng 2 năm 2019 để đáp lại vụ giết người năm 2018 liên quan đến một cặp vợ chồng Hồng Kông ở Đài Loan. Hồng Kông không có một hiệp ước với Đài Loan cho phép dẫn độ các nghi phạm và việc đàm phán sẽ gặp vấn đề vì chính phủ Trung Quốc không công nhận chủ quyền của Đài Loan. Để giải quyết vấn đề này, chính phủ Hồng Kông đã đề xuất sửa đổi Pháp lệnh người phạm tội bỏ trốn (Chương 503) liên quan đến các thỏa thuận đầu hàng đặc biệt và Hỗ trợ pháp lý lẫn nhau trong Pháp lệnh các vấn đề hình sự (Chương 525) để có thể sắp xếp hỗ trợ pháp lý lẫn nhau giữa Hồng Kông và bất kỳ nơi nào ngoài Hồng Kông. Chính phủ đề xuất thiết lập một cơ chế chuyển giao những người chạy trốn không chỉ cho Đài Loan, mà còn cho Trung Quốc đại lục và Ma Cao, những điều không được nêu trong luật hiện hành.
Việc đưa Trung Quốc đại lục vào sửa đổi là mối quan tâm đối với các lĩnh vực khác nhau của xã hội Hồng Kông. Những người ủng hộ dân chủ lo ngại quyền tài phán của thành phố sẽ hợp nhất với luật pháp Trung Quốc đại lục do Đảng Cộng sản quản lý, do đó làm xói mòn nguyên tắc "một quốc gia, hai chế độ" được thiết lập kể từ khi bàn giao năm 1997. Những người phản đối dự luật hiện tại kêu gọi chính phủ Hồng Kông thiết lập một thỏa thuận dẫn độ chỉ với Đài Loan.
Nguyên nhân sâu xa
Biểu tình ở Hồng Kông năm 2019 diễn ra bốn năm rưỡi sau cuộc Cách mạng Ô dù năm 2014, bắt đầu sau khi Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc (NPCSC) đưa ra quyết định cải cách đề xuất cải cách hệ thống bầu cử Hồng Kông, phần lớn được xem là hạn chế. Tuy nhiên, bất chấp các cuộc biểu tình, chính phủ đã không nhượng bộ và phong trào kết thúc trong thất bại. Kể từ đó, không có tiến bộ nào trong việc đạt được quyền bầu cử phổ thông thực sự; chỉ một nửa số ghế trong Hội đồng Lập pháp vẫn được bầu trực tiếp và Đặc khu trưởng Hồng Kông tiếp tục được bầu bởi Ủy ban bầu cử. Sau các cuộc biểu tình thất bại, năm 2017, các nhà hoạt động dân chủ Hồng Kông bị bắt càng làm tan vỡ hy vọng của thành phố trong việc thúc đẩy sự phát triển dân chủ. Mọi người bắt đầu lo sợ mất "mức độ tự chủ cao" được quy định trong Luật cơ bản, vì Trung Quốc đại lục dường như ngày càng can thiệp và công khai vào các vấn đề của Hồng Kông. Chẳng hạn, tranh luận tuyên thệ của Hội đồng Lập pháp Hồng Kông đã kết thúc bằng việc truất quyền thi hành sáu nhà lập pháp do phán quyết hợp pháp của tòa án ở Trung Quốc đại lục; vụ mất tích ở nhà sách tại Vịnh Đồng La đã gây ra mối lo ngại cho việc bị nhà nước trừng phạt và giam giữ phi pháp.
Sự trỗi dậy của chủ nghĩa địa phương và phong trào ủng hộ độc lập được đánh dấu bằng chiến dịch tranh cử vùng Tân Giới Đông năm 2016 bởi nhà hoạt động Lương Thiên Kỳ khi ngày càng ít thanh niên Hồng Kông tự nhận mình là người Trung Quốc do luật pháp, xã hội và văn hóa có sự khác biệt giữa Hồng Kông và Trung Quốc đại lục. Những người khảo sát tại Đại học Hồng Kông nhận thấy rằng họ càng trẻ thì lại càng mất lòng tin đối với chính quyền trung ương. Giới trẻ Hồng Kông đã phải đối mặt với bất ổn chính trị kể từ tranh cãi về đạo đức và giáo dục quốc gia năm 2012, và họ không còn tin tưởng vào hệ thống được cho là đã bảo vệ quyền của họ. Với cách tiếp cận năm 2047, khi Luật cơ bản hết hiệu lực và cùng với đó là các bảo đảm hiến pháp được ghi trong đó, tình cảm của một tương lai không chắc chắn đã thúc đẩy thanh niên tham gia các cuộc biểu tình chống lại dự luật dẫn độ.
