Bão Xangsane (trong tiếng Lào có nghĩa là "con voi lớn"), còn được gọi là Bão Milenyo tại Philippines hay Bão số 6 năm 2006 tại Việt Nam, là một xoáy thuận nhiệt đới lớn được hình thành từ vùng biển phía đông quần đảo Philippines vào cuối tháng 9 năm 2006. Bão đã ảnh hưởng lớn đến Philippines cũng như Miền Trung Việt Nam
Lịch sử khí tượng
Vào ngày 23 tháng 9, một vùng mây đối lưu duy trì liên tục đã được quan sát thấy cách khoảng 160 km về phía tây bắc của Palau, trong một môi trường thuận lợi cho sự hình thành xoáy thuận nhiệt đới. Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) đã tuyên bố sự hình thành của một áp thấp nhiệt đới vào lúc 00:00 UTC ngày 25 tháng 9. Đồng thời, Cục Quản lý Thiên văn, Địa vật lý và Khí quyển Philippines (PAGASA) bắt đầu phát đi các cảnh báo liên quan đến áp thấp nhiệt đới này, gán cho nó cái tên địa phương là Milenyo. Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp (JTWC) đã phát tin cảnh báo sự hình thành xoáy thuận nhiệt đới vào khoảng thời gian đó, định danh hình thái này là áp thấp nhiệt đới 18W vào lúc 12:00 UTC. Hình thái mây ngày càng hoàn chỉnh khi di chuyển về phía tây, và theo cả JMA lẫn JTWC, nó đã đạt cường độ bão nhiệt đới vào khoảng 00:00 UTC ngày 26 tháng 9. JMA đặt tên cho bão là Xangsane.
Cơn bão bắt đầu tăng tốc độ di chuyển tiến về phía trước và chuyển hướng về phía tây–tây bắc, đạt cường độ bão cuồng phong (typhoon) vào lúc 18:00 UTC ngày 26 tháng 9. Vào thời điểm đó, tâm bão cách khoảng 630 km về phía đông–đông nam của Manila, thủ đô của Philippines. Trong vài giờ tiếp theo, Xangsane mạnh lên nhanh chóng khi tiếp cận quần đảo. Mặc dù chỉ số CI phân tích trên dữ liệu vệ tinh của JMA cao nhất đạt 6,5; thường tương ứng với cường độ 185 km/h khi quy đổi, nhưng JMA ước tính cường độ thấp hơn so với ước tính từ vệ tinh, cho rằng cơn bão đã đạt đỉnh cường độ khoảng 155 km/h tính theo sức gió duy trì tối đa trong 10 phút vào đầu ngày 27 tháng 9, với áp suất trung tâm tương ứng là 940 hPa. Cơ quan khí tượng PAGASA (Philippines), thậm chí đưa ra giá trị cường độ đỉnh thứ nhất thấp hơn, chỉ 130 km/h. Theo JTWC, bão đạt đỉnh với cường độ khoảng 125 kn (230 km/h) khi tính theo sức gió duy trì tối đa trong 1 phút, tương ứng với bão cấp 4 trên thang bão Saffir–Simpson. Tâm bão quét qua bờ biển phía bắc đảo Samar và tiếp tục di chuyển theo hướng tây–tây bắc. Xangsane đổ bộ vào miền nam Luzon vào buổi tối ngày 27 tháng 9, với con mắt bão rõ nét hiện rõ trên ảnh mây vệ tinh khả kiến, sau đó di chuyển trên đất liền Philippines, sức gió khi đổ bộ khoảng 130 km/h. Do sự tương tác mạnh với đất liền, cấu trúc của bão bị phá vỡ và JMA nhận định bão đã suy yếu xuống thành một cơn bão nhiệt đới dữ dội (severe tropical storm) vào đầu ngày 28 tháng 9. Xangsane di chuyển qua khu vực Manila vào đầu ngày 28 tháng 9 trước khi tiến vào Biển Đông và đổi hướng di chuyển về hướng tây, với hình thế đường chính là áp cao cận nhận đới ở phía Bắc cơn bão, án ngữ tại đất liền Trung Quốc. Xangsane đi vào biển Đông vào chiều ngày 28 tháng 9, Việt Nam gọi Xangsane là bão số 6.
