Vào tháng 2 năm 2026, Ukraina đã phát động một cuộc phản công cục bộ trên mặt trận phía nam của cuộc chiến tranh Nga–Ukraina với mục tiêu đẩy lùi lực lượng Nga khỏi tỉnh Dnipropetrovsk. Chiến dịch tấn công sau đó mở rộng sang tỉnh Donetsk và nhằm mục đích phá vỡ chiến dịch tấn công xuân hè 2026 của Nga. Cuộc tấn công này đánh dấu lần đầu tiên kể từ cuộc tấn công Kursk năm 2024 mà lực lượng Ukraina đạt được mức gia tăng ròng về diện tích lãnh thổ so với Nga trong một tháng, đồng thời là chiến dịch tấn công lớn nhất của Ukraina bên trong lãnh thổ nước này kể từ cuộc phản công năm 2023. Chuỗi chiến dịch phản công sấm sét này của phía Ukraina đã có sự phối hợp với tỷ phú Elon Musk khi vị tỷ phú này đã chỉ đạo ngắt Starlink của Nga. Sự gián đoạn liên lạc đã làm suy giảm đáng kể năng lực quân sự của Nga, tạo ra những cơ hội mới cho phía Kiev. Trong những ngày sau khi Starlink bị ngắt, Ukraina được cho đã giành lại hàng trăm km2 lãnh thổ ở phía đông nam đất nước trong một cuộc phản công.
Bối cảnh
Trong nửa cuối năm 2025, quân đội Nga đã tiến về phía thành phố Huliaipole (cuộc tấn công Hulapole năm 2025), kiểm soát một số ngôi làng tại tỉnh Dnipropetrovsk. Ukraina chủ yếu thực hiện các hoạt động phòng thủ trong suốt năm 2024 và 2025. Tuy nhiên, bộ chỉ huy Ukraina nhấn mạnh rằng chiến thắng trên chiến trường không thể đạt được nếu chỉ dựa vào phòng thủ. Do đó, quân đội Ukraina đã lên kế hoạch phát động một cuộc phản công vào năm 2026. Vào đầu tháng 2 năm 2026, các blogger quân sự và kênh thông tin của Nga bắt đầu đăng tải các báo cáo về một cuộc phản công của Ukraina ở miền nam. Quân đội Ukraina ban đầu đã phủ nhận các báo cáo này. Cuộc phản công của Ukraina diễn ra trùng thời điểm với quyết định của Elon Musk trong việc chặn lực lượng Nga tiếp cận Starlink. Điều này giúp lực lượng Ukraina có thể tiến hành các hoạt động tấn công nhờ vào hệ thống chỉ huy và kiểm soát của Nga gặp rắc rối và nhận thức tình hình suy giảm. Hơn nữa, người Ukraina đã ngăn chặn Nga chuẩn bị cho chiến dịch tấn công xuân hè năm 2026. Tuy nhiên, bất chấp cuộc tấn công của Ukraina, quân đội Nga vẫn tiếp tục mở các chiến dịch tấn công ở phía tây Huliaipole hướng về Orikhiv.
Diễn biến
Bắt đầu
Tổng tư lệnh quân đội Ukraina Oleksandr Syrskyi ngày 9 tháng 3 năm 2026 cho biết lực lượng Ukraina tiếp tục đà phản công ở mặt trận Oleksandrivka và đã giành lại quyền kiểm soát hơn 400 km2 lãnh thổ trong những tháng qua, mũi tiến công Oleksandrivka băng qua ranh giới tỉnh Donetsk, Zaporizhzhia và Dnipropetrovsk của Ukraina. Ông Syrskyi cho biết: “Nga có ưu thế gần gấp 3 lần về quân số, thế nhưng các chiến dịch quân sự tích cực của chúng tôi đang buộc Moscow phải trì hoãn các cuộc tấn công”. Quân đội Ukraina thời gian qua tuyên bố đã đạt bước tiến trong các chiến dịch phản công ở khu vực tỉnh Zaporizhzhia. Quân đội Ukraina nêu thêm lực lượng đặc nhiệm đã tấn công trạm radar của Nga ở bán đảo Crimea và đồn chỉ huy lực lượng Nga đặt tại Donetsk. Trong khi đó, một báo cáo cho biết Ukraina dẫn đầu danh sách nhập khẩu vũ khí giai đoạn 2021-2025. Tỷ trọng nhập khẩu vũ khí của Kyiv giai đoạn này cũng chiếm 9,7% toàn cầu, so với chỉ 0,1% giai đoạn 2016-2020. Mỹ là nhà cung cấp vũ khí lớn nhất cho Ukraine, với 41% trong tổng số đơn hàng, theo sau là Đức (14%) và Ba Lan (9,4%).
