Bão Melissa là một xoáy thuận nhiệt đới cực kỳ mạnh đã đổ bộ và gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng tại Jamaica. Ngoài Bão Allen, Melissa là cơn bão duy nhất ở khu vực Đại Tây Dương đạt sức gió duy trì trong 1 phút mạnh nhất là 165 kn (305 km/h), Melissa là cơn bão có cường độ đổ bộ mạnh nhất ở Đại Tây Dương. Xét về áp suất tâm bão thấp nhất, bão đồng hạng với bão Labor Day năm 1935 là cơn bão Đại Tây Dương mạnh thứ ba từng được ghi nhận, và mạnh thứ hai khi đổ bộ nếu tính áp suất. Bão cũng tạo ra sức gió giật mạnh nhất từng được ghi nhận bằng dữ liệu máy do thám rơi, là 219 kn (406 km/h) ở độ cao 657 ft (200 m), vượt qua kỷ lục do bão Megi thiết lập năm 2010. Các nhà khoa học khí hậu phân tích bão Melissa đã kết luận rằng biến đổi khí hậu do con người gây ra, vốn làm tăng nhiệt độ đại dương, đã làm tăng cường sức gió và lượng mưa tàn phá của bão.
Là cơn bão được đặt tên thứ mười ba và cuối cùng, bão cuồng phong (hurricane) thứ năm, bão lớn (major hurricane) thứ tư, và bão cấp 5 thứ ba của Mùa bão Đại Tây Dương 2025, Melissa hình thành từ một sóng nhiệt đới được Trung tâm Bão Quốc gia Hoa Kỳ (NHC) bắt đầu theo dõi khả năng phát triển vào ngày 16 tháng 10. Sóng này bắt nguồn từ Tây Phi, di chuyển từ trung tâm Đại Tây Dương đến Quần đảo Windward, và sau đó di chuyển nhanh về phía tây vào Biển Caribe, nơi nó chậm lại và phát triển thành Bão nhiệt đới Melissa vào ngày 21 tháng 10. Các dòng dẫn đường yếu và đứt gió ở mức vừa phải khiến Melissa di chuyển ngoằn ngoèo và thiếu tổ chức trong vài ngày tiếp theo, khi nó từ từ tiến về phía tây bắc. Trong những ngày sau đó, cấu trúc của Melissa có tổ chức hơn, và từ ngày 25 đến 27 tháng 10, bão trải qua quá trình mạnh lên nhanh chóng thành một cơn bão cấp 5 trước khi đổ bộ gần New Hope, Jamaica, ngay dưới cường độ đỉnh, vào ngày 28 tháng 10. Melissa tiến ra khỏi bờ biển phía bắc của Jamaica vào cuối ngày hôm đó, suy yếu và đổ bộ gần Chivirico, Cuba, vào ngày hôm sau. Melissa suy yếu thành bão cấp 1 sau khi đổ bộ, tiếp cận Bermuda ở cường độ bão cấp 2, sau đó lại suy yếu trước khi trở thành một áp thấp ngoại nhiệt đới có sức gió cuồng phong vào ngày 31 tháng 10 ở phía đông bắc Bermuda, rồi tan vào ngày hôm sau.
Melissa là cơn bão mạnh nhất từng được ghi nhận tấn công Jamaica, vượt qua bão Gilbert vào năm 1988; nhiều công trình kiến trúc đã bị phá hủy hoàn toàn. Tại Hispaniola, mặc dù bản thân bão Melissa ở rất xa về phía tây nam, nhưng các dải mưa vòng ngoài của nó đã gây ra mưa lớn trên hòn đảo, dẫn đến lũ quét, sạt lở đất nghiêm trọng và thiệt hại về tính mạng. Jamaica chứng kiến thiệt hại nghiêm trọng từ Melissa, với một số địa điểm gần điểm đổ bộ gần như bị phá hủy hoàn toàn, đặc biệt là xung quanh các giáo xứ Westmoreland và Saint Elizabeth. Thiệt hại đáng kể về nông nghiệp và cơ sở hạ tầng đã xảy ra ở những khu vực này do nước biển dâng do bão, lũ lụt và gió giật mạnh từ thành mắt bão của Melissa đi qua. Nhiều thị trấn ở phía tây Jamaica cũng bị ngập lụt nghiêm trọng, làm cản trở nỗ lực phục hồi. Viễn thông cũng bị ảnh hưởng nặng nề, đặc biệt là ở khu vực phía tây Jamaica. Tổng cộng, 95 ca tử vong được cho là do Melissa gây ra, bao gồm 45 người ở Jamaica, 43 người ở Haiti, 4 người ở Cộng hòa Dominica, và 1 người ở Cuba. Ước tính thiệt hại tài chính tại Jamaica lên tới gần 8,8 tỷ USD.