Di chuyển trên bề mặt biển, các yếu tố trở lên thuận lợi cho bão, bao gồm nhiệt độ bề mặt nước biển ấm, độ đứt gió theo phương thẳng đứng thấp và thoát khí tầng trên mạnh. Kết quả là, nó đã mạnh trở lại thành typhoon vào lúc 01:00 giờ Hà Nội ngày 29 tháng 9 (theo JMA). Cơn bão mạnh lên và đạt đỉnh lần thứ hai ở trên biển Đông, với cường độ được ước tính khoảng 150 km/h theo JMA, hoặc 215 km/h theo JTWC. Di chuyển về phía tây với tốc độ khoảng 17 km/h, Xangsane duy trì cường độ cho đến khi tiến gần đất liền Việt Nam, theo các bản tin dự báo, luồng không khí khô xâm nhập và sự tương tác với đất liền sẽ làm bão suy yếu dần khi tiến gần tới đất liền Việt Nam. Vào lúc 07:00 ngày 1 tháng 10 theo giờ Hà Nội, vị trí tâm bão ở sát bờ biển phía đông Đà Nẵng, tọa độ tâm bão ở khoảng 16°B, 108,5°Đ, JMA nhận định cường độ của Xangsane giảm xuống khoảng 130 km/h, vẫn là một typhoon, mặc dù phân tích chỉ số CI đạt 5,5 (không đổi so với khi đạt đỉnh trên biển Đông, quy đổi tương ứng khoảng 155 km/h); JTWC nhận định cường độ bão giảm xuống 155 km/h, tương ứng với bão cấp 2 trên thang bão Saffir–Simpson, còn trong bản tin dự báo bão của Trung tâm dự báo khí tượng thuỷ văn quốc gia (viết tắt NCHMF, Việt Nam), cường độ Xangsane giảm xuống còn cấp 10, cấp 11 (thang sức gió Beaufort, khoảng 89–117 km/h), so với tin phát lúc trưa ngày 30 tháng 9 khi nhận định bão mạnh cấp 13. Bão đổ bộ vào Đà Nẵng vào sáng 1 tháng 10, được đánh giá là cơn bão mạnh nhất đổ bộ vào Việt Nam từ năm 1986 đến 2006 (năm bão diễn ra). Mắt bão đi qua vùng Hòa Cường (các phường Hoà Cường Bắc, Hoà Cường Nam thuộc quận Hải Châu, theo địa giới hành chính 2006), theo sự chứng kiến trên thực địa của người dân trú tại vùng này cho thấy có khoảng thời gian lặng ngắt. Mắt bão cũng di chuyển qua huyện Hòa Vang (Đà Nẵng), đến 10:00 sáng ngày 1 tháng 10 (giờ Hà Nội), trung tâm bão nằm ở khoảng 16°B, 107,8°Đ (trên vùng núi tỉnh Quảng Nam). Các bản tin dự báo cho thấy lúc 07:00 và 10:00 ngày 1 tháng 10, bão mạnh cấp 10, cấp 11, mặc dù vậy gió mạnh cấp 12, cấp 13 đã được đo trên thực địa. Cơn bão nhanh chóng suy giảm sức mạnh khi di chuyển sâu vào đất liền, NCHMF nhận định đến 13:00 ngày 1 tháng 10 theo giờ Hà Nội, bão đến vùng biên giới Việt Nam–Lào, cường độ bão giảm xuống cấp 8, cấp 9 (62–88 km/h). JMA nhận định Xangsane suy yếu xuống thành một áp thấp nhiệt đới vào sáng ngày 2 tháng 10, tan vào cuối ngày hôm đó trên đất Thái Lan.
Giá trị khí áp mực nước biển thấp nhất đo được tại trạm khí tượng Đà Nẵng trong cơn bão là 963,3 hPa. Khí áp tại một số trạm khác (làm tròn tới hàng đơn vị): Tam Kì 987 hPa, Huế 994 hPa, Quy Nhơn 997 hPa.
Ảnh hưởng của cơn bão
Philippines
Theo tin từ BBC, bão Xangsane là cơn bão thứ 13 tấn công Philippines từ đầu năm đến nay. Có nhiều tin khác nhau về số người chết ở Philippines, trong đó con số ít nhất là 16, nhưng có hãng tin nói 48 người đã chết tính đến chiều thứ Sáu, ngày 29 tháng 9 năm 2006.
Thủ đô Manila bị thiệt hại nặng vì bão, ngày 28 và 29 tháng 9 là hai ngày liên tục mà các văn phòng, trường học phải đóng cửa.
Việt Nam
Nhận thức được độ nguy hiểm của cơn bão này, Chính phủ Việt Nam đã gấp rút chuẩn bị công tác phòng chống bão.. Tại miền Trung đã thực hiện cuộc "di dân kỷ lục" với khoảng 180–300 nghìn người người dân. Trước đó có nhận định rằng việc sơ tán 180 nghìn người dân đi tránh bão trong 17 giờ là điều "không tưởng".
