Cuộc khủng hoảng tị nạn Ukraina là một cuộc di chuyển lớn của người dân Ukraina trong cuộc xâm lược do Nga tiến hành vào năm 2022. Khủng hoảng bắt đầu với cuộc xâm lược ban đầu của quân đội Nga vào ngày 24 tháng 2 năm 2022. Một số quốc gia châu Âu đã chuẩn bị tiếp nhận người tị nạn trước cuộc xâm lược, đặc biệt là Ba Lan đã sẵn sàng chấp nhận 1 triệu người tị nạn.
Hơn 4,5 triệu người tị nạn đã rời khỏi Ukraina (tính đến ngày 9 tháng 4 năm 2022), trong khi khoảng 6,5 triệu người đã phải di tản trong nước (tính đến ngày 18 tháng 3 năm 2022).. Tổng cộng hơn 10 triệu người, khoảng chừng 1/4 dân số đã phải rời khỏi nhà ở Ukraina đến ngày 20 tháng 3. Cho tới ngày 22 tháng 3 năm 2022, theo UNICEF, hơn phân nửa trẻ em ở Ukraina buộc phải rời khỏi nhà. Cuộc xâm lược đã gây ra cuộc khủng hoảng người tị nạn lớn nhất châu Âu kể từ Thế chiến thứ hai và hậu quả của nó, cuộc khủng hoảng người tị nạn đầu tiên ở châu Âu kể từ cuộc Chiến tranh Nam Tư vào những năm 1990, và là một trong những cuộc khủng hoảng người tị nạn lớn nhất trên thế giới trong thế kỷ 21.
Phần lớn những người tị nạn vào năm 2022 vào thẳng các quốc gia láng giềng ở phía tây Ukraine. Ba Lan đã nhận nhiều người tị nạn từ Ukraine hơn tất cả các nước châu Âu khác cộng lại. Các quốc gia khác ở phía tây Ukraine đã nhận người tị nạn là Romania, Moldova, Hungary và Slovakia. Một số người tị nạn sau đó đã di chuyển xa hơn về phía tây, nhưng các nhà quan sát lưu ý rằng hầu hết họ có khả năng ở lại các quốc gia địa phương bởi vì "thị trường lao động thắt chặt, các thành phố giá cả phải chăng và cộng đồng cư dân từ trước đã khiến những quốc gia đó trở thành lựa chọn hấp dẫn hơn cho người Ukraina.
Các công ty đường sắt ở một số nước châu Âu đã cho phép người tị nạn Ukraine đi lại bằng tàu hỏa miễn phí. Công dân Ukraina có thể đi đến nhiều quốc gia châu Âu khác mà không cần thị thực do các thỏa thuận trước đó với các quốc gia khác và hiệp định Schengen. Một số người không phải người Châu Âu và người Romani đã cho biết có sự phân biệt đối xử về sắc tộc ở biên giới.
Người tị nạn trước cuộc xâm lược 2022
Trước cuộc xâm lược, việc Liên bang Nga sáp nhập Crimea và cuộc chiến ở Donbas, cả hai đều là những khía cạnh của Chiến tranh Nga-Ukraina, đã dẫn đến ít nhất hai triệu người tị nạn và di tản nội địa kể từ năm 2014. Họ đã được một số phương tiện truyền thông gọi là những người tị nạn bị lãng quên của Châu Âu, do sự tiếp nhận lạnh nhạt ở Liên minh Châu Âu, tỷ lệ xin tị nạn thành công tương đối thấp và sự lãng quên của giới truyền thông.
Hơn một triệu người trong số những người tị nạn trước năm 2022, chủ yếu từ Donbas, đã đến Nga từ năm 2014 đến năm 2016, trong khi số người phải di tản bên trong Ukraina đã tăng lên tới 1,6 triệu người vào đầu tháng 3 năm 2016.