Lịch sử khí tượng
Vào ngày 16 tháng 10, Trung tâm Bão Quốc gia Hoa Kỳ (NHC) bắt đầu theo dõi một sóng nhiệt đới di chuyển về phía tây để xem xét khả năng phát triển thành xoáy thuận nhiệt đới. Đến ngày 19 tháng 10, sóng này đã đi qua Quần đảo Windward và tiến vào Biển Caribe. Nhiễu động này di chuyển nhanh về phía tây, sau đó chậm lại đáng kể, tạo cơ hội cho sự phát triển của một tâm xoáy rõ ràng và đối lưu sâu có tổ chức vào đầu ngày 21 tháng 10, đánh dấu sự sinh xoáy thuận nhiệt đới để trở thành Bão nhiệt đới Melissa. Do các dòng dẫn đường yếu giữa các lưỡi áp cao ở phía tây bắc và đông nam, Melissa di chuyển chậm và thất thường từ hướng tây sang tây bắc qua trung tâm Caribe, và không thể mạnh lên rõ rệt do đứt gió hướng tây từ một rãnh áp thấp diện rộng ở tầng cao di chuyển qua Vịnh Mexico; hoàn lưu của bão liên tục tái hình thành về phía đông trong giai đoạn này. Một rãnh áp thấp sau đó đã đi qua Melissa, khiến cho đứt gió suy giảm dần. Điều này cho phép lõi của Melissa xác lập trục thẳng đứng. Sau đó, khi bão từ từ trôi dạt về phía bắc vào ngày 25 tháng 10, phân kỳ có sự gia tăng rõ ràng ở nửa phía đông của bão. Vào thời điểm này, chuyển động về phía bắc dừng lại khi Melissa ngày càng bị ảnh hưởng bởi lưỡi áp cao ở phía tây bắc.
Do các điều kiện môi trường rất thuận lợi, bao gồm nhiệt độ mặt biển là 30–31°C, hàm lượng nhiệt đại dương rất cao, đứt gió giảm xuống mức yếu hơn, và độ ẩm tương đối ở tầng giữa rất cao, Melissa bắt đầu giai đoạn mạnh lên nhanh chóng vào cuối ngày 25 tháng 10. Sức gió duy trì tối đa của bão gần như tăng gấp đôi từ 110 km/h lên 215 km/h trong vòng 24 giờ. Trong khi di chuyển chủ yếu về phía tây, Melissa đạt đến cấp 5 trên thang bão Saffir-Simpson vào đầu ngày 27 tháng 10. Melissa chưa bao giờ trải qua chu trình thay thế thành mắt bão, mà theo nhận định của một số nhà khí tượng học là điều khá bất thường đối với một cơn bão có cường độ mạnh; điều này cũng đã cho phép nó duy trì cường độ cao trong thời gian dài. Sau khi chuyển hướng bắc - đông bắc, vào sáng hôm sau, cơn bão sau đó đạt sức gió duy trì tối đa 165 kn (305 km/h), và áp suất tại tâm bão thấp nhất là 892 mbar (hPa) (26,34 inHg). Tương tác với đất liền khiến bão suy yếu một ít , và lúc 17:25 UTC, cơn bão đổ bộ gần New Hope ở Giáo xứ Westmoreland ngay dưới cường độ đỉnh, với sức gió duy trì 160 kn (295 km/h) và áp suất 897 mbar (hPa) (26,49 inHg)., cơn bão suy yếu trong đất liền khi đi qua các vùng núi, và tiến ra khỏi bờ biển phía bắc của Jamaica vào Biển Caribe ở cường độ cấp 3, hướng về phía Cuba.