Một số người phản đối cảm thấy rằng các biện pháp hòa bình không hiệu quả và dùng đến các phương pháp triệt để hơn để bày tỏ quan điểm của họ. Đối với một số người phản đối, cách mạng Dù là một nguồn cảm hứng, khi phong trào mang lại sự thức tỉnh chính trị cho họ. Cả CNN và The Guardian đều lưu ý rằng không giống như các cuộc biểu tình năm 2014, những người biểu tình năm 2019 bị thúc đẩy bởi cảm giác tuyệt vọng thay vì hy vọng, và mục đích của các cuộc biểu tình đã phát triển từ việc rút dự luật để chiến đấu cho tự do và tự do hơn.
Mục tiêu
Người biểu tình ban đầu chỉ yêu cầu rút dự luật dẫn độ. Sau khi leo thang trong phản ứng cảnh sát chống lại người biểu tình vào ngày 12 tháng 6 và đình chỉ dự luật vào ngày 15 tháng 6, mục tiêu của người biểu tình là đạt được năm yêu cầu này:
Rút hoàn toàn dự luật dẫn độ khỏi quy trình lập pháp: Mặc dù dự luật đã bị đình chỉ vô thời hạn vào ngày 15 tháng 6, nhưng cuộc tranh luận về nó có thể nhanh chóng được bắt đầu lại. Dự luật từng được "chờ nối lại lần hai" trong Hội đồng Lập pháp. Nó đã chính thức được rút vào ngày 23 tháng 10 năm 2019.
Rút lại mô tả các cuộc biểu tình là "bạo loạn": Chính phủ ban đầu đã sử dụng từ "bạo loạn" để mô tả cuộc biểu tình ngày 12 tháng 6. Sau đó được sửa đổi thành có một số người biểu tình bạo loạn. Tuy nhiên, những người biểu tình tranh cãi về sự tồn tại của các hành động bạo loạn trong cuộc biểu tình ngày 12 tháng 6.
Thả và miễn trừ những người biểu tình bị bắt giữ: Người biểu tình coi các vụ bắt giữ là có động cơ chính trị; họ nghi ngờ tính hợp pháp của cảnh sát bắt giữ người biểu tình tại bệnh viện bằng cách sử dụng dữ liệu y tế bí mật của họ là vi phạm quyền riêng tư của bệnh nhân.
Thành lập một ủy ban điều tra độc lập về hành vi của cảnh sát và sử dụng vũ lực trong các cuộc biểu tình: Các nhóm dân sự cảm thấy rằng mức độ bạo lực được cảnh sát sử dụng vào ngày 12 tháng 6, đặc biệt là những cảnh sát chống lại những người biểu tình không phạm tội là không chính đáng; Cảnh sát thực hiện tìm kiếm nhiều người qua đường gần địa điểm biểu tình mà không có nguyên do cũng bị coi là lạm dụng. Một số cảnh sát không đủ căn cứ nhận dạng họ có đúng là cảnh sát hay không do không có số nhận dạng hoặc thẻ bảo đảm theo Lệnh chung. Cơ quan giám sát hiện tại thiếu sự độc lập và chức năng của nó phụ thuộc vào sự hợp tác của cảnh sát.
Yêu cầu bà Lâm Trịnh Nguyệt Nga từ chức và việc thực hiện quyền bầu cử phổ thông cho Hội đồng Lập pháp và bầu Đặc khu trưởng Hồng Kông: Hiện tại, Đặc khu trưởng Hồng Kông được lựa chọn bởi Ủy ban bầu cử 1.200 thành viên và 30 ghế Hội đồng Lập pháp được lấp đầy bởi các cử tri giới hạn đại diện cho các lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế.