Hành trình
Chuyên chở
Đối với nhiều người tị nạn đang hướng về phía Tây, xe lửa đóng một vai trò quan trọng trong hành trình bên trong Ukraina và các nước láng giềng. Oleksandr Kamyshin, Giám đốc điều hành của Đường sắt Ukraina, điều hành phần lớn các dịch vụ xe lửa ở Ukraina, ước tính rằng trong vòng ba tuần kể từ khi bắt đầu cuộc xâm lược, mạng lưới đã vận chuyển 2,5 triệu hành khách. Ông cũng cho biết vào thời kỳ cao điểm, mạng lưới vận chuyển 190.000 người mỗi ngày.
Để đảm bảo các đoàn tàu có thể di chuyển an toàn nhất có thể, mạng lưới đã phải liên tục thích ứng với các tình huống trên mặt đất, chẳng hạn như nếu đường ray bị bom phá hỏng hoặc nếu chúng không còn nằm trong quyền kiểm soát của Ukraina. Các đoàn tàu phải di chuyển chậm hơn vì chúng thường bị quá tải để chở được nhiều người nhất có thể, cũng như giảm thiểu nguy cơ va vào đường ray bị hư hỏng. Vào ban đêm, các đoàn tàu cũng tắt đèn để giảm khả năng bị rơi vào tầm ngắm.
Các công ty đường sắt ở một số nước châu Âu, bao gồm Áo, Bỉ, Cộng hòa Séc, Đan Mạch, Phần Lan, Pháp, Đức, Hungary, Litva, Hà Lan, Ba Lan, Slovakia và Thụy Sĩ, đã cho phép người tị nạn Ukraine đi lại bằng tàu hỏa miễn phí.
Những người tị nạn khác đi bằng phương tiện cơ giới hoặc đi bộ. Tại một số cửa khẩu biên giới đã hình thành cảnh ùn tắc giao thông dài hàng km. Việc đi lại bằng đường hàng không không được cung cấp ở Ukraina vì quốc gia này đã đóng cửa không phận của mình đối với các chuyến bay dân sự vào ngày xảy ra cuộc xâm lược.
Bãi tập trung và lối đi qua biên giới
Thành phố Lviv ở phía tây Ukraine trở thành nơi tập trung quan trọng cho người tị nạn. Có tới 100.000 người tị nạn đến thành phố mỗi ngày, mà trước cuộc xâm lược có dân số 700.000 người. Từ Lviv, các chuyến tàu chở người tị nạn đến các điểm qua biên giới như Medyka, Ba Lan và Uzhhorod, gần biên giới với Slovakia và Hungary. Từ Medyka, hầu hết những người tị nạn tiếp tục đến Przemyśl, Ba Lan, và đi đến phần còn lại của Châu Âu.
Các cửa khẩu biên giới chính khác bao gồm Siret, Romania; Ocnița và Palanca, Moldova; Beregsurány, Hungary và Vyšné Nemecké, Slovakia.
Số lượng
Số lượng người tị nạn có thể thay đổi nhanh chóng và thường chỉ là ước tính. Việc di chuyển từ quốc gia này sang quốc gia khác không nhất thiết cần phải được đăng ký chính thức. Người Ukraine được phép đến các quốc gia thuộc Liên minh châu Âu mà không cần thị thực và có thể được phép ở lại đất nước này trong thời gian dài hơn mà không cần phải có giấy phép đặc biệt. Ở những nơi khác, họ phải xin tị nạn.
Cơ quan Điều phối các Vấn đề Nhân đạo của Liên hợp quốc vào ngày 27 tháng 2 ước tính rằng trong hai tháng sẽ có 7,5 triệu người phải di tản trong nước ở Ukraina, 12 triệu người sẽ cần được chăm sóc sức khỏe và số người chạy trốn khỏi chiến tranh có thể lên tới 4 triệu. Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR) cho biết, đây là cuộc khủng hoảng người tị nạn gia tăng nhanh nhất ở châu Âu kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Đến ngày 20 tháng 3 năm 2022, theo UNHCR, số người tị nạn Ukraine đã rời khỏi đất nước đã vượt quá 3,5 triệu người.
