Vào tháng 2 và tháng 3 năm 2014, Nga xâm chiếm và sau đó sáp nhập bán đảo Krym từ Ukraina. Sự kiện này diễn ra trong khi có khoảng trống quyền lực tương đối ngay sau Cách mạng Nhân phẩm, và là bước khởi đầu của Chiến tranh Nga-Ukraina có quy mô rộng lớn hơn.
Các sự kiện tại Kyiv lật đổ Tổng thống Ukraina Viktor Yanukovych vào ngày 22 tháng 2 năm 2014 làm dấy lên làn sóng biểu tình ủng hộ Nga từ ngày 23 tháng 2 chống lại chính phủ Ukraina sắp hình thành. Đồng thời, Tổng thống Nga Vladimir Putin thảo luận về các sự kiện tại Ukraina với các quan chức an ninh và nhận xét rằng "chúng ta phải bắt đầu nỗ lực thu hồi Krym về Nga". Vào ngày 27 tháng 2, các binh sĩ Nga chiếm được các địa điểm chiến lược trên khắp Krym, tiếp theo là thành lập chính phủ Aksyonov thân Nga tại Krym, trưng cầu dân ý về tình trạng Krym và tuyên bố Krym độc lập vào ngày 16 tháng 3 năm 2014. Mặc dù ban đầu Nga tuyên bố quân đội của họ không liên quan đến sự kiện này, nhưng Putin sau đó thừa nhận quân đội được triển khai để "đứng đằng sau lực lượng tự vệ của Krym". Nga chính thức sáp nhập Krym vào ngày 18 tháng 3 năm 2014.
Sau sự kiện sáp nhập, Nga tăng cường hiện diện quân sự trên bán đảo và đe doạ củng cố hiện trạng mới trên thực địa.
Ukraina và nhiều quốc gia khác lên án việc sáp nhập và cho đây là vi phạm luật pháp quốc tế và các thỏa thuận của Nga bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ của Ukraina. Việc sáp nhập khiến các thành viên khác của G8 khi đó đình chỉ Nga khỏi nhóm và áp đặt các lệnh trừng phạt. Đại hội đồng Liên Hợp Quốc cũng bác bỏ cuộc trưng cầu dân ý và sáp nhập, thông qua một nghị quyết khẳng định "sự toàn vẹn lãnh thổ của Ukraina trong các biên giới được quốc tế công nhận", và gọi hành động của Nga là "sự chiếm đóng tạm thời".
Chính phủ Nga phản đối từ "sáp nhập", khi Putin bảo vệ cuộc trưng cầu dân ý là tuân thủ nguyên tắc quyền tự quyết của các dân tộc.
Tên gọi khác
Tại Ukraina, sự kiện sáp nhập Krym được gọi là Chiếm đóng tạm thời Cộng hòa tự trị Krym và Sevastopol bởi Nga (tiếng Ukraina: Тимчасова окупація Автономної Республіки Крим і Севастополя Росією, Latinh hoá: Tymchasova okupatsiia Avtonomnoi Respubliky Krym i Sevastopolia Rosiieiu), chiếm đóng phi pháp Cộng hòa tự trị Krym, Krym thất thủ, và xâm chiếm Krym.
Tại Nga, sự kiện được gọi là Krym gia nhập Liên bang Nga (tiếng Nga: Присоединение Крыма к Российской Федерации, Latinh hoá: Prisoyedineniye Kryma k Rossiyskoy Federatsii), Krym trở lại (tiếng Nga: Возвращение Крыма, Latinh hoá: Vosvrashchenie Kryma), và thống nhất Krym.
