Mùa bão Đại Tây Dương 2005 là mùa bão Đại Tây Dương hoạt động mạnh nhất trong lịch sử, cho đến khi kỷ lục này bị phá vỡ 15 năm sau vào năm 2020. Mùa bão này đã phá vỡ nhiều kỷ lục vào thời điểm đó, với 28 cơn bão nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới được ghi nhận. Trung tâm Bão Quốc gia Hoa Kỳ đã đặt tên cho 27 cơn bão, làm cạn kiệt danh sách được chỉ định trước hàng năm và dẫn đến việc sử dụng sáu tên chữ cái Hy Lạp, đồng thời xác định thêm một cơn bão không tên trong quá trình phân tích lại sau mùa. Có tổng cộng 15 cơn bão đạt được cấp độ "hurricane" (bão cuồng phong), với sức gió duy trì tối đa ít nhất 64 kt (119 km/h); trong số đó, có 7 cơn bão trở thành "major hurricane" (bão cuồng phong lớn), là cấp 3 hoặc cao hơn trên thang Saffir – Simpson. Số lượng "hurricane" và "major hurricane" trong mùa 2005 đạt mức kỉ lục. Bốn cơn bão của mùa này trở thành bão cấp 5, cấp cao nhất trong thang đo.
Tác động của mùa bão là rất rộng và nghiêm trọng. Các cơn bão của trong mùa bão gây ra 3.468 người chết và thiệt hại kinh tế khoảng 171,7 tỷ USD. Đó là mùa gây ra thiệt hại cao nhất được ghi nhận vào thời điểm đó, cho đến khi kỷ lục của nó bị vượt qua 12 năm sau đó . Nó cũng tạo ra chỉ số năng lượng xoáy thuận tích lũy (ACE) cao thứ hai trong lưu vực Đại Tây Dương, chỉ thấp hơn mùa bão 1933. Mùa bão chính thức bắt đầu vào ngày 1 tháng 6 năm 2005, và cơn bão đầu tiên Arlene, phát triển vào ngày 8 tháng 6. Bão Dennis vào tháng 7 đã gây thiệt hại nặng nề cho Cuba. Bão Stan vào tháng 10 là một phần của hình thế thời tiết rộng lớn hơn đã giết chết 1.668 người và gây thiệt hại 3,96 tỷ đô la cho miền Đông Mexico và Trung Mỹ, với Guatemala bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Cơn bão cuối cùng là Zeta, hình thành vào cuối tháng 12 và tan vào ngày 6 tháng 1 năm 2006.
Bốn cơn bão cấp 5 đã phát triển trong mùa là: Emily, Katrina, Rita và Wilma. Vào tháng 7, cơn bão Emily đạt cường độ cao nhất ở vùng biển Caribe, trở thành cơn bão cấp 5 đầu tiên trong mùa, sau đó suy yếu và tấn công Mexico hai lần. Vào tháng 8, Katrina đạt cực đại ở vịnh Mexico sau đó suy yếu và nó tấn công các bang Louisiana và Mississippi của Hoa Kỳ. Những tác động tàn khốc nhất trong mùa đã được ghi nhận ở Bờ Vịnh của Hoa Kỳ, nơi triều cường của bão Katrina làm tê liệt New Orleans, Louisiana trong nhiều tuần và tàn phá đường bờ biển Mississippi. Katrina trở thành cơn bão lớn nhất của Hoa Kỳ, gây thiệt hại 125 tỷ đô la và khiến ít nhất 1392 người chết. Rita theo sau vào tháng 9, đạt cường độ cao nhất ở vịnh Mexico trước khi suy yếu và tấn công gần biên giới Texas và Louisiana. Cơn bão mạnh nhất trong mùa là Wilma, đã trở thành cơn bão Đại Tây Dương có áp suất trung tâm tối thiểu thấp nhất. Wilma kéo dài 10 ngày trong tháng 10, di chuyển qua Cozumel, bán đảo Yucatán và Florida, gây thiệt hại 19 tỷ USD và 48 người chết.
Lưu ý là do Nam Đại Tây Dương (vùng phía Nam xích đạo của Đại Tây Dương) có rất ít xoáy thuận nhiệt đới, phạm vi của bài này là khu vực Bắc Đại Tây Dương (khu vực Đại Tây Dương, phía Bắc xích đạo). Trong bài viết này, thang bão được sử dụng là thang bão Saffir–Simpson, ngoài ra đối với số liệu gió quan trắc, gió mạnh trung bình đo từ 2 phút trở lên và gió giật sẽ được đối chiếu với thang sức gió Beaufort.