Trưởng ban truyền thông của Cao ủy Nhân quyền Liên hợp quốc đã gọi tốc độ di cư của người tị nạn khỏi Ukraine là rất nhanh chóng và cho rằng số lượng người di cư trong nước ở Ukraine cũng cao bằng số người rời khỏi đất nước. [12]
Các quốc gia
Các quốc gia lân cận
Các quốc gia kế cạnh được ghi vào danh sách theo thứ tự số người tị nạn tới, các quốc gia khác theo mẫu tự abc.
Ba Lan
Ngay từ ngày 15 tháng 2, Ba Lan đã trông đợi một cuộc tấn công của Nga vào Ukraina. Chính phủ Ba Lan yêu cầu các cộng đồng chuẩn bị cho khoảng một triệu người tị nạn. Đến ngày 19 tháng 3 năm 2022, hơn 2,1 triệu người tị nạn Ukraine đã vào Ba Lan. Ba Lan đã giảm đáng kể các thủ tục biên giới thông thường, và nói rằng các giấy tờ thông hành khác nhau sẽ được chấp nhận.
Các địa điểm tụ tập dành cho người tị nạn đã được lập ra ở mọi quận của Ba Lan. Chính quyền địa phương đang cung cấp chỗ ở miễn phí, thực phẩm và các vật dụng cần thiết khác. Ngoài ra, một số lượng lớn người dân và các tổ chức đang tự nguyện cung cấp hỗ trợ, chỗ ở miễn phí và các sự giúp đỡ khác. Các trang web có thông tin dành cho người tị nạn cũng được viết bằng tiếng Ukraina. [10] [11] Chính phủ đang chuẩn bị các thay đổi pháp lý để đơn giản hóa việc làm của người Ukraina ở Ba Lan, vì hiện tại, người Ukraina phải có thị thực làm việc vì người Ukraine đến từ bên ngoài EU.
Chủ tịch Hội đồng Châu Âu Charles Michel đã đến thăm cửa khẩu Ba Lan-Ukraina vào ngày 2 tháng 3 và ca ngợi những nỗ lực của Ba Lan "nhằm đảm bảo các lối đi an toàn cho người Ukraina, cho công dân Châu Âu " và những người từ các nước khác " mà không có bất kỳ sự phân biệt đối xử nào." Trong cuộc phỏng vấn sau đó với France Inter, ông đã tố cáo những tuyên bố bị cáo buộc phân biệt chủng tộc của quân nhân Ukraina và Ba Lan là "tuyên truyền của Nga" và là một phần của chiến tranh thông tin của Nga. Nhiều nhà quan sát tin rằng hầu hết người tị nạn sẽ ở lại Ba Lan và các quốc gia Trung Âu khác bởi vì "thị trường lao động thắt chặt, các thành phố giá cả phải chăng và cộng đồng cư dân từ trước đã khiến những quốc gia đó trở thành lựa chọn thay thế hấp dẫn hơn cho người Ukraina, những người nhận thấy lựa chọn ít hơn ở phía tây châu Âu".
Romania
Bộ trưởng Quốc phòng Romania Vasile Dîncu thông báo vào ngày 22 tháng 2 năm 2022 rằng Romania có thể tiếp nhận 500.000 người tị nạn nếu cần thiết; những người tị nạn đầu tiên đến hai ngày sau đó. Vào ngày 15 tháng 3, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Bogdan Aurescu báo cáo rằng khoảng 80.000 người vẫn ở trong nước. Tính đến ngày 20 tháng 3, chính phủ Romania tường thuật có 535.461 người Ukraine vào Romania.
Một số người gốc Romani nằm trong số những công dân Ukraine đã chạy sang Romania.