Bối cảnh
Krym là một phần của Hãn quốc Krym từ năm 1441 cho đến khi bị Đế quốc Nga thôn tính vào năm 1783. Sau khi đế quốc sụp đổ kết thúc trong giai đoạn đầu của Nội chiến Nga, có một loạt chính phủ độc lập tồn tại trong thời gian ngắn (Cộng hòa Nhân dân Krym, Chính quyền khu vực Krym, Krym Xô viết). Tiếp sau chúng là các chính phủ Bạch vệ Nga (Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang Nam Nga và sau đó là Chính phủ Nam Nga). Vào tháng 10 năm 1921, Nga Xô viết giành được quyền kiểm soát bán đảo và thành lập Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Krym. Nga Xô viết cùng với ba nước cộng hòa khác thành lập Liên Xô vào năm sau.
Sau Chiến tranh thế giới thứ hai và sự kiện chính phủ Liên Xô trục xuất tất cả người Tatar Krym năm 1944, CHXHCNXV tự trị Krym bị tước quyền tự trị vào năm 1946 và bị hạ cấp xuống tình trạng một tỉnh thuộc Nga Xô viết. Năm 1954, tỉnh Krym được chuyển giao từ Nga Xô viết sang Ukraina Xô viết theo sắc lệnh của Đoàn Chủ tịch Xô viết Tối cao Liên Xô nhằm kỷ niệm 300 năm thống nhất Ukraina với Nga. Năm 1989, dưới chính sách perestroika của Gorbachev, Xô Viết Tối cao tuyên bố rằng việc trục xuất người Tatar Krym dưới thời Stalin là bất hợp pháp và dân tộc chủ yếu theo Hồi giáo này được phép quay trở lại Krym.
Năm 1990, Xô viết (Hội đồng) của tỉnh Krym đề xuất khôi phục Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Krym. Tỉnh tiến hành trưng cầu dân ý vào năm 1991, trong đó hỏi liệu Krym có nên được nâng lên thành một bên ký kết Hiệp ước Liên minh mới (nghĩa là trở thành cộng hòa liên bang riêng biệt). Tuy nhiên, vào thời điểm đó quá trình Liên Xô tan rã đang diễn ra suôn sẻ. Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết tự trị Krym được khôi phục trong vòng chưa đầy một năm với tư cách một phần của Ukraina Xô viết trước khi Ukraina độc lập. Ukraina mới độc lập duy trì tình trạng tự trị của Krym, trong khi Hội đồng tối cao Krym khẳng định "chủ quyền" của bán đảo này với tư cách là một phần của Ukraina. Chính quyền Ukraina hạn chế quyền tự trị của Krym vào năm 1995.
Trong thập niên 1990, tranh chấp quyền kiểm soát Hạm đội Biển Đen và các căn cứ hải quân Krym là nguồn gốc căng thẳng giữa Nga và Ukraina. Năm 1992, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội Nga Vladimir Lukin đề nghị rằng nhằm gây áp lực buộc Ukraina từ bỏ yêu sách về Hạm đội Biển Đen, thì Nga nên đặt vấn đề về quyền kiểm soát của Ukraina đối với Krym. Năm 1998, Hiệp ước phân chia đã chia hạm đội và trao cho Nga một căn cứ hải quân tại Sevastopol, và Hiệp ước hữu nghị công nhận tính bất khả xâm phạm của biên giới hiện hữu. Tuy nhiên, trong xung đột đảo Tuzla 2003 các vấn đề về biên giới trên biển lại nổi lên.
Vào tháng 9 năm 2008, Bộ trưởng Ngoại giao Ukraina Volodymyr Ohryzko cáo buộc Nga cấp hộ chiếu Nga cho người dân tại Krym, và mô tả điều này là một "vấn đề thực sự", do Nga tuyên bố chính sách can thiệp quân sự ra nước ngoài để bảo vệ công dân Nga.
Vào ngày 24 tháng 8 năm 2009, cư dân thuộc dân tộc Nga tổ chức biểu tình chống Ukraina. Sergei Tsekov (của Khối người Nga và là phó chủ tịch Nghị viện Krym) khi đó nói rằng ông hy vọng rằng Nga sẽ đối xử với Krym giống như cách họ đối xử với Nam Ossetia và Abkhazia. Dân tộc Nga chiếm đa số cư dân tại Krym, và thiểu số cư dân thuộc dân tộc Ukraina và Tatar Krym, và bán đảo này có một trong các cộng đồng dân tộc Nga lớn nhất Ukraina.
