Biểu tình học sinh Pháp 2026 là một làn sóng biểu tình và phong tỏa các trường trung học phổ thông (lycée) tại Pháp, khởi phát vào ngày 18 tháng 9 năm 2026. Phong trào này bắt nguồn từ Créteil, một xã nằm ở ngoại ô thủ đô Paris. Từ đây, các cuộc biểu tình lan rộng sang Bỉ, cùng một số quốc gia khác như Albania, Hy Lạp và Ý, dù với quy mô nhỏ hơn.
Đến ngày 6 tháng 10, phong trào đã bùng nổ thành một cuộc tổng vận động trên quy mô toàn quốc, thu hút sự tham gia của đông đảo học sinh, giáo viên, phụ huynh cũng như các công đoàn. Theo tờ The Conversation, các công đoàn ước tính có khoảng 450.000 người tham gia trên khắp cả nước, trong khi con số do chính phủ Pháp công bố là 250.000 người. Phong trào diễn ra chủ yếu dưới các hình thức: phong tỏa trường học, tụ tập đông người và tuần hành. Giới học sinh đưa ra nhiều lý do để xuống đường, bao gồm tình trạng thiếu hụt giáo viên, lớp học quá tải, thời khóa biểu dày đặc, cơ sở vật chất xuống cấp, cùng với đó là áp lực từ Parcoursup – hệ thống tuyển sinh đại học của nước này. Thêm vào đó, nhiệt độ phòng học có lúc chạm ngưỡng 40 °C trong đợt nắng nóng kỷ lục tại châu Âu năm 2026 cũng là một nguyên nhân làm thổi bùng sự phẫn nộ.
Bước sang tháng 10, một bộ phận người biểu tình bắt đầu có các hành vi bạo lực nhắm vào lực lượng cảnh sát và ban giám hiệu nhà trường, đặc biệt là các hiệu trưởng. Theo thông báo từ Bộ Nội vụ Pháp, chỉ tính riêng trong ngày 1 tháng 10, đã có 1.949 người bị bắt giữ. Chính phủ Pháp lên tiếng cáo buộc phe cực tả đã đứng sau kích động bạo loạn nhằm trục lợi chính trị. Đáp lại, các nhóm và đảng phái tham gia biểu tình khẳng định phong trào này hoàn toàn tự phát, đồng thời cáo buộc ngược lại chính phủ cùng các đảng cánh hữu đang thêu dệt các thuyết âm mưu.
Tổng cộng, cảnh sát đã tạm giữ hơn 6.800 người, trong đó phần lớn là trẻ vị thành niên. Cách xử lý mạnh tay của lực lượng chức năng đã vấp phải sự chỉ trích dữ dội từ các tổ chức nhân quyền. Tổ chức Ân xá Quốc tế lên án việc cảnh sát sử dụng vũ lực "thiếu cân xứng", trong khi Tổ chức Theo dõi Nhân quyền ghi nhận nhiều trường hợp trẻ em bị thương nặng. Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc cũng bày tỏ sự quan ngại sâu sắc và kêu gọi các bên nhanh chóng hạ nhiệt căng thẳng. Về phía mình, Chính phủ Pháp kiên quyết bác bỏ các cáo buộc đàn áp. Bộ trưởng Nội vụ Laurent Nuñez khẳng định phản ứng của lực lượng an ninh là hoàn toàn tương xứng trong hầu hết các tình huống, đồng thời nhấn mạnh rằng một số cuộc biểu tình trên thực tế đã biến chất thành bạo loạn.
Bối cảnh
Điều kiện học tập và ngân sách chính phủ
Các cuộc biểu tình nổ ra ngay từ đầu năm học, trùng thời điểm với các cuộc đình công của khu vực công nhằm phản đối kế hoạch ngân sách của chính phủ.
Giới học sinh đã bày tỏ hàng loạt bức xúc, bao gồm tình trạng thiếu hụt giáo viên, lớp học quá tải, thời khóa biểu dày đặc và cơ sở vật chất xuống cấp nghiêm trọng. Trả lời phỏng vấn Reuters (theo dẫn lại của CNN), một nữ sinh 17 tuổi tại trường Lycée Paul-Éluard ở Saint-Denis chia sẻ rằng nhà vệ sinh tạm của trường hoàn toàn không có nước, trong khi trường lớp đầy chuột và gián. Em cũng cho biết nhiệt độ trong các phòng học tạm bợ này vô cùng khắc nghiệt, dao động từ −5 °C vào mùa đông cho đến 40 °C vào mùa hè.