Moldova
Moldova là một trong những quốc gia đầu tiên tiếp nhận người tị nạn từ Odessa và Vinnytsia. Các nhà chức trách Moldova đã kích hoạt một trung tâm quản lý khủng hoảng để tạo điều kiện về chỗ ở và cứu trợ nhân đạo cho người tị nạn.
Tính đến ngày 21 tháng 3 năm 2022, 367.913 người tị nạn Ukraine đã vào Moldova, đó là số lượng người tị nạn tính theo đầu người cao nhất so với bất kỳ quốc gia nào. Theo Middle East Eye, điều này đã dẫn đến căng thẳng xã hội, và viện trợ quốc tế được coi là rất quan trọng để giúp các tổ chức Moldova xử lý dòng người tị nạn. Moldova chỉ trích sự xâm lược của Nga, nước này cũng có mâu thuẫn nội bộ với Transnistria do Nga hậu thuẫn. Chính phủ Moldova cung cấp dịch vụ đi xe buýt miễn phí, và Romania đã hỗ trợ Moldova chuyển người sang Romania, nhằm giảm bớt áp lực ở Moldova.
Hungary
Từ khi cuộc xâm lược của Nga bắt đầu cho đến ngày 22 tháng 3 năm 2022, 324.397 người tị nạn từ Ukraina đã đến Hungary. Vì không có kiểm tra biên giới trong khu vực Schengen, Hungary không biết có bao nhiêu người đã chuyển đến các nước Schengen khác. 500 người từ các nước thứ ba đã đến Budapest bằng tàu hỏa và yêu cầu cảnh sát giúp đỡ. Theo báo cáo của các phương tiện truyền thông, những người này chủ yếu là sinh viên hoặc công nhân nhập cư từ châu Á và châu Phi đã sống ở Ukraina.
Slovakia
Cho tới ngày 8 tháng 3, Slovakia đã nhận trên 140.000. Đến ngày 28 tháng 3 2022, có tới 278.238 người tị nạn đến.
Nga
Theo như chính phủ Nga, 271.254 người tị nạn đến Nga cho tới ngày 22 tháng 3 2022.
Belarus
Chính phủ Belarus cho biết, 9.875 đã tới Belarus tính đến ngày 28 tháng 3 2022.
Các quốc gia châu Âu khác
Khung pháp lý của EU
Ukraine có Thỏa thuận hợp tác với Liên minh Châu Âu và kể từ năm 2017, người Ukraine có hộ chiếu sinh trắc học có quyền lưu trú miễn thị thực 90 ngày trong Khu vực Schengen. Sau cuộc xâm lược Ukraina, Ủy ban EU đã kêu gọi các quốc gia thành viên cho phép nhập cảnh và lưu trú của những người không có hộ chiếu sinh trắc học vì lý do nhân đạo, và các quốc gia thành viên đã làm như vậy kể từ khi những người tị nạn bắt đầu đến biên giới.
Vào ngày 4 tháng 3, Hội đồng Liên minh Châu Âu nhất trí thực hiện Chỉ thị Bảo vệ Tạm thời lần đầu tiên trong lịch sử của mình, để những người tị nạn chạy khỏi Ukraina không phải làm thủ tục tị nạn theo tiêu chuẩn của Liên minh Châu Âu. Bảo vệ tạm thời là một cơ chế khẩn cấp cho phép quyền ở lại một quốc gia thành viên EU trong thời hạn ban đầu là một năm, có thể được gia hạn tối đa là ba năm. Những người thụ hưởng được hưởng các quyền hài hòa trên toàn EU như cư trú, tiếp cận thị trường lao động và nhà ở, hỗ trợ y tế và tiếp cận giáo dục cho trẻ em. Hội đồng đã không thông qua một hệ thống phân phối những người tị nạn, mà để cho họ tự do lựa chọn nơi đến.