Ngay từ năm 2010, một số nhà phân tích đã suy đoán rằng chính phủ Nga có kế hoạch thu phục lãnh thổ. Taras Kuzio nói rằng "Nga có thời điểm khó khăn hơn nữa khi công nhận chủ quyền của Ukraina đối với Krym và cảng Sevastopol - theo quan điểm của dư luận tại Nga, các tuyên bố của các chính trị gia, bao gồm các thành viên của đảng Nước Nga Thống nhất cầm quyền, các chuyên gia và nhà báo". Năm 2011, William Varettoni viết rằng "Nga muốn sáp nhập Krym và chỉ đang chờ cơ hội thích hợp, rất có thể với lý do bảo vệ những người anh em Nga tại nước ngoài".
Euromaidan và Cách mạng Nhân phẩm
Phong trào phản kháng Euromaidan bắt đầu tại Kyiv vào cuối tháng 11 năm 2013 sau khi Tổng thống Viktor Yanukovych thuộc Đảng Các khu vực không ký kết Thỏa thuận Liên kết Ukraina–Liên minh châu Âu do Hội đồng Tối cao Ukraina (Rada) không thông qua được luật pháp cần thiết từng hứa hẹn. Yanukovych thắng lợi trong bầu cử tổng thống 2010 nhờ sự ủng hộ mạnh mẽ của cử tri tại Krym cùng miền Nam và miền Đông Ukraina. Chính phủ tự trị Krym ủng hộ mạnh mẽ Yanukovych và lên án các cuộc biểu tình, nói rằng chúng "đe dọa sự ổn định chính trị trong nước". Nghị viện tự trị Krym nói rằng họ ủng hộ quyết định của chính phủ về đình chỉ các cuộc đàm phán về thỏa thuận liên kết và kêu gọi người dân Krym "tăng cường quan hệ hữu nghị với các khu vực của Nga".
Vào ngày 4 tháng 2 năm 2014, Đoàn Chủ tịch Hội đồng Tối cao Krym cân nhắc việc tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý về tình trạng của bán đảo và yêu cầu chính phủ Nga bảo đảm cho cuộc bỏ phiếu. Cục An ninh Ukraina (SBU) phản ứng bằng cách mở một vụ án hình sự để điều tra khả năng "lật đổ" toàn vẹn lãnh thổ của Ukraina. Vào ngày 20 tháng 2 năm 2014, trong chuyến thăm Moskva, Chủ tịch Hội đồng Tối cao Krym Vladimir Konstantinov tuyên bố rằng chuyển giao Krym 1954 từ Nga Xô viết
sang Ukraina Xô viết là một sai lầm.
Các cuộc biểu tình Euromaidan lên đến đỉnh điểm vào cuối tháng 2 năm 2014, Yanukovych cùng nhiều bộ trưởng của ông đào thoát khỏi thủ đô vào ngày 22 tháng 2. Sau khi ông dời đi, một bộ phận các đại biểu nghị viện tập hợp tại Verkhovna Rada (quốc hội Ukraina), và bỏ phiếu vào ngày 22 tháng 2 để loại Yanukovych khỏi chức vụ của ông với lý do ông không thể hoàn thành nhiệm vụ của mình, mặc dù việc loại bỏ theo pháp lý này thiếu 3/4 số phiếu cần thiết của các thành viên Rada đương nhiệm theo hiến pháp hiện hành, nhưng Rada cũng đã bỏ phiếu đình chỉ hiến pháp.Arseniy Yatsenyuk được Rada bổ nhiệm làm người đứng đầu chính phủ lâm thời cho đến khi cuộc bầu cử tổng thống và quốc hội mới được tổ chức. Chính phủ mới này được quốc tế công nhận, nhưng chính phủ Nga nói rằng những sự kiện này là một cuộc "đảo chính" và chính phủ tạm quyền là bất hợp pháp.
