Sự kiện
Period of formation of tropical cyclones in the Western Pacific Ocean in 2002
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương 2002 là một mùa bão hoạt động mạnh, với một số lượng lớn xoáy thuận nhiệt đới tác động đến Nhật Bản và Trung Quốc. Trong tất cả các tháng đều có ít nhất một xoáy thuận nhiệt đới hoạt động, dù vậy hầu hết trong đó tập trung vào giai đoạn từ tháng 7 đến hết tháng 10. Tổng cộng có tất cả 37 áp thấp nhiệt đới chính thức hoặc không chính thức, 26 trong số chúng trở thành những cơn bão nhiệt đới, 15 đạt cấp độ bão cuồng phong, và 8 đạt cấp độ siêu bão.
Mùa bão bắt đầu sớm với cơn bão đầu tiên hình thành vào ngày 10 tháng 1 trên vùng biển phía Đông Philippines, bão Tapah. Hai tháng sau, bão Mitag trở thành siêu bão Tây Bắc Thái Bình Dương đầu tiên từng được ghi nhận trong tháng 3. Trong tháng 6, bão Chataan đã trút một lượng mưa lớn xuống khu vực Liên bang Micronesia, làm chết 48 người và trở thành thiên tai chết chóc nhất trong lịch sử tại Chuuk. Chataan sau đó đã gây tổn thất lớn tại Guam trước khi tấn công Nhật Bản. Trong tháng 8, bão Rusa đã trở thành cơn bão chết chóc nhất tại Hàn Quốc trong vòng 43 năm, với 238 người thiệt mạng cùng tổn thất là 4,2 tỉ USD. Sang tháng 10, Higos là cơn bão mạnh thứ ba tấn công Tokyo kể từ Thế Chiến thứ II. Cơn bão cuối cùng của mùa bão, Pongsona, là một trong những cơn bão gây tổn thất lớn nhất tại Guam từng được ghi nhận, với con số thiệt hại 700 triệu USD. Pongsona tan vào ngày 11 tháng 12.
Khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương là một phần của Thái Bình Dương, với vị trí nằm về phía Bắc xích đạo và phía Tây đường đổi ngày quốc tế. Các cơn bão hình thành trên khu vực phía Đông đường đổi ngày quốc tế và phía Bắc xích đạo thuộc về mùa bão Đông Bắc Thái Bình Dương 2002. Bão nhiệt đới hình thành trên toàn Tây Bắc Thái Bình Dương sẽ được đặt tên bởi Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA). Áp thấp nhiệt đới được Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp (JTWC) theo dõi sẽ có thêm hậu tố "W" phía sau số thứ tự của chúng. Áp thấp nhiệt đới trở lên hình thành hoặc di chuyển vào khu vực mà Philippines theo dõi cũng sẽ được đặt tên bởi Cục quản lý Thiên văn, Địa vật lý và Khí quyển Philippines (PAGASA). Đó là lý do khiến cho nhiều trường hợp, một cơn bão có hai tên gọi khác nhau. Với những cơn bão có hai tên gọi dưới đây, tên do PAGASA đặt được để trong ngoặc.
Vào ngày 6 tháng 3, các nhà khí tượng học đến từ University College London (Đại học London) đã đưa ra những dự báo về một mùa bão hoạt động mạnh hơn trung bình, do nhiệt độ nước biển trên bề mặt được dự kiến cao hơn một chút so với bình thường. Nhóm nghiên cứu sử dụng dữ liệu của Trung tâm Cảnh báo Bão Liên hợp (JTWC) và so sánh con số tiềm năng 28,6 cơn bão nhiệt đới với giá trị trung bình trong vòng 30 năm là 26,3. Sang tháng 4, họ nâng số lượng bão nhiệt đới dự báo lên 29,6; và đến tháng 5 là 30,5. Cuối cùng mùa bão kết thúc đã chứng minh con số dự đoán trên là quá cao so với thực tế. Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Khí quyển tại Đại học Thành phố Hồng Kông cũng đã đưa ra một cái nhìn về mùa bão vào tháng 4 năm 2002, với dự báo số lượng 27 cơn bão nhiệt đới, sai số là 3 cơn; 11 trong số đó trở thành bão cuồng phong, sai số là 2. Cơ quan này lưu ý về một áp cao cận nhiệt đới mạnh hơn bình thường ngoài khơi Thái Bình Dương, cùng với những điều kiện El Niño phù hợp cho sự phát triển của bão, tuy nhiên dự kiến hoạt động của bão ở biển Đông sẽ ít hơn bình thường. Những dự báo này đã được chứng minh đa phần là chính xác.