Dự báo theo mùa
Trước khi mùa bão chính thức bắt đầu, nhiều cơ quan, tổ chức khác nhau đã đưa ra dự báo về số lượng các cơn bão nhiệt đới, cơn cuồng phong và cơn bão cuồng phong lớn được đặt tên trong mùa sắp tới, bao gồm Đại học Bang Colorado (CSU), Viện Khí tượng Cuba (InsMet), Hiệp hội Rủi ro Bão nhiệt đới (TSR) và Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA). Một số dự báo dự đoán có bao nhiêu cơn bão nhiệt đới sẽ ảnh hưởng đến một quốc gia hoặc vùng lãnh thổ cụ thể.
Dự báo trước mùa
Dự báo đầu tiên trong số này được đưa ra bởi CSU, dự đoán vào ngày 5 tháng 12 năm 2004 rằng mùa này sẽ ở trên mức trung bình và có 11 cơn bão được đặt tên, 6 cơn bão cuồng phong và 3 cơn bão cuồng phong lớn. Họ cũng lưu ý rằng vùng Caribe và toàn bộ bờ biển Hoa Kỳ phải đối mặt với nguy cơ ngày càng cao xảy ra một cơn bão cấp 3 trở lên đổ bộ vào đất liền. TSR đưa ra dự báo đầu tiên vài ngày sau đó và dự đoán rằng mùa này sẽ có 9,6 cơn bão nhiệt đới; 5,7 cơn cuồng phong và 3,3 cơn bão lớn và dự đoán rằng chỉ số năng lượng lốc xoáy tích lũy (ACE) sẽ là 145.
Trong tháng 1 năm 2005, TSR tăng dự báo lên 13,9 cơn bão nhiệt đới, 7,8 cơn cuồng phong, 3,6 cơn bão lớn và dự đoán rằng chỉ số ACE sẽ là 157. CSU đưa ra dự báo cập nhật đầu tiên vào ngày 1 tháng 4, nâng dự báo của họ lên 13 cơn bão nhiệt đới, 7 cơn bão cuồng phong và 3 cơn bão cuồng phong lớn, họ lưu ý về nguy cơ tiếp tục xảy ra bão lớn đổ bộ vào vùng biển Caribe hoặc Hoa Kỳ. Sự gia tăng số lượng bão dự báo này là do Đại Tây Dương tiếp tục ấm lên và cho rằng tình trạng El Niño sẽ không kéo dài đến mùa bão. Vào ngày 2 tháng 5, Viện Khí tượng Cuba (InsMet) đã đưa ra dự báo theo mùa, trong đó dự đoán rằng mùa này sẽ có 13 cơn bão nhiệt đới và 7 cơn cuồng phong. Tiếp theo là vào ngày 16 tháng 5, NOAA dự báo 70% khả năng hoạt động trên mức bình thường, với 12–15 cơn bão nhiệt đới, 7–9 cơn bão và 3–5 cơn bão lớn. CSU đã ban hành bản cập nhật dự báo thứ hai vào ngày 31 tháng 5, điều chỉnh dự báo của mình thành 15 cơn bão được đặt tên, 8 cơn bão và 4 cơn bão lớn; vào thời điểm này, nhóm tin rằng El Niño khó xảy ra.
Dự bão giữa mùa
Trong bản cập nhật dự báo tháng 7, TSR dự đoán rằng mùa bão sẽ hoạt động đặc biệt mạnh và trên mức trung bình; tổ chức đã nâng số lượng cơn dự báo lên 15,3 cơn bão nhiệt đới, 8,8 cơn bão và 4,1 cơn bão lớn, với chỉ số ACE là 190. Đến cuối tháng 7, Đại Tây Dương đã có bảy cơn bão nhiệt đới và hai cơn bão cuồng phong lớn, điều này khiến CSU, InsMet, NOAA và TSR để tăng đáng kể dự báo của họ vào đầu tháng 8. Trong bản cập nhật ngày 5 tháng 8, CSU dự đoán rằng sẽ có thêm 13 cơn bão nữa hình thành, với thêm 7 cơn bão cuồng phong nữa và 3 cơn bão cuồng phong lớn nữa. Vào đầu tháng 9, CSU đã cập nhật dự báo của họ và dự đoán rằng sẽ có thêm 8 cơn bão nữa hình thành, cùng với 6 cơn bão cuồng phong nữa và 3 cơn bão cuồng phong lớn. Đến cuối tháng 9, 17 cơn bão được đặt tên, trong đó 9 cơn bão đã phát triển thành bão cuồng phong và 4 cơn bão trở thành bão cuồng phong lớn. Trong bản cập nhật cuối cùng của họ trong năm, CSU dự đoán rằng tháng 10 sẽ có ba cơn bão được đặt tên, hai cơn bão cuồng phong và một cơn bão cuồng phong lớn.