Theo thống kê tổng kết chính thức, bão Xangsane đã làm 76 người chết và mất tích (72 người chết, 4 người mất tích), 532 người bị thương, nhà dân chiếm đa số công trình xây dựng bị sập đổ, trôi với 24.066 ngôi nhà bị đổ hoặc trôi, hơn 325 nghìn ngôi nhà bị ngập hoặc hư hại. Ngoài ra, thiệt hại đối với công trình dân dụng: 116 phòng học, 25 bệnh viện và bệnh xá, 42 trụ sở cơ quan, công trình công cộng và công trình khác bị đổ, trôi; 5.120 phòng học, 60 bệnh viện và bệnh xá; 810 trụ sở cơ quan, công trình công cộng và công trình khác bị hư hại. Trong số 76 người chết, mất tích do bão Xangsane; 37 người chết, mất tích là do gió bão trực tiếp gây ra và 39 người còn lại là do mưa lũ sau bão. Thiệt hại kinh tế do bão Xangsane gây ra là trên 10,4 nghìn tỉ đồng (667 triệu USD).
Nghệ An và Hà Tĩnh
Gió bão đo được mạnh 86 km/h (cấp 9), giật 101 km/h (cấp 10–11) tại Kỳ Anh (Hà Tĩnh). Tại Yên Thượng (Nghệ An) đo được lượng mưa lên đến 619 mm. Có 9 người chết tại Nghệ An (ảnh hưởng liên tiếp của hai cơn bão số 5 và số 6–Xangsane), 8 người chết và 1 người mất tích tại Hà Tĩnh do bão Xangsane và mưa lũ.
Thừa Thiên Huế
Gió bão đo tại trạm khí tượng TP. Huế mạnh 65 km/h (cấp 8), giật 86 km/h (cấp 9). Lượng mưa đo tại Nam Đông (tỉnh Thừa Thiên Huế) là 616 mm. Toàn địa bàn tỉnh có 4 người chết do bão Xangsane, thiệt hại kinh tế hơn 2,9 nghìn tỉ đồng. Huyện Phú Lộc bị thiệt hại nặng nhất, trong đó xã Lộc Vĩnh thuộc huyện, nằm sát với Đà Nẵng, bị thiệt hại nặng nhất, theo thống kê tại xã này có 95% nhà bị sập và tốc mái.
Huế ghi nhận 422 nhà sập và 14.661 căn bị tốc mái. Hầu hết xã ở đồng bằng và thành phố Huế ngập sâu từ 0,3 đến 1,5 mét. Số nhà bị ngập ở huyện Phong Điền à 499; số hộ bị ngập tại thành phố Huế là gần 17 nghìn.
Đà Nẵng
Đà Nẵng ghi nhận 9.906 căn nhà bị sập và gần 73 nghìn căn nhà bị tốc mái. Bão kéo lùi sự phát triển của thành phố này lên tới 10 năm. Thiệt hại kinh tế trên toàn địa bàn thành phố là 5,29 nghìn tỉ đồng.
Bản tin lúc 09:00 sáng ngày 1 tháng 10 (giờ Hà Nội) nhận định, gió bão tại Đà Nẵng đã mạnh lên cấp 10, gió mạnh đo tại trạm khí tượng Đà Nẵng là 25 m/s (90 km/h, cấp 10) vào lúc 07:00 cùng ngày. Thời điểm đổ bộ của Xangsane là khoảng 09:00 đến 09:15 ngày 1 tháng 10, khu vực Hòa Cường được cho là nơi mắt bão đi qua. Một người dân trú tại Hòa Cường kể lại với báo chí cho biết ở đây bỗng dưng có khoảng lặng, nhiều người lầm tưởng hết bão, hàng chục người bị thương khi mưa gió quay trở lại. Gió bão mạnh nhất đo tại trạm Đà Nẵng, theo cuốn Đặc điểm Khí tượng thủy văn 2006, là 38 m/s (137 km/h, cấp 13), gió giật tối đa là 44 m/s (158 km/h, cấp 14) tại cùng trạm này. Đến 10:00 ngày 1 tháng 10, gió bão đo tại trạm là 28 m/s (101 km/h, cấp 10), theo điện báo. Nhìn chung, gió sau bão đổ bộ được nhận định mạnh hơn gió trước bão vào, thời gian gió mạnh sau bão đổ bộ tại thành phố là khoảng 09:15 đến 11:00 cùng ngày, sau 11:00 mưa gió giảm dần, người dân bắt đầu ra ngoài đường.