Dnipropetrovsk
Lực lượng Tấn công Đường không Ukraina đã phát động một cuộc tấn công từ các vị trí của họ dọc theo sông Vovcha ở phía đông Dnipropetrovsk hướng về phía nam. Khu vực này của mặt trận được quân đội Ukraina gọi là "mặt trận Oleksandrivka", đặt theo tên khu định cư Oleksandrivka nằm ở phía nam Pokrovske. Lực lượng Ukraina đã tiến vào được ngôi làng Vidradne. Nhà quan sát quân sự Ukraina Kostyantyn Mashovets báo cáo vào ngày 15 tháng 2 năm 2026 rằng quân đội Ukraina đã đẩy lùi lực lượng Nga khỏi Oleksiivka và Vyshneve, đồng thời chọc thủng hệ thống phòng thủ của Nga dọc theo sông Yanchur để tiến đến tận Zlahoda. Sau một tuần giao tranh, Ukraina ghi nhận mức gia tăng lãnh thổ lớn nhất kể từ tháng 6 năm 2023.
Tổng thống Ukraina Volodymyr Zelenskyy tuyên bố trong một cuộc phỏng vấn với hãng tin AFP rằng quân đội Ukraina đã tái chiếm 300 kilômét vuông ở mặt trận phía nam, nhưng không nêu rõ khu vực tiến quân cụ thể. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) đánh giá vào ngày 21 tháng 2 năm 2026 rằng lực lượng Ukraina đã giành quyền kiểm soát Hai và Novooleksandrivka từ trước đó. Các đoạn phim định vị địa lý bổ sung cho thấy quân đội Ukraina đang tiến vào ngôi làng Ternove. Hai ngày sau, ISW đánh giá rằng Ukraina đã kiểm soát các ngôi làng Ostapivske, Nechaivka và Radisne do không có bằng chứng hình ảnh về sự hiện diện của Nga. Lực lượng Tấn công Đường không Ukraina báo cáo rằng các đơn vị của họ đã giành lại tám khu định cư theo hướng Oleksandrivka. Tư lệnh Ukraina Oleksandr Syrskyi đã xác nhận báo cáo này và cho biết thêm rằng Lực lượng Vũ trang Ukraina đã giành lại quyền kiểm soát 400 kilômét vuông ở miền nam. Các đoạn phim định vị địa lý ghi lại cảnh các đơn vị Ukraina tiến về phía nam Verbove tính đến ngày 25 tháng 2 năm 2026. Ngày hôm sau, ISW đánh giá rằng lực lượng Ukraina đã chiếm được Pryvillia và Zlahoda (trước đây là Pershotravneve). Việc chiếm được các khu định cư này cũng cho thấy Ukraina có thể đã kiểm soát Danylivka và Yehorivka dọc theo sông Yanchur. Xa hơn về phía đông, giao tranh diễn ra gần các ngôi làng Ternove và Berezove.
Vào cuối tháng 2 năm 2026, Ukraina đã chiếm được nhiều lãnh thổ hơn số bị Nga tái chiếm. Đây đánh dấu tháng đầu tiên kể từ mùa hè năm 2023 mà lực lượng Ukraina đạt mức gia tăng ròng về diện tích lãnh thổ so với Nga (không tính cuộc tấn công Kursk năm 2024). Đầu tháng 3, Tổng tư lệnh Syrskyi xác nhận chiến dịch phản công của Ukraina vẫn đang tiếp diễn và do Lực lượng Tấn công Đường không Ukraina dẫn dắt dưới quyền chỉ huy của chuẩn tướng Oleh Apostol. Ngày 10 tháng 3 năm 2026, thiếu tướng Ukraina Oleksandr Komarenko nói với hãng tin RBC-Ukraine rằng gần như toàn bộ lãnh thổ tỉnh Dnipropetrovsk đã được quân đội Ukraina tái chiếm. Ông cho biết thêm rằng giao tranh vẫn đang diễn ra tại ba khu định cư, trong khi hai khu định cư khác vẫn cần được quét sạch lực lượng địch. Cùng ngày hôm đó, ISW báo cáo rằng lực lượng Ukraina gần đây đã giành quyền kiểm soát Kalynivske và Stepove. Ngày hôm sau, giao tranh lan đến ngôi làng Novohryhorivka, cho thấy quân đội Ukraina đã vượt qua biên giới hành chính giữa hai tỉnh Dnipropetrovsk và Zaporizhzhia.