Đặt tên cho bão
Danh sách dưới đây gồm tất cả những cái tên được sử dụng trong mùa bão Đại Tây Dương năm 2005. Đây chính là danh sách được sử dụng cho mùa giải năm 1999, ngoại trừ Franklin và Lee, thay thế cho Floyd và Lenny. Những cái tên không bị loại khỏi danh sách này đã được sử dụng lại trong mùa 2011. Những cái tên Franklin, Lee, Maria, Nate, Ophelia, Philippe, Rita, Stan, Tammy, Vince và Wilma từ danh sách thông thường được sử dụng lần đầu tiên (và những cái tên Rita, Stan và Wilma chỉ được sử dụng 1 lần) vào thời điểm năm nay, cũng như danh sách phụ trợ các tên chữ cái Hy Lạp của Alpha , Beta , Gamma , Delta , Epsilon và Zeta . Mùa bão năm 2005 là mùa bão Đại Tây Dương đầu tiên có tên bão bắt đầu bằng 'V' và 'W'. Ngoài ra, khi danh sách 21 tên bão được Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) phê duyệt trước cho mùa bão đã hết, năm 2005 trở thành năm 2005 đầu tiên phải sử dụng tên dự phòng.
Khai tử tên bão
Sau khi mùa bão kết thúc, Ủy ban Bão của WMO đã loại bỏ 5 cái tên: Dennis, Katrina, Rita, Stan và Wilma và thay thế chúng bằng Don, Katia, Rina, Sean và Whitney và những cái tên này không bao giờ được sử dụng lần nữa. Mùa này đã vượt qua kỷ lục trước đó về số lượng tên bão bị khai tử trong một mùa bão là 4 (1955, 1995, 2004).
Đã có cuộc thảo luận đáng kể về việc sử dụng bảng chữ cái Hy Lạp. Ủy ban đồng ý rằng việc sử dụng bảng chữ cái Hy Lạp có "tác động quan trọng về chính trị, kinh tế và xã hội trên toàn cầu, điều này có thể đã không xảy ra nếu sử dụng danh sách tên thứ cấp khác hoặc sử dụng tên theo vòng tròn", và bảng chữ cái Hy Lạp sẽ được sử dụng lại nếu danh sách đặt tên truyền thống đã hết. Người ta cũng quyết định rằng việc rút lại bảng chữ cái Hy Lạp là không thực tế. Những cơn bão được đặt tên bằng các chữ cái Hy Lạp nếu không thể loại bỏ hoàn toàn vẫn sẽ xuất hiện trong danh sách tên đã bị khai tử, nhưng có "ký hiệu" gắn liền với mỗi trường hợp (cơn bão). Tuy nhiên, do sự tàn phá do Eta và Iota gây ra trong mùa bão 2020, mùa tiếp theo mà bảng chữ cái Hy Lạp dự phòng phải được sử dụng, WMO đã quyết định chấm dứt sử dụng toàn bộ bảng chữ cái Hy Lạp để tránh bất kỳ sự nhầm lẫn nào và thay thế nó bằng một danh sách dự phòng khác, điều này sẽ cho phép các tên bằng chữ cái Hy Lạp bị loại bỏ.
Diễn biến mùa bão
Tháng sáu và Tháng bảy
Vào ngày 8 tháng 6, Bão Arlene hình thành ở phía Tây Caribe, đi qua Cuba trước khi đổ bộ vào Florida Panhandle vào ngày 11 tháng 6. Arlene chỉ gây ra thiệt hại vừa phải. Một người bơi lội đã bị cuốn vào vùng nước xoáy do bão gây ra và chết đuối ở bãi biển Miami, Florida.