Trên toàn địa bàn thành phố ghi nhận có 30 người tử vong, 2 người mất tích do bão. Trong đó, các trường hợp thương vong điển hình được báo chí đưa tin: một cần cẩu của một công trình xây dựng bị đổ, trúng căn nhà dân, hậu quả làm một người đang là học sinh THPT tử vong, thi thể không nguyên vẹn và một người khác bị thương; một người chết khi leo lên mái nhà để lợp mái tôn hộ một nhà khác, một người công tác trong lĩnh vực phòng chống thiên tai bị tôn bay trúng đầu tử vong, một em bé 18 tháng tuổi tử vong do tường sập đè trúng và chị gái bị thương ở chân. Một em bé một tuổi bị gió bão thổi bay xuống ao, may mắn được cứu sống. Báo VnExpress đưa tin hàng nghìn người bị thương khiến bệnh viện quá tải, nhiều người trong số đó sinh sống tại Hòa Vang, Hòa Cường (con số người bị thương chính thức theo Cục Quản lý đê điều và phòng, chống thiên tai là 532). Quận Liên Chiểu, Đà Nẵng thiệt hại nặng với 5 người chết, 94 người bị thương, gần 3,9 nghìn ngôi nhà bị sập, hơn 14,7 nghìn ngôi nhà bị tốc mái, xiêu vẹo. Khu dân cư phường Thọ Quang, quận Sơn Trà ghi nhận 1 người tử vong, trên 4.800 nhà bị sập và khoảng 100 tàu cá bị bão dạt lên bờ. Ngoài ra, theo ông Huỳnh Vạn Thắng, đa số người tử vong do bão Xangsane ghi nhận tại huyện Hòa Vang, do người dân ở đây chủ quan vì nghĩ ở gần vùng núi nên không bị bão ảnh hưởng trực tiếp như vùng ven biển. Tại xã Hòa Sơn, huyện Hòa Vang ghi nhận 2 người chết, 14 người bị thương, 538 nhà sập hoàn toàn, 683 nhà tốc mái hoàn toàn, 869 nhà tốc mái hoặc sập đổ một phần, thiệt hại kinh tế gần 63 tỉ đồng. Báo Tuổi trẻ và tình nguyện viên Thành đoàn Đà Nẵng cũng đã hỗ trợ cho thân nhân 6 người tử vong trong bão Xangsane tại huyện Hòa Vang. Sau cơn bão, dự án nhằm cải thiện chất lượng nhà ở tại Đà Nẵng, đặc biệt là tại các hộ nghèo, được triển khai.
Quảng Nam
Do ảnh hưởng của bão, tại Tam Kỳ (Quảng Nam) đã đo được gió bão mạnh 83 km/h và giật 137 km/h (cấp 9 giật cấp 13). Bão Xangsane đã làm chết 14 người, được cho làm hơn 500 người bị thương trên địa bàn tỉnh Quảng Nam. Riệng tại huyện Đại Lộc bão làm chết 7 người. Có 1 người chết trong bão, số còn lại (13 người chết) là do mưa lũ. Khoảng 4 nghìn nhà bị sập và 65 nghìn ngôi nhà bị tốc mái. Thiệt hại kinh tế 1,6 nghìn tỉ đồng.
Sau bão Xangsane, lũ đã về đến mức kỷ lục kể từ năm 1995 ở thượng nguồn sông Đà, sông Thao, lũ còn cuốn trôi 150m bờ kè sông Vu Gia, phá thành một cửa sông mới rồi chảy vào khu vực Đồng Miếu dẫn ra sông Quảng Huế. Khoảng 1.370 hộ dân ven sông hai xã Đại Cường, Đại Hoà thuộc huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam bị đe doạ tính mạng, tài sản. Thành phố Đà Nẵng có thể khủng hoảng nguồn nước sinh hoạt trong mùa khô do Nhà máy nước Cầu Đỏ của Đà Nẵng sẽ bị thiếu nguồn cung cấp vì sự nhiễm mặn nguồn nước sinh hoạt... nhất là trong mùa khô.
Các nơi khác
Tại đảo Lý Sơn, gió bão đo được mạnh cấp 10, giật cấp 12, toàn đảo có 3 người bị thương, 6 nhà sập hoàn toàn, thiệt hại kinh tế ước tính khoảng 20 tỷ đồng. Mưa lũ do bão Xangsane cũng làm 3 người chết, 1 người mất tích ở Quảng Trị và 2 người chết ở Quảng Bình.