Áo
Bộ trưởng Nội vụ Áo Gerhard Karner từ ÖVP và Thủ tướng Liên bang Karl Nehammer thông báo rằng Áo sẵn sàng tiếp nhận những người tị nạn từ Ukraina. Tất cả những người tị nạn được phép ở lại đất nước trong 90 ngày. Trong số 150.000 người tị nạn Ukraine đã đến Áo, khoảng 7.000 người đã nộp đơn xin tị nạn, hầu hết những người còn lại sẽ đến các quốc gia khác.
Bỉ
Vào ngày 25 tháng 2 năm 2022, Ngoại trưởng Bỉ về Tị nạn và Di cư Sammy Mahdi đã kêu gọi Châu Âu phối hợp tiếp nhận. Hai ngày sau, Bộ trưởng Phát triển Meryame Kitir thông báo rằng ba triệu euro sẽ được phân bổ để viện trợ nhân đạo bổ sung cho Ukraine.
Bulgaria
Tính đến ngày 5 tháng 3 năm 2022, 25.000 người tị nạn Ukraine đã đến Bulgaria. Vào ngày 12 tháng 3, có thông báo rằng gần 70.000 người Ukraine đã vào Bulgaria, và khoảng 33.500 người vẫn ở lại. Tính đến ngày 29 tháng 3, hơn 127.000 công dân Ukraine đã nhập cảnh vào Bulgaria, 56.000 người vẫn ở lại nước này, trong đó 22.000 người là trẻ em.
Croatia
Từ khi bắt đầu cuộc xâm lược của Nga đến ngày 28 tháng 3 năm 2022, 15.000 người tị nạn Ukraine đã vào Croatia.
Síp
Vào ngày 9 tháng 3, Bộ Nội vụ Síp báo cáo khoảng 3.000 người tị nạn Ukraine đã vào Síp kể từ ngày sau cuộc xâm lược của Nga, 19 trong số này đã xin tị nạn.
Cộng hòa Séc
Cộng hòa Séc đang cung cấp tài chính, nhân đạo và các loại trợ giúp khác cho người tị nạn Ukraina cũng như nhà nước cung cấp chỗ ở và giáo dục cho con cái của họ. Cộng hòa Séc đã tiếp nhận hơn 100.000 người tị nạn Ukraina vào ngày 7 tháng 3. Tính đến ngày 10 tháng 3, Cộng hòa Séc đã tiếp nhận khoảng 200.000 người tị nạn. Khi nước này gần đạt được khả năng cung cấp chỗ ở tối đa cho người tị nạn, chính phủ đang xem xét việc xây dựng các trại tị nạn. Đến ngày 17 tháng 3, hơn 270.000 người tị nạn từ Ukraina đã đến Cộng hòa Séc, con số tăng lên 300.000 người vào ngày 23 tháng 3.
Một mạng lưới các Trung tâm giúp đỡ và hỗ trợ khu vực cho Ukraina (Krajská asistenční centra pomoci Ukrajině) đã được thành lập tại các thủ phủ khu vực của nước này để giúp những người tị nạn được đăng ký, chỗ ở, bảo hiểm y tế hoặc các hỗ trợ khác. Vào ngày 17 tháng 3, một đạo luật có tên Lex Ukrajina đã được Quốc hội thông qua nhằm giúp người tị nạn dễ dàng hơn trong việc xin giấy phép cư trú và tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe.
Cũng trong ngày 17 tháng 3, một số phương tiện truyền thông, bao gồm cả Associated Press và BBC News, đưa tin không chính xác rằng Thủ tướng Séc đã nói: "Cộng hòa Séc không thể tiếp nhận người tị nạn từ Ukraina nữa". Tuy nhiên, ai đó đã dịch sai câu nói bằng tiếng Séc của ông: "Chúng ta đang ở giới hạn khả năng tiếp thu mà không gặp bất kỳ vấn đề lớn nào (...). Chúng ta phải tiếp tục các bước cho phép chúng ta đối phó với những con số cao hơn". BBC sau đó đã sửa lại bản dịch sai.