Cơn bão tiếp tục suy yếu khi hướng tới Cuba và đổ bộ vào miền đông Cuba lúc 07:10 UTC ngày 29 tháng 10, cách Chivirico khoảng 30 km về phía đông, với sức gió duy trì 195 km/h và áp suất 954 mbar (hPa) (28,17 inHg). Sâu trong đất liền, địa hình gồ ghề của Cuba dẫn đến sự suy yếu thêm của bão, và sức gió duy trì của cơn bão giảm xuống mức cấp 1 vào thời điểm tám giờ sau đó, khi Melissa di chuyển ra biển và tiến vào Đại Tây Dương. Cơn bão tăng tốc về phía đông bắc, duy trì cường độ đó trước khi đổ bộ vào Long Island lúc 22:15 UTC ngày 29 tháng 10, tiếp theo là một đợt đổ bộ khác tại Đảo San Salvador, Bahamas với áp suất thấp hơn một chút lúc 02:00 UTC ngày 30 tháng 10. Cuối ngày hôm đó, cơn bão mạnh trở lại cường độ cấp 2, đạt sức gió duy trì 165 km/h, khi hướng về Bermuda vào sáng ngày 30 tháng 10. Đứt gió tăng và nhiệt độ bề mặt biển giảm khiến Melissa trải qua quá trình chuyển đổi ngoại nhiệt đới vào đầu ngày 31 tháng 10, và lại suy yếu xuống cường độ cấp 1 khi đi qua gần Bermuda. Melissa hoàn tất quá trình chuyển đổi thành một xoáy thuận ngoại nhiệt đới có sức gió cuồng phong vào ngày hôm đó, và tan hoàn toàn vào ngày 1 tháng 11 khi mở ra thành một rãnh áp thấp và hợp nhất vào một rãnh áp thấp lớn hơn.
Những kỷ lục và điểm nổi bật
- Trên toàn cầu, là xoáy thuận nhiệt đới mạnh nhất năm 2025.
- Trên toàn cầu, có sức gió giật mạnh nhất từng được đo bằng máy do thám rơi – 219 kn (406 km/h), đo ở độ cao 657 ft (200 m); kỷ lục trước đó là 399 km/h bởi bão Megi năm 2010.
- Đồng hạng với bão Labor Day năm 1935 là cơn bão Đại Tây Dương mạnh thứ ba được ghi nhận xét theo áp suất khí quyển thấp nhất (sau bão Wilma và Gilbert), và đồng hạng với Bão Allen (1980) là cơn bão Đại Tây Dương mạnh nhất về tốc độ gió duy trì trong một phút.
- Cơn bão Đại Tây Dương mạnh thứ hai tại thời điểm đổ bộ, xét theo áp suất khí quyển thấp nhất, sau bão Labor Day năm 1935,, đồng thời là xoáy thuận nhiệt đới mạnh nhất đổ bộ vào Jamaica từng được ghi nhận.
Tác động của biến đổi khí hậu
Melissa đã trải qua quá trình mạnh lên với tốc độ cực nhanh, khi nó di chuyển chậm qua các vùng nước ấm hơn 1,4 °C (2,5 °F) so với mức trung bình, một điều kiện biển mà hai nghiên cứu nhanh ước tính có khả năng xảy ra cao gấp 500–900 lần do biến đổi khí hậu gây ra bởi con người. Ngoài ra, các nghiên cứu này cũng ước tính rằng biến đổi khí hậu đã làm sức gió tối đa của cơn bão mạnh thêm khoảng 16 km/h, từ đó làm tăng khả năng gây thiệt hại lên tới 50%. Đồng thời, do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, lượng mưa ước tính cao hơn đến 10%.