Cuộc vượt sông thứ hai của Ukraina vào tỉnh Zaporizhzhia diễn ra gần sông Yanchur khi các đơn vị Ukraina kiểm soát khu định cư Rybne. Mặt khác, lực lượng Nga vẫn duy trì quyền kiểm soát đối với Berezove, trong khi quân đội Ukraina tiến vào khu vực phía đông nam Novomykolaivka. Đến ngày 19 tháng 3, giao tranh vẫn tiếp diễn tại Novohryhorivka và lan rộng ra vùng ngoại ô Novoivanivka gần đó. Một tuần sau, Lữ đoàn Tấn công Đường không số 95 của Ukraina thông báo đã chiếm được Berezove. Tư lệnh Syrskyi thông báo vào ngày 27 tháng 3 rằng Ukraina đã giành lại quyền kiểm soát 470 kilômét vuông lãnh thổ và quét sạch lực lượng Nga khỏi 12 khu định cư. Nhà phân tích chiến tranh Emil Kastehelmi tỏ ra thận trọng trước thông báo này, lưu ý rằng con số khoảng 400 kilômét vuông chiếm được đã được nhắc đến nhiều lần trong vài tuần qua. Ông nhận định rằng đà tiến ban đầu của Ukraina đã chững lại so với những tiến bộ đạt được trong tháng 2 và đầu tháng 3. Quân đội Nga đã chặn đứng các đợt tiến quân tiếp theo của Ukraina trong khu vực và tái chiếm các khu định cư Berezove cùng Ternove vào đầu tháng 4 năm 2026. Chỉ huy Trung đoàn Tấn công số 1 của Ukraina, Dmytro Filatov, nói với hãng tin Ukrainska Pravda rằng cuộc phản công ưu tiên việc tiến đánh tại tỉnh Dnipropetrovsk hơn là tái chiếm thành phố Huliaipole. Trong suốt tháng 4 năm 2026, Ukraina tiếp tục đạt được mức gia tăng ròng về lãnh thổ so với Nga. Ông Zelenskyy cho biết tình hình tiền tuyến ở miền đông là "thuận lợi nhất" cho Ukraina trong vòng 10 tháng qua.
Đến tháng 6 năm 2026, lực lượng Ukraina hoạt động ở phía đông Ternove và phía bắc Zaporizke, cho thấy Ukraina đã lấy lại quyền kiểm soát Berezove và Ternove. Ngoài ra, quân đội Ukraina đã chiếm được ngôi làng Novoheorhiivka. Trung đoàn Skelya số 425 của Ukraina xác nhận các bước tiến này vào ngày 14 tháng 7 và đồng thời công bố việc chiếm được các khu định cư Zaporizke, Vorone, Sichneve và Maliivka ở khu vực phía đông Dnipropetrovsk. Vào ngày 20 tháng 7 năm 2026, các binh sĩ thuộc Tiểu đoàn Tấn công Độc lập số 225 của Ukraina đã tiến hành một chiến dịch "quét sạch" tại các khu định cư Ternuvate, Kosivtseve, Rizdvianka, Verkhnia nhằm tiêu chuẩn hóa và loại bỏ các nhóm thâm nhập của Nga. Trong chiến dịch này, họ báo cáo đã bắt giữ 64 tù binh Nga. Vào ngày 12 tháng 8 năm 2026, Lực lượng Tấn công Đường không Ukraina đã công bố danh sách 26 khu định cư đã được lực lượng này giải phóng trong chiến dịch phản công trên mặt trận Oleksandrivka. Tổng thống Zelenskyy tuyên bố rằng kể từ khi chiến dịch bắt đầu, lực lượng Ukraina đã tái chiếm 745 kilômét vuông, tiêu diệt 9.550 và làm bị thương 6.600 binh sĩ Nga, đồng thời bắt giữ một số lượng tù binh không được tiết lộ.