Sáp nhập
Nga xâm chiếm Krym
Tháng 2 năm 2014 Cách mạng Nhân phẩm lật đổ Tổng thống Ukraina Viktor Yanukovych gây ra một cuộc khủng hoảng chính trị tại Krym, ban đầu được thể hiện bằng tuần hành chống lại chính phủ lâm thời Ukraina mới, nhưng leo thang nhanh chóng. Vào tháng 1 năm 2014, hội đồng thành phố Sevastopol kêu gọi thành lập các đơn vị "dân quân nhân dân" để "đảm bảo phòng thủ vững chắc" thành phố khỏi "chủ nghĩa cực đoan".
Các thành viên Verkhovna Rada của Krym kêu gọi tổ chức một cuộc họp bất thường vào ngày 21 tháng 2. Để đáp lại tình cảm ly khai của người Nga, Cục An ninh Ukraina (SBU) nói rằng họ sẽ "sử dụng các biện pháp nghiêm khắc để ngăn chặn bất kỳ hành động nào được thực hiện nhằm làm suy giảm sự toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền của Ukraina". Đảng có số ghế lớn nhất trong nghị viện Krym (80/100) là Đảng Các khu vực của Tổng thống Ukraina Viktor Yanukovych, họ không thảo luận về việc ly khai của Krym và ủng hộ một thỏa thuận giữa Tổng thống Yanukovych và các nhà hoạt động Euromaidan để chấm dứt tình trạng bất ổn xảy ra tại Kyiv.
Nga lo ngại rằng chính phủ mới công khai cam kết quan hệ chặt chẽ hơn với phương Tây sẽ khiến các vị trí chiến lược của họ tại Krym gặp nguy hiểm. Vào ngày 22–23 tháng 2, Tổng thống Nga Vladimir Putin triệu tập một cuộc họp suốt đêm với các lãnh đạo cơ quan an ninh để thảo luận về vấn đề giải thoát tổng thống Ukraina bị phế truất Viktor Yanukovych, và vào cuối cuộc họp đó Putin nhận xét rằng "chúng ta phải bắt đầu nỗ lực thu phục Krym về Nga". Sau đó GRU và FSB bắt đầu đàm phán các thỏa thuận với những cảm tình viên địa phương để đảm bảo rằng khi chiến dịch bắt đầu sẽ có "các nhóm tự vệ địa phương" được trang bị tốt trên đường phố để nhận được hỗ trợ. Vào ngày 23 tháng 2, các cuộc biểu tình thân Nga được tổ chức tại thành phố Sevastopol.
Thủ tướng Krym Anatolii Mohyliov nói rằng chính phủ của ông công nhận chính phủ lâm thời mới tại Kyiv, và chính phủ tự trị Krym sẽ thực hiện tất cả các luật đã được quốc hội Ukraina thông qua. Tại Simferopol, sau một cuộc biểu tình thân Nga vào ngày hôm trước, nơi những người biểu tình đã thay thế quốc kỳ Ukraina trên nghị viện bằng quốc kỳ Nga, một cuộc biểu tình ủng hộ Euromaidan được tổ chức để ủng hộ chính phủ mới và yêu cầu nghị viện Krym từ chức; những người tham dự vẫy cờ Ukraina, Tatar và Liên minh châu Âu. Trong khi đó, tại Sevastopol, hàng nghìn người phản đối chính phủ mới của Ukraina, bỏ phiếu thành lập một chính quyền song song và thành lập các đội dân phòng với hỗ trợ từ câu lạc bộ mô tô Sói Đêm của Nga. Người biểu tình vẫy quốc kỳ Nga, hô vang "Putin là tổng thống của chúng tôi!" và cho biết họ sẽ từ chối tiếp tục nộp thuế cho nhà nước Ukraina. Các đoàn xe quân sự của Nga cũng được cho là xuất hiện trong khu vực.