Tương tự, một học sinh khác tiết lộ với franceinfo rằng nhiều phòng học thậm chí không có đủ bàn ghế. Theo em, chính các giáo viên đã bày tỏ sự bất mãn của họ trước, từ đó thôi thúc học sinh quyết định tham gia sát cánh cùng thầy cô. Ryad Rani, chủ tịch công đoàn học sinh trung học Union syndicale lycéenne (USL), sau đó đã kể lại trường hợp một học sinh phải chịu cảnh không có giáo viên môn tiếng Pháp suốt bảy tháng liền, bất chấp việc em phải thi môn này trong năm học đó. Ông cũng nhấn mạnh tình trạng quá tải khi nhiều lớp học phải nhồi nhét từ 32 đến 36 học sinh. Tại một địa phương khác, học sinh cũng phản ánh với đài ICI về sĩ số lớp học lên tới 35 người.
Trả lời AFP, Nha học chính (rectorat) Créteil cho biết các yêu sách của học sinh có sự khác biệt giữa các trường. Nhìn chung, những đòi hỏi này xoay quanh vấn đề thiếu giáo viên dạy thay, sĩ số lớp quá đông, thời khóa biểu nặng nề, cũng như tình trạng thiếu hụt trợ giảng, y tá, nhân viên xã hội và cán bộ quản lý. Thêm vào đó, học sinh cũng bức xúc về việc nhà trường không xử lý triệt để các sự cố giữa học sinh và giáo viên, cùng hàng loạt bất cập liên quan đến cổng xét tuyển đại học trực tuyến Parcoursup. franceinfo tóm tắt nguyện vọng cốt lõi của học sinh bao gồm: tăng cường nguồn lực, giảm sĩ số lớp, cải thiện cơ sở vật chất, bổ sung đủ giáo viên và nhân viên, đồng thời giảm bớt áp lực từ hệ thống Parcoursup.
Các cuộc biểu tình trước đây
Vào mùa thu năm 1990, giới học sinh trung học phổ thông, đặc biệt là những em đến từ các vùng ngoại ô lao động của Paris, đã từng xuống đường biểu tình đòi cải thiện an ninh, điều kiện vệ sinh, nhân sự và trang thiết bị trường học. Các cuộc tuần hành khi đó thu hút khoảng 100.000 người tham gia ở Paris và khoảng 150.000 người trên toàn quốc. Để xoa dịu tình hình, Bộ trưởng Giáo dục lúc bấy giờ là Lionel Jospin đã phải tung ra một kế hoạch khẩn cấp và tăng cường ngân sách cho ngành giáo dục.
Đến đầu năm 2005, học sinh trung học và giáo viên lại tiếp tục biểu tình phản đối các chính sách cải cách giáo dục của François Fillon. Tâm điểm của sự phản đối nhằm vào kế hoạch cải cách kỳ thi tú tài (baccalauréat), do lo ngại sự thay đổi này sẽ làm gia tăng chênh lệch về giá trị bằng cấp giữa các trường. Có khoảng 15.000 đến 40.000 học sinh đã tham gia phong trào này, buộc Fillon sau đó phải nhượng bộ và tuyên bố chính phủ sẽ sửa đổi dự luật, rút lại các thay đổi liên quan đến kỳ thi tú tài.Vào mùa xuân năm 2018, phong trào phản đối luật ORE và nền tảng Parcoursup mới chủ yếu diễn ra dưới hình thức chiếm đóng các trường đại học, trong khi việc phong tỏa các trường trung học chỉ xuất hiện rải rác. Tuy nhiên, đến mùa thu cùng năm, học sinh trung học đã rầm rộ xuống đường phản đối Parcoursup cũng như cải cách kỳ thi tú tài của Jean-Michel Blanquer. Đỉnh điểm là ngày 11 tháng 12, hàng trăm cơ sở giáo dục đã bị phong tỏa hoặc gián đoạn hoạt động nghiêm trọng. Tờ Le Monde diplomatique sau đó nhận định rằng tình hình này không đơn thuần chỉ là hiệu ứng lan tỏa từ Phong trào áo gi lê vàng (vốn đang ở giai đoạn cao trào lúc bấy giờ), dù phong trào này vẫn đóng vai trò là một phần của bối cảnh chung. Bất chấp các cuộc biểu tình, hệ thống Parcoursup cuối cùng vẫn được giữ lại với một vài điều chỉnh nhỏ, và cuộc cải cách kỳ thi tú tài vẫn tiếp tục được triển khai.
Khởi phát
Phong trào lần này bắt nguồn từ trường Lycée Antoine-de-Saint-Exupéry ở Créteil vào ngày 21 tháng 9. Trước đó, vào ngày 17 tháng 9, các giáo viên tại trường đã tiến hành đình công nhằm phản đối tình trạng thiếu thốn nguồn lực và nhân sự; hệ quả là chỉ một ngày sau, học sinh trong trường cũng tổ chức biểu tình tiếp ứng. Các em chia sẻ cảm giác bị Bộ Giáo dục Quốc gia "bỏ rơi", đồng thời lên tiếng về việc thiếu hụt nhân sự, lớp học quá đông và thậm chí không đủ bàn ghế. Một nguồn tin từ học khu và tổ chức USL sau đó đã đánh giá cuộc huy động tại trường này chính là mồi lửa khởi đầu cho toàn bộ phong trào trên toàn quốc.
