Nội chiến Yemen (tiếng Ả Rập: الحرب الأهلية اليمنية, Latinh hoá: al-ḥarb al-ʾahlīyah al-yamanīyah) là một cuộc nội chiến đa phương đang diễn ra ở Yemen, bắt đầu vào cuối năm 2014, giữa Hội đồng Lãnh đạo Tổng thống do Rashad al-Alimi đứng đầu và Hội đồng Chính trị Tối cao do Mahdi al-Mashat đứng đầu và các đồng minh của mỗi bên. Cả hai bên đều tuyên bố là chính phủ hợp pháp của Yemen.
Cuộc nội chiến bắt đầu vào tháng 9 năm 2014 khi lực lượng Houthi chiếm Sana'a, sau đó nhanh chóng cướp chính quyền. Ngày 21 tháng 3 năm 2015, Ủy ban Cách mạng Tối cao do Houthi lãnh đạo tuyên bố tổng động viên để lật đổ Tổng thống Abdrabbuh Mansur Hadi và mở rộng kiểm soát đến các tỉnh phía nam. Lực lượng Houthi và những lực lượng quân sự đồng minh của cựu tổng thống Yemen Ali Abdullah Saleh bắt đầu tấn công vào ngày 22 tháng 3 tại Tỉnh Lahij. Ngày 25 tháng 3, Houthi chiếm Lahij và hành quân đến vùng ngoại ô của Aden, trụ sở chính phủ Hadi. Hadi bỏ trốn ra nước ngoài trong cùng ngày. Một liên minh do Ả Rập Xê Út lãnh đạo tiến hành không kích Houthi và khôi phục chính phủ Yemen. Tuy Iran không trực tiếp can thiệp vào Yemen, nhưng cuộc nội chiến được đánh giá là một phần của cạnh tranh ảnh hưởng giữa Ả Rập Xê Út và Iran.
Lực lượng Houthi kiểm soát Sana'a và hầu hết lãnh thổ cấu thành Cộng hòa Ả Rập Yemen cũ, ngoại trừ Tỉnh Marib về phía đông. Sau khi Hội đồng Chuyển tiếp phía Nam (STC) được thành lập vào năm 2017 và chiếm Aden vào năm 2018, lực lượng chính phủ bị chia rẽ, lực lượng thân Hadi do Ả Rập Xê Út hậu thuẫn thường xuyên giao tranh với STC do Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất hậu thuẫn. Al-Qaeda tại Bán đảo Ả Rập (AQAP) và Nhà nước Hồi giáo cũng đã tấn công cả hai phe, AQAP kiểm soát những vùng lãnh thổ rộng lớn ở vùng sâu trong đất liền và dọc theo các dải bờ biển.
Ngày 2 tháng 4 năm 2022, hai bên ký một thỏa thuận đình chiến hai tháng do Liên Hợp Quốc dàn xếp, cho phép Houthi nhập khẩu nhiên liệu và một số chuyến bay từ Sân bay quốc tế Sana'a đến Jordan và Ai Cập. Ngày 7 tháng 4 năm 2022, Hội đồng Lãnh đạo Tổng thống được thành lập để thay thế chính phủ Hadi, bao gồm đại diện của Hội đồng Chuyển tiếp phía Nam. Ngày 2 tháng 6 năm 2022, thỏa thuận đình chiến được gia hạn thêm hai tháng. Theo Liên Hợp Quốc, hơn 150.000 người đã thiệt mạng tại Yemen do chiến sự, trong khi hơn 227.000 người đã thiệt mạng do một nạn đói đang diễn ra và thiếu cơ sở y tế. Tháng 3 năm 2023, Iran đồng ý ngừng vũ trang Houthi và tuân thủ lệnh cấm vận vũ khí của Liên Hợp Quốc theo thỏa thuận bình thường hóa quan hệ với Ả Rập Xê Út do Trung Quốc dàn xếp. Thỏa thuận được đánh giá là nỗ lực của Ả Rập Xê Út nhằm gây sức ép buộc lực lượng Houthi phải chấm dứt xung đột bằng đàm phán; quan chức Ả Rập Xê Út và Hoa Kỳ mô tả hành vi của Iran là một "phép thử" của thỏa thuận détente. Tuy nhiên, Iran sau đó tiếp tục hỗ trợ quân sự, hậu cần cho Houthi. Ngày 23 tháng 12 năm 2023, Hans Grundberg, đặc phái viên Liên Hợp Quốc về Yemen, tuyên bố các bên tham chiến cam kết sẽ thực hiện các biện pháp nhằm đạt một thỏa thuận đình chiến lâu dài.
Bối cảnh
Tại Yemen, hai hệ phái Hồi giáo chính là Hồi giáo Sunni và Hồi giáo Shia. Trong Hồi giáo Shia, hệ phái Isma'il và Zayd cạnh tranh ảnh hưởng với nhau. Sau khi triều Zurayid sụp đổ vào thế kỷ 11, triều Ayyubid chiếm các lãnh thổ cũ tại Yemen và cải đạo hầu hết bộ lạc Hamdan sang hệ phái Zayd, một hệ phái Hồi giáo Shia.