Công tác phòng tránh bão
Đại Antilles
Vào ngày 21 tháng 10, một lệnh theo dõi bão cuồng phong (tiếng Anh: hurricane watch) đã được ban hành cho các khu vực phía nam của Haiti, trong khi một lệnh theo dõi bão nhiệt đới (tiếng Anh: tropical storm watch) được ban hành cho Jamaica. Lệnh theo dõi của Jamaica đã được nâng cấp lên lệnh theo dõi bão cuồng phong và cảnh báo bão nhiệt đới (tiếng Anh: tropical storm warning) vào ngày 23 tháng 10. Ngày hôm sau, lệnh theo dõi ở Jamaica tiếp tục được nâng cấp lên cảnh báo bão cuồng phong (tiếng Anh: hurricane warning). Một cảnh báo bão nhiệt đới cũng được bổ sung cho các khu vực phía nam của Haiti vào cùng ngày 23 tháng 10. Tàu Margaritaville at Sea Islander đã thay đổi hành trình từ các điểm dừng ở Grand Cayman và Jamaica sang Belize và Honduras. Tàu Disney Treasure được định tuyến lại từ Tortola và Saint Thomas đến Cozumel và tàu Disney Wish đã thay đổi lịch trình tại Castaway Cay để phù hợp với sự thay đổi lộ trình của tàu Treasure. Tàu Celebrity Beyond và Icon of the Seas đã thay đổi hoàn toàn lịch trình, chuyển sang tuyến đường tập trung vào khu vực phía tây Caribe. Tàu Carnival Celebration và Carnival Vista đã hủy bỏ các điểm dừng ở Cộng hòa Dominica. Tàu Carnival Dream và Carnival Liberty đã hủy các điểm dừng tại Montego Bay và tàu Liberty cũng hủy một điểm dừng ở Quần đảo Cayman. Các hãng hàng không đã hủy 167 chuyến bay tại các sân bay thuộc vùng Đại Antilles và các khu vực lân cận khác như Bahamas, Barbados, Haiti, Jamaica, và Quần đảo Virgin thuộc Mỹ.
Cơ quan Thời tiết Quốc gia Hoa Kỳ tại Puerto Rico đã ban hành một cảnh báo ngập lụt (tiếng Anh: flood warning) cho một số khu tự quản do khả năng có mưa lớn từ các dải mây rìa ngoài của bão Melissa vào ngày 22 tháng 10.
Tại Cộng hòa Dominica, bốn nơi trú ẩn đã được mở tại San Juan de la Maguana, San Cristóbal; Distrito Nacional và 61 người đã tìm đến đây để tránh bão. Mười hai tỉnh được đặt trong tình trạng báo động đỏ. Khoảng 90 người đã sơ tán khỏi đảo Saona.
Chính phủ Quần đảo Cayman đã cung cấp bao cát cho người dân. Cayman Airways đã miễn phí đổi chuyến bay trong thời gian bão Melissa tiến sát. Tất cả các hoạt động lặn biển du lịch đã ngừng trên các đảo Little Cayman và Cayman Brac vào ngày 24 tháng 10.
Tại Cuba, cảnh báo bão cuồng phong được ban hành cho các tỉnh Granma, Santiago de Cuba, Guantánamo, Holguín, và Las Tunas, trong khi một cảnh báo bão nhiệt đới được ban hành cho Camagüey. Bí thư thứ nhất Đảng Cộng sản Cuba Miguel Díaz-Canel báo cáo rằng 735.000 người đã được sơ tán ở các khu vực phía đông của đất nước. Ngoài ra, Hải quân Hoa Kỳ bắt đầu sơ tán vài trăm người, bao gồm tất cả các công dân Hoa Kỳ không thực hiện nhiệm vụ thiết yếu, từ Căn cứ Hải quân vịnh Guantánamo đến Florida.
Jamaica
Bộ Giao thông Vận tải Jamaica đã điều động 30 xe buýt cho tình huống khẩn cấp tại Portmore, Spanish Town, Rockfort, và Montego Bay. Ủy ban Nước Quốc gia đã huy động các đội ngũ và thiết bị. Đại học Tây Ấn đã chỉ đạo sơ tán sinh viên của trường tại cơ sở Mona, và các buổi lễ tốt nghiệp tại cơ sở này đã bị hoãn lại. Kênh thoát nước Sandy Gully ở Saint Andrew đã được nạo vét bùn khi cơn bão đến gần. Ủy ban Nước Quốc gia đã cấp nguồn nước uống sạch cho hơn 548.000 người để chuẩn bị cho bão Melissa. Vào ngày 24 tháng 10, các tổ chức công cộng bao gồm Phòng trưng bày Quốc gia Jamaica và Bảo tàng Bob Marley đã đóng cửa. Vào ngày 25 tháng 10, tất cả các sân bay đã bị đóng cửa. Các nơi trú ẩn được mở ở nhiều địa điểm khác nhau, và tính đến ngày 27 tháng 10, 1.700 người đã sơ tán. Một số nơi trú ẩn đã đóng cửa ngay khi người dân đang di chuyển tới, buộc họ phải chờ đợi ở bên ngoài. Chính phủ cũng cảnh báo rằng thông tin sai lệch đang khiến nhiều người ngần ngại sử dụng các nơi trú ẩn. Trường Trung học Black River đã bị nhầm lẫn là một nơi trú ẩn khiến một số người tìm đến đó. Ngoài ra, các dịch vụ và hoạt động vận tải liên quan đến Công ty Vận tải Đô thị Jamaica đã bị đình chỉ.