Diễn biến
Biểu tình giai đoạn đầu
Demosistō đã tổ chức một sự kiện phản đối ngồi tại Khu liên hợp chính quyền trung ương vào ngày 15 tháng 3, đó là cuộc biểu tình đầu tiên chống lại dự luật dẫn độ. Sau đó, Mặt trận Nhân dân về Nhân quyền (CHRF) đã phát động hai cuộc tuần hành phản đối dự luật vào ngày 31 tháng 3 và 28 tháng 4. Đối với cuộc biểu tình thứ hai, các nhà tổ chức tuyên bố 130.000 người tham gia tuần hành, mức cao nhất kể từ cuộc biểu tình ngày 1 tháng 7 năm 2014.
Để phản đối việc đọc dự luật lần thứ hai, dự kiến sẽ được tổ chức vào ngày 12 tháng 6, CHRF đã phát động cuộc phản kháng thứ ba từ công viên Victoria tới Hội đồng Lập pháp ở Kim Chung vào ngày 9 tháng 6. Đó là cuộc biểu tình lớn nhất từng được tổ chức tại Hồng Kông, khi các nhà tổ chức tuyên bố rằng 1,03 triệu người, một con số kỷ lục, đã tham gia cuộc biểu tình. Mặc dù vậy, Lâm khẳng định đọc dự luật lần thứ hai sẽ tiếp tục vào ngày 12 tháng 6, khiến một số nhóm sinh viên và Demosistō không được vào tòa nhà Hội đồng lập pháp, cuối cùng dẫn đến xung đột dữ dội giữa sĩ quan cảnh sát và người biểu tình, sau đó, người biểu tình đã rút về Loan Tể.
Sau các cuộc biểu tình ngày 9 tháng 6, một cuộc tổng đình công đã được kêu gọi vào ngày 12 tháng 6, được hưởng ứng bởi hơn 100 người sử dụng lao động. Họ cũng đã cố gắng buộc tội ở tòa nhà Hội đồng lập pháp. Cảnh sát chống bạo động đã giải tán người biểu tình bằng cách bắn hơi cay, đạn đậu và đạn cao su. Ủy viên cảnh sát Lư Vĩ Thông tuyên bố vụ đụng độ trên là "bạo loạn", mặc dù chính cảnh sát cũng bị lên án nặng nề vì sử dụng vũ lực quá mức, bao gồm việc bắn hơi cay vào những người biểu tình ôn hòa bên cạnh Tháp CITIC, khiến họ bị mắc kẹt bên trong tòa nhà. Việc sử dụng dùi cui và hơi cay của cảnh sát, việc thiếu số nhận dạng trên các sĩ quan cảnh sát, nghi ngờ tấn công các nhà báo, và các vụ bắt giữ tại bệnh viện sau đó đã bị chỉ trích. Sau các cuộc đụng độ vào ngày 12 tháng 6, những người biểu tình bắt đầu yêu cầu một cuộc điều tra độc lập về sự tàn bạo của cảnh sát và kêu gọi chính phủ rút lại đặc tính "bạo loạn". Khoảng 2.000 người biểu tình từ các nhóm tôn giáo đã tổ chức một buổi cầu nguyện bên ngoài trụ sở chính phủ, cầu nguyện và hát những bài thánh ca trong đó có "Sing Hallelujah to the Lord", trở thành bài ca không chính thức của cuộc biểu tình.
Vào ngày 15 tháng 6, Lâm Trịnh Nguyệt Nga tuyên bố rằng dự luật đã bị đình chỉ, mặc dù phe dân chủ yêu cầu hủy toàn bộ dự luật. Một người đàn ông 35 tuổi tên Lương Lăng Kiệt cũng đã tự sát để phản đối quyết định của Lâm ngày hôm đó. Đối với cuộc biểu tình được tổ chức vào ngày 16 tháng 6, CHRF đã tuyên bố số người biểu tình là "gần 2 triệu cộng với 1 công dân", lập kỷ lục về cuộc biểu tình lớn nhất trong lịch sử Hồng Kông. Sau đó, Lâm đã xin lỗi công dân Hồng Kông nhưng từ chối từ chức và rút lại dự luật.