Trong năm 2002, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) ban hành những thông báo về xoáy thuận nhiệt đới trên khu vực nằm về phía Bắc xích đạo và trải dài từ đường đổi ngày quốc tế đến bán đảo Mã Lai; với vai trò là Trung tâm Khí tượng Chuyên ngành Khu vực chính thức được Tổ chức Khí tượng Thế giới chỉ định vào năm 1989. JMA đưa ra những dự báo và phân tích sáu tiếng một lần tính từ nửa đêm (00:00 theo giờ UTC) bằng việc sử dụng phương pháp dự báo thời tiết số (NWP) và một mô hình dự báo xoáy thuận nhiệt đới. Để ước tính vận tốc gió duy trì liên tục trong 10 phút và áp suất khí quyển tối thiểu của một xoáy thuận, họ sử dụng NWP và kỹ thuật Dvorak. JTWC với trụ sở tại Trân Châu Cảng, Hawaii cũng đưa ra những cảnh báo về các cơn bão trên khu vực này, và họ cung cấp các dự báo phục vụ cho Lực lượng Quân đội Hoa Kỳ ở Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương. Cơ quan này đã di chuyển cơ sở sao lưu dữ liệu từ Yokosuka, Kanagawa, Nhật Bản sang Monterey, California trong năm 2002. Ngay trước năm 2002, đã có một số nhà khí tượng học rời JTWC, dù vậy những nhà khí tượng học mới đã tự khắc phục sự thiếu kinh nghiệm của họ bằng cách dựa trên sự đồng thuận từ những mô hình dự báo khác nhau. Đây cũng là năm mà JTWC bắt đầu thử nghiệm việc dự báo trước một khoảng thời gian là năm ngày.
Nhiệt độ bề mặt đại dương là ấm hơn bình thường trong phần lớn thời gian của năm, và ấm nhất quanh khu vực có kinh độ 160ºĐ từ tháng 1 đến tháng 7, và trong tháng 11. Bên cạnh đó, đối lưu phát triển trên những khu vực xa về phía Đông hơn thường lệ, kết quả là rất nhiều cơn bão hình thành ở phía Đông kinh tuyến 150ºĐ. Trong năm 2002, vị trí hình thành có kinh độ trung bình 145,9ºĐ, xa nhất về phía Đông kể từ năm 1951. Điều này là một phần nguyên nhân dẫn tới hệ quả đáng chú ý: không có bất kỳ một cơn bão nhiệt đới nào đổ bộ vào Philippines lần đầu tiên từ năm 1951, theo như JMA. Có hai cơn bão di chuyển vào khu vực từ vùng Trung tâm Thái Bình Dương là Ele và Huko. Tổng cộng, có 26 cơn bão được đặt tên trong mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương 2002, hơi thấp hơn con số trung bình là 26,7 cơn. Tuy nhiên, số lượng bão cuồng phong là 15 cơn, lớn hơn một chút so với trung bình hàng năm.
Mùa bão bắt đầu sớm, nhưng không hoạt động mạnh trong giai đoạn trước tháng 7. Trong tháng 7 có 9 cơn bão hoạt động, và phần nhiều trong số đó đã tác động đến rãnh gió mùa trên khu vực Philippines tạo ra mưa và lũ lụt nghiêm trọng. Lũ tồi tệ nhất xảy ra tại Luzon, nơi đã có 85 người thiệt mạng. Một loạt các cơn bão đã khiến các trụ sở và trường học phải đóng cửa trên diện rộng, nhiều tuyến đường thì bị hư hại; tổn thất mùa màng do lũ là 1,8 triệu USD (94,2 triệu peso [PHP]), đa phần là gạo và ngô. Tổng thiệt hại từ chuỗi các cơn bão ước tính khoảng 10,3 triệu USD (522 triệu PHP). Từ tháng 6 đến tháng 12, mưa lớn cũng đã tác động đến nhiều vùng của Trung Quốc, kết quả tạo ra lũ thảm khốc là nguyên nhân gây ra cái chết của hơn 1.500 người cùng tổn thất là 8,2 tỷ USD (68 tỉ yuan [¥]). Trong đó bão nhiệt đới Kammuri tấn công miền Nam Trung Quốc gây mưa lớn trên diện rộng làm hư hại hoặc phá hủy 245.000 ngôi nhà. Đã có 153 trường hợp thiệt mạng liên quan tới cơn bão, chủ yếu là tại tỉnh Hồ Nam, cùng thiệt hại vật chất 322 triệu USD (2.665 tỉ yuan). Kể từ sau tháng 9, bão hình thành và hoạt động chủ yếu trên những khu vực xa hơn về phía Đông, với bão Higos tấn công Nhật Bản trong tháng 10 và bão Pongsona tấn công Guam trong tháng 12.