Tại Kerch, những người biểu tình ủng hộ Nga cố gắng dỡ bỏ quốc kỳ Ukraina khỏi đỉnh tòa thị chính và thay thế bằng quốc kỳ Nga. Thị trưởng Oleh Osadchy cố gắng giải tán đám đông và cuối cùng cảnh sát đã đến để bảo vệ quốc kỳ. Thị trưởng nói "Đây là lãnh thổ của Ukraina" nhưng bị buộc tội phản bội và một cuộc ẩu đả xảy ra sau đó. Vào ngày 24 tháng 2, nhiều người biểu tình hơn bên ngoài cơ quan hành chính nhà nước thành phố Sevastopol. Những người biểu tình thân Nga cùng với những người tân Cossack yêu cầu bầu một công dân Nga làm thị trưởng và treo quốc kỳ Nga xung quanh chính quyền thành phố; họ cũng phát tờ rơi đăng ký tham gia lực lượng dân quân tự vệ, cảnh báo rằng "bệnh dịch châu Âu Lam-Xám đang tấn công".
Người đứng đầu chính quyền Sevastopol là Volodymyr Yatsuba tuyên bố từ chức, trích dẫn "quyết định của cư dân thành phố" được đưa ra tại một cuộc tập hợp ủng hộ Nga, và trong khi chính quyền thành phố tạm quyền ban đầu nghiêng về việc công nhận chính phủ mới của Ukraina, họ chịu áp lực từ các nhà hoạt động thân Nga buộc chính quyền địa phương phải nhượng bộ. Sau đó, Hội đồng thành phố Sevastopol bầu bất hợp pháp một công dân Nga là Alexei Chaly làm thị trưởng. Theo luật pháp Ukraina thì Sevastopol không thể tự bầu thị trưởng, do Chủ tịch Cơ quan Quản lý Nhà nước Thành phố Sevastopol được Tổng thống Ukraina bổ nhiệm và có chức năng là thị trưởng. Cả nghìn người biểu tình có mặt hô vang "Một thị trưởng Nga cho một thành phố của Nga".
Vào ngày 25 tháng 2, hàng trăm người biểu tình thân Nga chặn nghị viện Krym yêu cầu không công nhận chính quyền trung ương Ukraina và có một cuộc trưng cầu dân ý về tình trạng của Krym. Cùng ngày, đám đông lại tụ tập bên ngoài tòa thị chính Sevastopol khi có tin đồn rằng lực lượng an ninh có thể bắt giữ Alexei Chaly, nhưng cảnh sát trưởng Alexander Goncharov nói rằng các sĩ quan của ông sẽ từ chối thực hiện "lệnh hình sự" do Kyiv ban hành. Viktor Neganov là cố vấn của Bộ trưởng Nội vụ trú tại Sevastopol, ông lên án các sự kiện trong thành phố là một cuộc đảo chính, nói rằng: "Chaly đại diện cho lợi ích của Điện Kremlin và có thể họ đã ngầm chấp thuận". Chủ tịch Cơ quan Quản lý Nhà nước Thành phố Sevastopol Vladimir Yatsuba bị la ó và chỉ trích vào ngày 23 tháng 2, khi ông nói trước một cuộc tụ tập ủng hộ Nga rằng Krym là một phần của Ukraina. Ông từ chức vào ngày hôm sau. Tại Simferopol, tòa nhà Cơ quan Hành chính Nhà nước Khu vực bị phong tỏa với hàng trăm người biểu tình, bao gồm cả những người tân Cossack, yêu cầu một cuộc trưng cầu dân ý về việc ly khai; cuộc biểu tình được tổ chức bởi Mặt trận Krym.