Bao vây LegCo và ngoại tác
CHRF tổ chức cuộc tuần hành hàng năm vào ngày 1 tháng 7 và tuyên bố số người tham gia kỷ lục là 550.000. Cuộc biểu tình phần lớn là ôn hòa. Vào ban đêm, những người biểu tình đã xông vào Trụ sở Hội đồng lập pháp, nhưng cảnh sát đã có những hành động nhỏ để ngăn chặn họ. Người biểu tình cũng đập phá đồ đạc, phá hủy biểu tượng Hồng Kông và trình bày một tuyên ngôn mới với mười điểm khoản.
Sau cuộc biểu tình ngày 1 tháng 7, các cuộc biểu tình bắt đầu "nở rộ ở khắp nơi", với các cuộc biểu tình được tổ chức ở các khu vực khác nhau ở Hồng Kông, cả hai đều phản đối dự luật chống dẫn độ các vấn đề địa phương, bao gồm cả các thương nhân song song từ Trung Quốc ở Thượng Thủy. Bức tường Lennon cũng được lập ra ở các khu phố khác nhau và trở thành nguồn xung đột giữa những người "thân Bắc Kinh" và những người ủng hộ các cuộc biểu tình.
CHFR tổ chức các cuộc biểu tình chống dẫn độ khác vào ngày 21 tháng 7 trên đảo Hồng Kông. Thay vì phân tán, người biểu tình thông qua cảnh sát điểm cuối bắt buộc, và tiêu đề cho Văn phòng Chính phủ ở Tây Dinh Bàn (Sai Ying Pun), nơi họ làm vấy bẩn Quốc huy Trung Quốc. Trong khi bế tắc giữa người biểu tình và cảnh sát xảy ra trên đảo Hồng Kông, một nhóm cá nhân mặc đồ trắng nghi ngờ bộ ba thành viên, xuất hiện và tấn công bừa bãi người dân bên ngoài nhà ga Nguyên Lãng.
Tổng đình công và leo thang
Vào tối ngày 23 tháng 8, ước tính 210.000 người đã tham gia vào chiến dịch "Con đường Hồng Kông", để thu hút sự chú ý đến năm yêu cầu của phong trào. 9 giờ tối, nhiều người che mắt phải và hô vang "Cảnh sát tham nhũng, hãy trả lại con mắt!" liên quan đến nhân viên sơ cứu bị chấn thương mắt nghiêm trọng trong cuộc biểu tình vào ngày 12 tháng 8. Họ đã cùng nhau tạo ra một chuỗi con người dài 50 km, trải dài trên cả hai phía của cảng Hồng Kông và trên đỉnh Sư Tử Sơn. Hành động này được lấy cảm hứng từ một sự kiện tương tự được gọi là "Con đường Baltic" diễn ra vào ngày 23 tháng 8 năm 1989.
Nhiều công chức, giáo viên, ngành tài chính, kế toán và chuyên gia y tế đã lên tiếng ủng hộ phong trào chống dẫn độ vào tháng 8 bằng cách tổ chức tuần hành hoặc biểu tình.
Bỏ qua lệnh cấm của cảnh sát được duy trì bởi một hội đồng kháng cáo và các vụ bắt giữ gần đây của các nhà hoạt động dân chủ và các nhà lập pháp cao cấp, hàng ngàn người biểu tình đã xuống đường ở Hồng Kông vào ngày 31 tháng 8 năm 2019. Cuối tuần thứ 13 của cuộc biểu tình cũng được đánh dấu kỷ niệm 5 năm ngày Trung Quốc kêu gọi một nền dân chủ hạn chế cho lãnh thổ, gây ra các cuộc biểu tình kéo dài nhiều tháng trong năm 2014.
Leo thang và rút lại dự luật
Vào ngày 4 tháng 9, Lâm Trịnh Nguyệt Nga tuyên bố rằng sẽ chính thức rút dự luật dẫn độ vào tháng 10 và bà sẽ đưa ra các biện pháp bổ sung để giúp làm dịu tình hình. Sự nhượng bộ đó đã bị những người biểu tình chỉ trích là "quá ít, quá muộn". Cuộc biểu tình tiếp tục sau khi rút dự luật. Vào ngày 9 tháng 9, các sinh viên mặc đồng phục và mặt nạ đã thành lập một chuỗi người để hỗ trợ các cuộc biểu tình xảy ra vào cuối tuần.