Các bản tin thời điểm đó, bao gồm báo Le Monde và trang actu.fr (bài viết ngày 24 tháng 9), đều xác định ngày thứ Hai (21 tháng 9) là cột mốc phong trào bắt đầu lan rộng ngay tại trường Saint-Exupéry – nơi vẫn đang bị trống nhiều vị trí giáo viên. Đến ngày 24 tháng 9, Nha học chính Créteil vẫn ghi nhận sự khác biệt trong các yêu sách giữa các trường.
Cho đến ngày 25 tháng 9, phong trào về cơ bản vẫn chỉ giới hạn ở quy mô địa phương. Dẫn nguồn từ học khu, actu.fr cho biết tính đến ngày 24 tháng 9, đã có khoảng 10 trường trung học bị ảnh hưởng, chủ yếu tập trung tại khu vực Seine-Saint-Denis và Val-de-Marne. Trang tin này cũng chỉ ra hiệu ứng "bắt chước" đang lan truyền mạnh mẽ qua mạng xã hội. Trong buổi sáng cùng ngày, học sinh đã nỗ lực phong tỏa lối vào trường Lycée Auguste-Blanqui ở Saint-Ouen cho tới gần trưa. Người phát ngôn của học khu xác nhận với AFP về việc có tụ tập đông người và một số thiệt hại tài sản, nhưng may mắn không có thương vong. Lực lượng cảnh sát sau đó đã giải tán đám đông một cách êm thấm.
Sang ngày 25 tháng 9, Nha học chính Créteil thông báo phong trào đang có dấu hiệu leo thang với "hơn một chục" trường trung học bị phong tỏa, phần lớn tại Seine-Saint-Denis và Val-de-Marne. Cơ quan này cũng lưu ý một số cuộc tụ tập đã dẫn đến hành vi phá hoại tài sản. Cùng lúc, Nha học chính Versailles ghi nhận tình trạng gián đoạn tại 3/62 trường trung học ở Essonne và 5/65 trường ở Hauts-de-Seine. Tờ Le Monde sau đó tổng hợp lại rằng trong hai ngày 24 và 25 tháng 9, có khoảng 60 trường trung học tại khu vực Paris bị gián đoạn. Trong số 468 trường trung học công lập, khoảng 12% ghi nhận các nỗ lực phong tỏa và khoảng 10 trường thực sự bị phong tỏa. Trả lời AFP, ông Rani khẳng định phong trào đã xuất phát từ trường Saint-Exupéry và "lan ra rất nhanh", đồng thời tiếp tục nhấn mạnh về tình trạng thiếu hụt trầm trọng đội ngũ trợ giảng, y tá và nhân viên xã hội.
Tổ chức và diễn biến
Trong lời kêu gọi tổng động viên toàn quốc vào ngày 29 tháng 9, công đoàn USL đã chỉ ra bốn vấn đề nhức nhối: tình trạng thiếu hụt giáo viên và nhân viên, "sự xuống cấp của các trường trung học", thời khóa biểu và sĩ số lớp học quá tải, cùng với những áp lực nặng nề từ hệ thống Parcoursup. Chủ tịch Rani, khi đề cập đến thực trạng nhiều lớp học phải nhồi nhét từ 32 đến 35 học sinh, đã tha thiết kêu gọi người biểu tình giữ thái độ ôn hòa. Tiếp nối đà phản đối, USL đã phát động "màn hai" của chiến dịch vào ngày 1 tháng 10, và tiếp tục lên kế hoạch cho một ngày hành động thứ ba vào ngày 6 tháng 10. Trả lời phỏng vấn trên đài RTL vào ngày 30 tháng 9, Rani chỉ trích các cơ chế đối thoại của Bộ Giáo dục là đang bị "bỏ bê", đồng thời nhấn mạnh rằng chính Bộ trưởng phải là người chủ động tiến bước đầu tiên để tháo gỡ bế tắc. Đến ngày 2 tháng 10, các thủ lĩnh công đoàn học sinh đã có buổi làm việc với Bộ trưởng Giáo dục Édouard Geffray. Tuy nhiên, do không hài lòng với phản hồi từ phía chính phủ, họ lập tức kêu gọi tiếp tục cuộc đấu tranh và chính thức công bố các kế hoạch biểu tình mới cho ngày 6 tháng 10. Phong trào nhanh chóng nhận được sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ nhiều tổ chức lớn; hàng loạt tổng liên đoàn lao động, nổi bật là Tổng Liên đoàn Lao động (CGT), đều tuyên bố sát cánh cùng học sinh. Các liên đoàn khác như Force ouvrière (FO), UNSA, CFDT, Solidaires, CFTC và Confédération paysanne cũng đồng loạt hưởng ứng. Tương tự, các công đoàn giáo viên như FSU và SNALC kêu gọi đình công để bày tỏ sự ủng hộ.