Cơn bão đầu tiên của mùa bão hình thành vào ngày 9 tháng 1 trên khu vực gần Palau. Một hệ thống phát triển từ rãnh gió mùa đã được JTWC quan trắc lần đầu tiên hai ngày trước đó. Ban đầu nó là một vùng đối lưu kết hợp với một hoàn lưu yếu nằm trên khu vực có độ đứt gió thấp. Đến ngày mùng 10, JMA phân loại hệ thống là một áp thấp nhiệt đới, cùng thời điểm JTWC cũng bắt đầu ban hành những thông báo về áp thấp nhiệt đới 01W còn PAGASA thì đặt tên cho nó là "Agaton". Tiếp theo áp thấp nhiệt đới dần tổ chức khi di chuyển theo hướng Tây - Tây Bắc. Vào ngày 12 tháng 1, JMA nâng cấp hệ thống lên thành bão nhiệt đới Tapah, và sau đó trong cùng ngày cơ quan này ước tính cơn bão đạt đỉnh với sức gió tối đa 75 km/giờ (45 dặm/giờ). Cùng thời điểm, Tapah phát triển ra một mắt bão ẩn dưới lớp mây đối lưu, điều này thúc đẩy JTWC và PAGASA ước tính một vận tốc gió cao nhất 95 km/giờ (60 dặm/giờ). Sau đó, một rãnh thấp đã làm suy yếu áp cao, khiến cơn bão chuyển hướng Tây Bắc. Do độ đứt gió tăng lên, đối lưu dần suy giảm, và JMA đã giáng cấp Tapah xuống áp thấp nhiệt đới vào ngày 13 tháng 1; tuy nhiên, các cơ quan khác vẫn duy trì hệ thống ở cấp độ bão nhiệt đới. Tapah tan vào ngày hôm sau tại vị trí ngay sát vùng ven biển phía Đông Luzon, Philippines.
Bão Mitag phát triển từ một rãnh thấp gần xích đạo tại địa điểm gần Liên bang Micronesia vào ngày 25 tháng 2. Tiếp theo hệ thống vượt qua quần đảo và mạnh lên thành một cơn bão cuồng phong trước khi di chuyển qua gần Yap trong ngày 2 tháng 3. Tại Yap, gió mạnh và mưa lớn từ cơn bão đã làm mất điện trên toàn hòn đảo và phá hủy hàng trăm ngôi nhà. Mitag đã gây tổn thất mùa màng nghiêm trọng, dẫn đến tình trạng khan hiếm lương thực. Bên cạnh đó mưa cùng nước biển dâng còn làm ngập lụt hầu khắp vùng ven biển cũng như thủ phủ Colonia. Tổng giá trị thiệt hại là 150 triệu USD, chủ yếu là tổn thất mùa màng, đi kèm với đó là một trường hợp thiệt mạng liên quan tới cơn bão.
Sau khi tác động đến Yap, Mitag chuyển hướng Tây Bắc rồi đến Bắc bởi một rãnh thấp đang dần tiếp cận. Cơn bão đã di chuyển qua khu vực cách phía Bắc Palau khiến một người ở đây thiệt mạng. Và mặc dù những dự báo cho rằng hệ thống sẽ suy yếu, nhưng Mitag vẫn tiếp tục tăng cường, đạt đến vận tốc gió duy trì 10 phút 175 km/giờ (110 dặm/giờ) trong ngày 5 tháng 3. Trong khi đó JTWC ước tính vận tốc gió duy trì 1 phút tối đa là 260 km/giờ (160 dặm/giờ) khi cơn bão nằm cách Catanduanes, Philippines khoảng 610 km (380 dặm) về phía Đông. Điều này giúp Mitag trở thành siêu bão Tây Bắc Thái Bình Dương đầu tiên từng được ghi nhận trong tháng 3. Không lâu sau, không khí lạnh và gió Tây kết hợp đã làm cơn bão suy yếu trầm trọng, kết quả là Mitag tan trên vùng biển phía Đông Philippines, chỉ 4 ngày sau khi đạt đỉnh.