Bão Bret cường độ yếu hình thành ở Vịnh Campeche vào ngày 28 tháng 6 và đổ bộ vào Veracruz vào sáng hôm sau. Cơn bão đã làm hư hại hàng trăm ngôi nhà và gây lũ lụt khiến 2 người thiệt mạng.
Bão Cindy hình thành ở Vịnh Mexico vào ngày 4 tháng 7. Ban đầu được cho là một cơn bão nhiệt đới, Cindy đổ bộ vào Louisiana vào ngày 5 tháng 7. Trên vùng biển ven bờ và vùng ven biển đã có gió mạnh (từ 2 phút quan trắc trở lên) phổ biến cấp 7-9, một số địa điểm có gió cấp 10-12, gió giật mạnh có nơi cấp 13-14 (quy ra thang BF), đây là 1 phần nguyên nhân dẫn đến việc đánh giá lại cường độ bão. Lượng mưa báo cáo trên đất liền có nơi lên tới 5 in (130 mm). Bão cũng gây ra một số cơn lốc xoáy, lũ lụt tại một số khu vực ven biển bao gồm Coden, Alabama và làm 3 người chết. Phân tích sau mùa, Cindy được nâng cấp thành bão cuồng phong.
Vào ngày 5 tháng 7, bão Dennis hình thành ở phía đông Caribe; nó đi qua Grenada trước khi mạnh lên thành bão cấp 4, trở thành bão mạnh nhất tháng 7 ở khu vực đóvvào thời điểm nó đang hoạt động với sức gió duy trì mạnh nhất đạt 240 km/h và áp suất thấp nhất 930 hPa. Dennis quét qua Cuba , sau đó đổ bộ lần cuối vào Florida Panhandle. Bão Dennis đã gây ra lũ lụt và lở đất trên diện rộng ở Haiti, khiến ít nhất 56 người thiệt mạng và gây thiệt hại 50 triệu USD. Một người chết ở Jamaica và thiệt hại ước tính khoảng 31,7 triệu USD. Tại Cuba, bão Dennis gây ra gió mạnh cấp 17 (theo thang BF) cơn bão gây mưa cao kỉ lục trên đảo kể từ bão Flora năm 1963. Trên khắp Cuba, Dennis đã làm chết 16 người và gây ra thiệt hại 1,4 tỷ USD, ảnh hưởng đến nông nghiệp, khu du lịch, cơ sở hạ tầng và nhà ở. Dennis di chuyển đến bờ biển Florida gần nơi cơn bão Ivan đổ bộ 10 tháng trước đó. Thiệt hại do bão Dennis ở Hoa Kỳ lên tới 2,545 tỷ USD và có 15 người chết ở nước này. Lượng mưa cao nhất do bão ghi nhận ở Hoa Kỳ đạt 12,80 in (325 mm) gần Camden, Alabama.
Ngay sau đó, bão Emily hình thành trên Đại Tây Dương vào ngày 11 tháng 7. Nó đi vào biển Caribe và nhanh chóng mạnh lên thành bão cấp 4, phá kỷ lục của Dennis về sức mạnh của bão trong tháng 7, áp suất trung tâm cơn bão khi đạt cực đại là 929 hPa. Emily sau đó nhanh chóng đạt đến cường độ cấp 5-cơn bão cấp 5 sớm nhất từng được ghi nhận ở Đại Tây Dương. Emily đổ bộ vào bán đảo Yucatán với sức gió tương đương bão cấp 4. Sau đó bão đổ bộ vào Tamaulipas với sức mạnh bão cấp 3. Emily đã khiến 14 người tử vong. Thiệt hại ước tính khoảng 400 triệu USD (2005 USD).
Bão Franklin hình thành ngoài khơi Bahamas vào ngày 18 tháng 7. Cơn bão di chuyển theo hướng đông bắc và trở thành xoáy thuận ngoại nhiệt đới ngoài khơi bờ biển Đại Tây Dương của Canada, bão không gây ra ảnh hưởng đáng kể đến đất liền.
Bão nhiệt đới yếu có tên Gert hình thành vào ngày 23 tháng 7. Gert đổ bộ vào Veracruz gần nơi Emily đã đổ bộ vài ngày trước đó. Khoảng 1.000 người đã được sơ tán vì lo ngại lũ lụt, nhưng không có thiệt hại hay trường hợp tử vong nào được báo cáo.
