Chiến dịch miền Đông Ukraina là hướng giao tranh trong chiến dịch Nga xâm lược Ukraina năm 2022 và việc Ukraina phòng ngự chắc chắn và giáng trả các đợt tấn công của quân đội Nga. Chiến cuộc diễn ra tại miền Đông Ukraina gồm các tỉnh Donetsk (Đô-nhét), Luhansk (Lu-gan) và Kharkiv (Khắc-cốp) là địa điểm của mặt trận trong Nga xâm lược Ukraina đang diễn ra. Mặt trận miền Đông là một chiến cuộc chính của lực lượng quân Nga khi phát động chiến dịch quân sự đặc biệt nhằm chiếm lấy vùng Donbas có vị trí địa chiến lược, giàu tài nguyên. Ukraina đã có sự đương cự quyết liệt với quân Nga do đã dày công chuẩn bị thế trận phòng thủ kỹ càng với các tuyết phòng thủ vững chắc, liên hoàn với nhau nhằm củng cố trận địa. Quân Nga tổ chức các trận đánh trọng điểm, đánh chậm, tiến chắc hòng nhổ đi các cụm cứ điểm, ổ đề kháng của Ukraina tại đây bất chấp tổn thất về quân số và phương tiện, từ đó tạo nên chiến trường miền Đông khốc liệt, đẫm máu và giằng co quyết liệt.
Tổng quan
Trận chiến Donbas là một đợt tấn công lớn ở mặt trận phía đông diễn ra vào giữa năm 2022 là trọng tâm trong chiến dịch này suốt năm 2022. Đến đỉnh điểm của cuộc tấn công vào tháng 7 năm 2022, lực lượng Nga và các đồng minh ly khai của Nga đã chiếm được các thành phố Sievierodonetsk (Si-vơ-rô-đô-nhét), Lysychansk (Ly-sy-chan), Rubizhne (Ru-bi-zin) và Izium. Tuy nhiên, vào đầu tháng 9 năm 2022, Ukraina đã đã phát động một cuộc phản công lớn ở phía Đông và đã chiếm lại các thành phố chiến lực gồm Izium, Balakliia, Kupiansk (Ku-pi-an), Sviatohirsk và thành phố chiến lược Lyman. Cuộc phản công bị đình trệ ở phía đông sông Oskil và hiện chiến dịch Luhansk là một chiến dịch ở phía đông tỉnh Kharkiv và phía tây tỉnh Luhansk do Nga gấp rút tổ chức để kiềm chế đà tiến của Ukraina vẫn tiếp tục kể từ thời điểm diễn ra.
Vào mùa đông năm 2022-2023, sau khi thành công trong trận Soledar để chiếm lấy mỏ muối Soledar và thắng tiếp trận Popasna, từ hướng Popasna lực lượng Nga tập trung đánh chiếm thành phố Bakhmut, phá hủy phần lớn thành phố trong trận Bakhmut ác liệt, một trong những trận chiến đẫm máu nhất. Nga tuyên bố đã chiếm được hoàn toàn Bakhmut vào tháng 5 năm 2023, bất chấp các cuộc phản công của Ukraina vẫn diễn ra ở ngoại ô thành phố Bakhmut. Vào tháng 6 năm 2023, Ukraine phát động một cuộc phản công quy mô lớn trên toàn bộ tiền tuyến, chiếm giữ các vị trí của Nga dọc theo ngoại ô Bakhmut và ở phía tây nam tỉnh Donetsk. Tuy nhiên, đến tháng 11 năm 2023, cuộc phản công phần lớn đã bị đình trệ ở phía đông và Nga bắt đầu phản công để chiếm lại lãnh thổ, giành quyền kiểm soát Avdiivka (Áp-đíp-ka) sau trận trận Avdiivka (2022–2024) khốc liệt và thị trấn Marinka sau trận Marinka (2022-2023) ở chiến trường tỉnh Donetsk trước tháng 2 năm 2024. Năm 2024, quân Nga đạt được thêm một số diện tích lãnh thổ sau khi mở các trận Ocheretyne, trận Krasnohorivka, trận Chasiv Yar, trận Pokrovsk, trận Toretsk, trận Kurakhove, trận Velyka Novosilka nhưng phải trả giá bằng thiệt hại nặng nề.
Năm 2024
Chiến cuộc
Cuộc tấn công của quân Nga trên mặt trận Bakhmut tiếp tục kéo dài đến tháng 1 năm 2024, họ từ từ đẩy áp lực về phía tây theo hướng Chasiv Yar (Cha-síp-ya) với các cuộc đụng độ đang diễn ra xoay quanh Bohdanivka (Bô-đa-níp-ka) cũng như dọc theo trục Ivanivske (I-va-nép-skê)-Andriivka (An-Đri-íp-ka)-Klishchiivka (Klít-chíp-ka). Tướng Oleksandr Syrskyi cho biết lực lượng Nga sử dụng máy bay không người lái cảm tử kamikaze và tác chiến điện tử cùng với các nhóm tấn công được pháo binh hỗ trợ để xuyên thủng hệ thống phòng thủ của Ukraina trên mặt trận Bakhmut.