Diễn biến xung đột
Bắt đầu xung đột (2014-2015)
Sau nhiều tuần biểu tình chống chính quyền Hadi vì cắt giảm trợ cấp nhiên liệu, lực lượng Houthi tấn công Lực lượng Vũ trang Yemen do Tướng Ali Mohsen al-Ahmar chỉ huy. Tháng 9 năm 2014, lực lượng Houthi chiếm Sana'a, thủ đô của Yemen. Tổng thống Abdrabbuh Mansur Hadi buộc phải ký một thỏa thuận với Houthi, theo đó chính phủ từ chức và Houthi được tham gia chính phủ mới.
Tháng 1 năm 2015, do phản đối một đề xuất liên bang hóa Yemen, lực lượng Houthi chiếm dinh tổng thống tại Sana'a, khiến Tổng thống Hadi và các bộ trưởng đồng loạt từ chức. Ngày 6 tháng 2 năm 2015, Houthi tuyên bố giải tán quốc hội và thành lập Ủy ban Cách mạng để điều hành đất nước.
Can thiệp của nước ngoài
Đồng minh Houthi
Tháng 4 năm 2015, người phát ngôn Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc Bernadette Meehan tuyên bố rằng Hội đồng Bảo an đánh giá Iran không kiểm soát, chỉ huy lực lượng Houthi tại Yemen.
Hoa Kỳ thường xuyên cáo buộc chính phủ Iran vũ trang, tài trợ cho Houthi. Tháng 4 năm 2015, Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ John Kerry cáo buộc Iran nỗ lực phá hoại Yemen. Tuy Houthi và chính phủ Iran bác bỏ các cáo buộc liên lạc quân sự, nhưng Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei tuyên bố ủng hộ "tinh thần" lực lượng Houthi trong một cuộc gặp cá nhân với người phát ngôn Houthi Mohammed Abdul Salam tại Tehran vào năm 2019.
Ả Rập Xê Út
Ngày 24 tháng 3 năm 2015, tư lệnh Houthi Ali al-Shami đe dọa rằng lực lượng của ông sẽ xâm lược Ả Rập Xê Út và hành quân đến Riyadh nếu Ả Rập Xê Út can thiệp vào Yemen.
Ngày 25 tháng 3 năm 2015, theo yêu cầu của chính phủ Yemen, Ả Rập Xê Út cùng với tám nước Ả Rập khác (Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Ai Cập, Jordan, Bahrain, Kuwait, Qatar, Maroc và Sudan) và Pakistan tiến hành can thiệp quân sự vào Yemen. Hoa Kỳ hỗ trợ chiến dịch can thiệp bằng cách ném bom các cứ điểm của Houthi tại Sana'a. Trong một tuyên bố chung, các nước thành viên Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (ngoại trừ Oman) tuyên bố sẽ can thiệp vào Yemen theo yêu cầu của chính phủ Hadi. Quốc vương Ả Rập Xê Út Salman tuyên bố Không quân Hoàng gia Ả Rập Xê Út kiểm soát toàn bộ vùng trời Yemen trong vòng một vài tiếng sau khi chiến dịch bắt đầu. Các cuộc không kích nhằm mục đích ngăn cản Houthi tiến quân xuống căn cứ của Hadi ở phía nam Yemen.
Bốn tàu hải quân của Ai Cập vượt qua Kênh đào Suez hướng tới Yemen trong một sứ mệnh đảm bảo an ninh cho Vịnh Aden và nhóm tàu này đến Biển Đỏ vào ngày 26 tháng 3 năm 2015.
Quân đội Ả Rập Xê Út đe dọa sẽ phá hủy bất cứ tàu nào cập cảng ở Yemen.
Liên đoàn Ả Rập
Bộ trưởng Ngoại giao Yemen đề nghị Liên đoàn Ả Rập can thiệp quân sự chống lại Houthi. Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah el-Sisi đề xuất thành lập một lực lượng quân sự thống nhất. Ngày 29 tháng 3 năm 2015, Liên đoàn Ả Rập tuyên bố thành lập một lực lượng quân sự thống nhất để đối phó với cuộc xung đột ở Yemen và Libya.
Hoa Kỳ
Hoa Kỳ hỗ trợ tình báo và hậu cần cho liên minh Ả Rập Xê Út, bao gồm tiếp nhiên liệu trên không và tìm kiếm cứu nạn các phi công liên minh bị bắn hạ. Hoa Kỳ cũng bắt đầu bán vũ khí cho các nước liên minh. Tháng 1 năm 2016, Bộ trưởng Ngoại giao Ả Rập Xê Út nói rằng quan chức quân sự Hoa Kỳ và Anh có mặt tại bộ tư lệnh chỉ huy các cuộc không kích của liên minh tại Yemen và được tiếp cận danh sách mục tiêu nhưng không tham gia quyết định mục tiêu.