Hướng Donetsk
Vào cuối tháng 5 năm 2026, quân đội Ukraina đã phát động một đợt tấn công mới gần biên giới tỉnh Dnipropetrovsk và tỉnh Donetsk. Viện Nghiên cứu Chiến tranh đánh giá rằng lực lượng Ukraina đã giành lại quyền kiểm soát các ngôi làng Andriivka-Klevtsove, Zelenyi Hai và Tolstoi ở phía tây tỉnh Donetsk, đồng thời bắt giữ 30 binh sĩ Nga khi giải phóng ngôi làng đầu tiên. Ngoài ra, các đơn vị Ukraina đã tiến vào các khu định cư Oleksandrohrad và Piddubne. DeepStateMap báo cáo rằng Ukraina cũng đã kiểm soát Novoselivka ngay bên kia biên giới thuộc tỉnh Dnipropetrovsk. Lực lượng Ukraina đã phần lớn chặn đứng chiến dịch tấn công xuân – hè của Nga vào cuối tháng này. Tư lệnh Ukraina Syrskyi thông báo vào ngày 8 tháng 6 năm 2026 rằng quân đội Ukraina đã tái chiếm 600 kilômét vuông lãnh thổ kể từ khi cuộc phản công bắt đầu. Cuối tuần đó, quân đội Ukraina đã mở một cuộc tấn công hướng về ngôi làng Voskresenka. Lực lượng Nga đã khôi phục quyền kiểm soát khu định cư này trước ngày 24 tháng 6. Hai tuần sau, Lữ đoàn Thủy quân Lục chiến số 37 của Ukraina đã chiếm được Novokhatske, nằm về phía đông của Zelenyi Hai. Ngày 19 tháng 7 năm 2026, nhà quan sát quân sự Ukraina Kostyantyn Mashovets báo cáo rằng lực lượng Ukraina đang quét sạch sự hiện diện của Nga tại Novopavlivka. Ngày 16 tháng 9 năm 2026, Quân đội Ukraina cho biết đã phát động một chiến dịch tấn công hiệu quả ở phía bắc tỉnh Donetsk và tuyên bố giành lại quyền kiểm soát một phần lãnh thổ.
Hướng Lyman
Quân đội Nga đã tiến hành một chiến dịch kéo dài trong nửa đầu năm 2026 nhằm tiến về "vành đai pháo đài" của Ukraina từ phía bắc bằng cách cố gắng bao vây thành phố Lyman. Lực lượng Ukraina bắt đầu phản công vào phần lồi (salient) của Nga ở phía bắc Lyman vào cuối tháng 5 năm 2026. Điều này dẫn đến việc chiếm được Ridkodub và tiến thêm về phía Nove. Các đơn vị Ukraina đã kiểm soát ngôi làng Karpivka trước ngày 8 tháng 6 năm 2026, trong khi giao tranh vẫn tiếp diễn tại Lypove và Nove. Trong khi đó, lực lượng Nga tiếp tục xâm nhập vào thành phố Lyman. Cuối tháng 6, lực lượng Ukraina đã tiến vào khu định cư Lypove. Người phát ngôn của Lực lượng Vũ trang Ukraina, Viktor Tregubov, tuyên bố rằng quân đội Ukraina đang đẩy lùi thành công lực lượng Nga về phía bắc Lyman.
Sau hơn hai tháng tuân thủ an ninh tác chiến (OPSEC), các nhà phân tích quân sự và chuyên gia bản đồ bắt đầu đánh giá kết quả của các cuộc phản công của Ukraina ở phía bắc Lyman vào đầu tháng 9 năm 2026. Lực lượng Ukraina đã gây sức ép lên phần lồi của Nga từ ba phía, với mũi nhọn chính tiến vào Nove từ phía bắc. Các blogger quân sự Nga thừa nhận cuộc phản công của Ukraina gần Lyman, trong đó một số blogger tuyên bố rằng quân đội Nga buộc phải rút khỏi các vị trí của họ. Trong những tuần tiếp theo, lực lượng Ukraina dần tiến sâu vào phần lồi, với một số nhà lập bản đồ ước tính diện tích tái chiếm lên tới 240 kilômét vuông ở miền bắc tỉnh Donetsk. Tư lệnh Quân đoàn Lục quân số 3 của Ukraina, Andriy Biletsky, đã xác nhận cuộc phản công của Ukraina gần Lyman vào ngày 15 tháng 9. Trong chiến dịch có mật danh Vivaldi này, Quân đoàn Lục quân số 3 đã quét sạch lực lượng thâm nhập của Nga khỏi các khu định cư Korovii Yar, Novoselivka, Oleksandrivka, Serednie và Yarova. Hơn nữa, Biletsky nhấn mạnh việc duy trì sự im lặng tác chiến khi chiến dịch phản công vẫn đang tiếp diễn. Việc Ukraina xóa sổ phần lồi của Nga ở phía bắc Lyman đã đập tan các kế hoạch của Nga nhằm bao vây vành đai pháo đài của Ukraina ở Donetsk từ phía bắc.