Vào ngày 20 tháng 1 năm 2024, người phát ngôn Ukrainea là Đại tá Oleksandr Shtupun tuyên bố rằng Nga đang tập trung các hoạt động tấn công ở Donetsk (Đô-nhét) vào Avdiivka và Novomykhailivka (Nô-vô-my-kha-líp-ka), đồng thời ông cho biết thêm rằng các cuộc tấn công mặt đất của Nga chủ yếu đựa vào bộ binh với lực lượng rất đông đảo nhưng xe bọc thép hỗ trợ thì hạn chế. Theo Oleksandr Shtupun, lực lượng Nga đã tiến hành 592 cuộc tấn công bằng pháo binh và tiến hành 3 cuộc tấn công tên lửa vào mặt trận Donetsk trong 24 giờ qua trong ngày 20 tháng 1 năm 2024. Vào cuối tháng 1 đến đầu tháng 2 năm 2024, các lực lượng Nga đã chọc thủng tuyến phòng thủ của Ukraina ở Avdiivka và bắt đầu đánh sườn và bao vây quân của Lữ đoàn cơ giới 110, khiến Ukraina phải rút lui và dẫn đến việc quân Nga chiếm giữ thành phố kiên cố này.
Quân Nga tiếp tục đà tiến về phía tây Avdiivka và được cho là đã chiếm được Lastochkyne (Lát-tốc-ki-nê), Stepove (Stép-pô-vê) và Sieverne (Si-vê-nê) vào cùng ngày 27 tháng 2 năm 2024. Các cuộc đụng độ cũng tiếp tục xảy ra ở Novomykhailivka (Nô-vô-mi-kha-líp-ka) với việc Nga tuyên bố đã chiếm được Pobieda (Pô-pi-ê-đa) vào ngày 22 tháng 2 năm 2024 đe dọa thêm mạn sườn phía bắc của Novomykhailivka và mở rộng ranh giới vùng đệm phía nam Marinka. Đồng thời với các hoạt động tấn công trên trục Avdiivka và Marinka, lực lượng Nga vẫn đang tập trung nỗ lực vào hướng Bohdanivka-Chasiv Yar dọc theo đường cao tốc O0506 và đi qua Bohdanivka (Bô-đa-níp-ka), phía bắc và đông bắc Ivanivske (I-van-nép-xkê) và xung quanh Klishchiivka (Klít-chít-ka) để vượt qua các cao điểm phía bắc và tây bắc về khu định cư, nguồn tin này được nhà quan sát quân sự Ukraina Kostyantyn Mashovets báo cáo.
Vào ngày 21 và ngày 23 tháng 2 năm 2024, các nguồn tin của Nga cho biết quân đội Nga, bao gồm các đơn vị của Sư đoàn Dù cận vệ số 98 đã tiến vào vùng ngoại ô phía đông của Ivanivske và dần tiến tới con phố Sadova trong bối cảnh các cuộc đụng độ gay gắt kịch liệt. Đến ngày 3 tháng 3 năm 2024, quân Nga đã tiến tới trung tâm Ivanivske (I-van-nép-xkê) trong bối cảnh giao tranh ác liệt. Nhóm tác chiến chiến lược Tavria của Ukraina cho biết quân phòng thủ Ukraina đang tìm cách khẩn trương xây dựng hệ thống công sự, thành lũy, boongke, chiến hào và mương chống tăng biệt ngay khi cuộc giao tranh. Vào ngày 12 tháng 3 năm 2024, Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố đã chiếm được làng Nevelske (Ne-ven-skê), một ngôi làng nằm ở sườn phía nam của Pervomaiske (Pơ-vô-mai-skê) và cách chưa đầy 15 km (9,3 dặm) về phía bắc của đô thị Krasnohorivka (Krát-nô-hô-ríp-ka), cả hai khu định cư tương ứng cũng bị quân Nga tấn công. Vào ngày 23 tháng 3 năm 2024, Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố Nga đã chiếm được làng Ivanivske và tiếp tục tiến tới Chasiv Yar.
Theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh ISW thì trong năm 2024, quân đội Nga chỉ giành được một diện tích lãnh thổ khá hạn chế ở Ukraina trong khi phải trả cái giá rất đắt. Các nhà phân tích tại ISW tiết lộ, quân đội Nga đã mất hơn 420.000 binh sĩ ở Ukraina và khu vực Kursk vào năm 2024. Trong khi đó, họ chỉ giành được 4.168km2 lãnh thổ, chủ yếu bao gồm các cánh đồng và khu định cư nhỏ lẻ. Theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh, vào năm 2024, quân đội Nga mất trung bình 102 người cho mỗi km2 lãnh thổ giành được. Họ đã đạt những bước tiến lớn nhất trong khoảng thời gian từ tháng 9 đến tháng 11 năm 2024, chiếm 56,5% tổng diện tích lãnh thổ giành được, nhưng ước tính đã tổn thất 125.800 quân. Bộ tư lệnh quân đội Nga đã chịu tổn thất kỷ lục về nhân sự từ tháng 9 đến tháng 11 năm 2024 mà vẫn chưa rõ liệu họ có tiếp tục chịu đựng những tổn thất như vậy hay không nếu tốc độ tiến quân chậm lại, vì lực lượng Nga tiếp tục tiến vào các khu định cư được bảo vệ tốt hơn, chẳng hạn như Pokrovsk. Vào tháng 12 năm 2024, bước tiến của Nga chậm lại. Dữ liệu định vị địa lý cho thấy họ chỉ giành được 593km2, tức là 18,1km2 mỗi ngày và tổn thất hàng ngày của lực lượng Nga vẫn ở mức cao, với trung bình 1.585 người mỗi ngày là mức cao thứ tư trong lịch sử của Nga.