Nơi khác
Vào ngày 17 tháng 10, một cảnh báo thời tiết xấu mức độ vàng đã được ban hành cho Trinidad và Tobago khi tiền thân của Melissa tiến đến gần. Vào ngày 18 tháng 10, một cảnh báo vàng cũng được ban hành ở Martinique. Cùng ngày, một cảnh báo lũ quét (tiếng Anh: flash flood warning) đã được ban hành tại Barbados.
Tại Curaçao, Thủ tướng Gilmar Pisas đã ra lệnh đóng cửa trường học trên đảo để tạo điều kiện linh hoạt tối đa cho hoạt động của các dịch vụ khẩn cấp.
Colombia đã ban hành cảnh báo vàng dọc theo bờ biển Đại Tây Dương do tình trạng biển động mạnh.
Cảnh báo bão cuồng phong đã được ban hành cho khu vực miền trung và tây nam Bahamas trong khi cảnh báo bão nhiệt đới được ban hành cho Quần đảo Turks và Caicos. Lệnh sơ tán được ban hành tại Acklins, đảo Crooked, Inagua, Long Cay, Mayaguana, và đảo Ragged. Gần 1.500 cư dân đã sơ tán trước khi bão Melissa đổ bộ. Cư dân ở khu vực phía nam của Long Island đã được chuyên chở bằng xe buýt đến một trung tâm cộng đồng. Bộ Quốc phòng Anh đã cử 8 nhân viên và tàu HMS Trent đến Quần đảo Turks và Caicos để hỗ trợ công tác chuẩn bị và cứu trợ. Một số thành viên của Nghị viện Quần đảo Turks và Caicos và Thống đốc Quần đảo Turks và Caicos đã tham gia phân phát thực phẩm cùng bao cát cho người dân. Các máy phát điện đã được tiếp nhiên liệu và chạy thử nghiệm trước cơn bão và hai trạm bơm cũng đã được kích hoạt. Các tàu du lịch Carnival Celebration, Carnival Sunrise, và Freedom of the Seas đều hủy các điểm dừng chân tại Quần đảo Turks và Caicos.
Một cảnh báo bão cuồng phong đã được ban hành đối với Bermuda. Tuyến đường đắp cao The Causeway, hệ thống xe buýt, và Sân bay Quốc tế L.F. Wade đã đóng cửa vào tối ngày 30 tháng 10 và mở cửa trở lại vào ngày 31 tháng 10. Một số tuyến phà đã bị đình chỉ hoạt động vào ngày 30 tháng 10 và tất cả các tuyến phà đều bị đình chỉ vào ngày 31 tháng 10. Học viện Cedarbridge Academy đã mở cửa làm nơi trú ẩn vào ngày 30 tháng 10. Các cơ quan hành chính nhà nước đã đóng cửa vào ngày 30 tháng 10.
Tác động
Sau cơn bão, các đợt bùng phát bệnh do muỗi làm trung gian truyền bệnh đã xảy ra, với các báo cáo ghi nhận 700 ca mắc chikungunya mỗi ngày và hơn 50.000 người phải nhập viện do căn bệnh này.
Hispaniola
Tại Haiti, 43 người thiệt mạng và 13 người mất tích; số ca tử vong bao gồm ba người do sạt lở đất gần Port-au-Prince, một người khác do cây đổ ở Marigot, và 25 người sau khi sông La Digue vỡ bờ ở Petit-Goâve, trong khi 15 người khác bị thương do tường sập ở tỉnh Artibonite. Petit-Goâve chìm trong bùn đất và mảnh vỡ. Sông La Digue cũng cuốn trôi nhiều ô tô và nhà cửa. Hơn 645.000 người bị ảnh hưởng. Sáu cơ sở y tế và ít nhất 450 ngôi nhà bị hư hại trên toàn quốc. Tính đến ngày 1 tháng 11, 15.800 người đã được đưa vào các khu trú ẩn. Đến ngày 12 tháng 12, 160 trường học vẫn tiếp tục đóng cửa tại quốc gia này.