Tháng tám
Giống như tháng 7, hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới trong tháng 8 bắt đầu khá sớm: Bão nhiệt đới Harvey hình thành ở phía tây nam Bermuda vào ngày 3 tháng 8. Harvey gây mưa trên Bermuda khi nó di chuyển về phía đông bắc; bão trở thành xoáy thuận ngoại nhiệt đới vào ngày 8 tháng 8 trên vùng biển Đại Tây Dương.
Áp thấp nhiệt đới là tiền thân bão Irene hình thành ở phía tây Quần đảo Cape Verde vào ngày 4 tháng 8. Hình thế này di chuyển về phía tây và phía bắc và đạt cường độ bão cuồng phong vào ngày 15 tháng 8. Irene chuyển hướng về phía đông bắc và nhanh chóng mạnh lên thành bão cấp trước khi suy yếu và bị xoáy thuận ngoại nhiệt đới lớn hơn hấp thụ vào ngày 18 tháng 8. Một bé trai gần Long Beach, New York tử vong do dòng chảy xa bờ.
Áp thấp nhiệt đới thứ 10 hình thành ở phía đông Tiểu Antilles vào ngày 13 tháng 8. Áp thấp tan vào ngày hôm sau. Tàn dư của nó sớm được sáp nhập với một hệ thống khác và trở thành bão cơn bão Katrina.
Bão Jose hình thành ở vịnh Campeche vào ngày 22 tháng 8. Bão bắt đầu trải qua quá trình tăng cường nhanh chóng nhưng nó cũng nhanh chóng tiến đến bờ biển và đổ bộ vào bang Veracruz của Mexico vào ngày 23 tháng 8, ngăn cản việc mạnh thêm đáng kể, do đó cường độ của bão chỉ ở mức vừa phải. Có 25.000 người phải sơ tán khỏi nhà ở Veracruz, 11 người chết tại Veracruz, 5 người chết ở bang Oaxaca. Tổng cộng, thiệt hại ở Mexico lên tới 45 triệu USD (2005 USD).
Bão Katrina hình thành vào giữa tháng 8 trên Bahamas. Nó trở thành bão nhiệt đới vào ngày 24 tháng 8 và đạt cường độ bão cuồng phong trước khi đổ bộ vào miền nam Florida ở mức bão cuồng phong cấp 1. Cơn bão đi vào Vịnh Mexico và mạnh lên nhanh chóng thành bão cấp 5 khi đi qua nơi có dòng biển ấm vào ngày 28 tháng 8. Katrina đổ bộ lúc 06:00 CST ngày 29 tháng 8 với sức gió tương đương cơn bão bão cấp 3. Khi đổ bộ kích thước của bão rất lớn. Nước dâng do bão đã gây ra thiệt hại thảm khốc dọc theo bờ biển Louisiana, Mississippi và Alabama. Tại New Orleans (thành phố của Louisiana), nước dâng do bão đã làm vỡ đê, làm ngập lụt khoảng 80% diện tích thành phố. Thiệt hại do gió được báo cáo ở những nơi nằm sâu trong đất liền, cản trở nỗ lực cứu hộ. Ước tính bão gây ra thiệt hại từ 97,4 đến 147,5 tỷ USD (2005 USD).
Một vùng áp thấp khác hình thành từ một làn sóng nhiệt đới bắt nguồn vào ngày 24 tháng 8 ở ngoài khơi bở biển châu Phi. Vùng áp thấp mạnh lên thành áp thấp nhiệt đới khi hệ thống khoảng giữa quần đảo Tiểu Antilles và châu Phi. Tuy nhiên, gió đứt hướng Bắc đã ngăn cản áp thấp mạnh lên và nó suy yếu thành một vùng áp thấp rộng vào ngày hôm sau. Sau khi di chuyển nhanh về phía bắc, vùng thấp phát triển trở lại thành áp thấp nhiệt đới và ngay sau đó được tuyên bố là mạnh lên thành bão nhiệt đới với tên quốc tế là Lee vào ngày 31 tháng 8. Lee chỉ là một cơn bão nhiệt đới trong một thời gian ngắn trước khi suy yếu trở lại thành áp thấp nhiệt đới. Áp thấp nhiệt đới lại suy yếu thành một vùng áp thấp hoàn lưu rộng trước khi bị hấp thụ bởi một front lạnh vào ngày 4 tháng 9.