Trong khối học sinh, sinh viên, phong trào tiếp tục được tiếp sức bởi Mouvement national lycéen, Union étudiante và tổ chức "Les Lycéens!".
28–30 tháng 9
Ngày 28 tháng 9, Thủ tướng Lecornu lên tiếng chỉ trích sự leo thang căng thẳng là hành động "vô trách nhiệm". Ông cảnh báo rằng việc lạm dụng pháo hoa, các vụ phóng hỏa và tình trạng bạo lực quanh các khu vực trường học đang đặt tính mạng của học sinh, nhân viên nhà trường và lực lượng cảnh sát vào vòng nguy hiểm. Theo báo cáo từ Bộ trưởng Nội vụ Laurent Nuñez, chỉ riêng trong ngày hôm đó đã có 164 người bị bắt giữ và 180 trường học bị ảnh hưởng. Các cuộc đụng độ khiến 12 nhân viên an ninh, 12 học sinh và 3 nhân viên nhà trường bị thương. Đáng chú ý, tại Saint-Ouen-l'Aumône, tỉnh Val-d'Oise, một nam sinh 14 tuổi đã bị thương nặng với hậu quả gãy hàm ở hai vị trí và gãy răng, nghi do trúng phải một quả lựu đạn hơi cay bắn thẳng vào mặt.
Sang ngày 29 tháng 9, tình hình tiếp tục nóng lên khi Bộ Giáo dục xác nhận khoảng 400 trên tổng số chừng 3.700 trường trung học đã bị gián đoạn hoạt động. Trả lời đài BFM TV, ông Nuñez cho biết số người bị tạm giữ đã lên tới con số 440, phần lớn trong số đó là trẻ vị thành niên. Cùng ngày, đài CNN đã đăng tải những hình ảnh lực lượng cảnh sát phải sử dụng hơi cay để trấn áp đám đông tại trường Lycée César-Baggio ở Lille. Tại Saint-Denis, ông Bally Bagayoko – thị trưởng trực thuộc đảng Nước Pháp Bất khuất (LFI) – đã trực tiếp xuống đường sát cánh cùng các học sinh trước cổng trường Lycée Paul-Éluard. Khi xuất hiện trên kênh BFM vào ngày 29 tháng 9, ông đã gây tranh cãi với phát ngôn cho rằng bạo lực, vào một thời điểm nhất định, có thể là hành động chính đáng. Ngay hôm sau, Cảnh sát trưởng Paris Patrice Faure đã chuyển hồ sơ vụ việc của vị thị trưởng này lên công tố viên Bobigny dựa theo điều 40 của Bộ luật Tố tụng Hình sự Pháp, với cáo buộc nghi ngờ kích động phạm tội. Dù vậy, vào ngày 1 tháng 10, ông Bagayoko vẫn khẳng định với franceinfo rằng ông bảo lưu quan điểm của mình, song song với việc kêu gọi các bên hạ nhiệt căng thẳng. Về phần mình, lãnh đạo LFI Jean-Luc Mélenchon đã lên tiếng bảo vệ phong trào, khẳng định các học sinh hoàn toàn vô hại và cáo buộc chiến dịch trấn áp của chính quyền mang màu sắc phân biệt chủng tộc. Ông đồng thời kêu gọi các nhà hoạt động của đảng LFI dũng cảm "đứng ra" làm lá chắn giữa học sinh và cảnh sát.
Khép lại ngày 30 tháng 9, Bộ trưởng Nội vụ Nuñez cập nhật một bản báo cáo ảm đạm: 625 người bị tạm giữ, 83 cảnh sát cùng hiến binh bị thương, và 356 trường học bị ảnh hưởng. Ông cũng liệt kê hàng loạt hành vi quá khích như ném vật thể lạ, mưu toan phóng hỏa và gọi chung tình trạng này là bạo lực đô thị. Đồng thời, Bộ trưởng Giáo dục Édouard Geffray xác nhận có tổng cộng 119 học sinh và nhân viên nhà trường đã gặp chấn thương kể từ khi phong trào bùng phát. Trong một diễn biến liên quan tại Tours, một thanh niên đã phải nhập viện khẩn cấp do chấn thương nghiêm trọng ở vùng đầu.