Một vùng nhiễu động nhiệt đới được JTWC theo dõi từ ngày 15 tháng 3 đã phát triển thành một áp thấp nhiệt đới trên khu vực gần Palau bốn ngày sau. Sang ngày tiếp theo, cả JMA lẫn PAGASA đều phân loại hệ thống là một áp thấp nhiệt đới, và PAGASA đã đặt cho nó cái tên "Caloy". Di chuyển theo hướng Tây - Tây Bắc, áp thấp nhiệt đới đã vượt đảo Mindanao của Philippines trong ngày 21 rồi tiếp tục đi xuyên qua quần đảo. Bởi độ đứt gió lớn, áp thấp nhiệt đới không thể mạnh thêm, và JMA đã ngừng ban hành những thông báo từ ngày 23 tháng 3 sau khi hệ thống tiến vào Biển Đông. Tuy nhiên JTWC vẫn duy trì cấp độ áp thấp nhiệt đới cho đến ngày 23, thời điểm mà nó bị hấp thụ bởi một rãnh thấp vĩ độ trung tại vị trí ngoài khơi phía Đông bờ biển Việt Nam.
Những trận mưa lớn từ áp thấp nhiệt đới đã tác động đến vùng miền Nam Philippines, gây ra lũ quét và sạt lở đất. Đã có 2.703 ngôi nhà bị hư hại, trong đó có 215 căn bị phá hủy. Tổng thiệt hại vào khoảng 2,4 triệu USD (124 triệu PHP) Tại Philippines có 35 người thiệt mạng, đa phần do chết đuối tại tỉnh Surigao del Sur thuộc Mindanao.
Vào giữa tháng 5 một rãnh gió mùa đã sản sinh ra một vùng nhiễu động nhiệt đới trên khu vực gần quần đảo Caroline. Sau đó hệ thống di chuyển theo hướng Tây Bắc trong phạm vi rãnh gió mùa, với quỹ đạo bị chi phối bởi một áp cao. Vào ngày 14 tháng 5 vùng nhiễu động đã phát triển thành một áp thấp nhiệt đới tại địa điểm cách vụng biển Chuuk khoảng 500 km (310 dặm) về phía Tây Nam, và sang sáng sớm hôm sau JTWC đã ban hành thông báo đầu tiên. Trong vài ngày tiếp theo áp thấp nhiệt đới duy trì trạng thái yếu, cho đến ngày 16 thời điểm mà hệ thống được nâng cấp lên thành bão nhiệt đới Hagibis khi nó nằm cách Guam khoảng 200 km (120 dặm) về phía Đông Nam. Ở Guam, lượng mưa từ cơn bão đã giúp chấm dứt giai đoạn mùa khô cùng những đợt cháy rừng. Trong ngày 16, Hagibis mạnh lên nhanh chóng và cho thấy dấu hiệu mắt bão đang hình thành. Vào sáng sớm ngày 18, JMA nâng cấp Hagibis lên thành bão cuồng phong, cùng lúc đó một rãnh thấp tiếp cận đã buộc cơn bão chuyển hướng Đông Bắc.
Khi tăng tốc về phía Đông Bắc, Hagibis phát triển ra một mắt bão rõ nét và trải qua giai đoạn tăng cường mãnh liệt. Vào ngày 19 tháng 5, JMA ước tính vận tốc gió duy trì 10 phút đạt tối đa 175 km/giờ (110 dặm/giờ), và JTWC ước tính vận tốc gió duy trì 1 phút tối đa 260 km/giờ (160 dặm/giờ); giúp Hagibis trở thành siêu bão thứ hai trong năm. Tại thời điểm đạt đỉnh, vị trí cơn bão nằm cách điểm cực Bắc của quần đảo Bắc Mariana khoảng 305 km (190 dặm) về phía Tây - Tây Nam. Hagibis chỉ duy trì được cường độ tối đa trong vòng 12 tiếng trước khi bắt đầu suy yếu. Rãnh thấp khiến cơn bão tăng tốc độ di chuyển đồng thời cũng làm cho nó mất đi những đặc điểm nhiệt đới, và không khí khô trở nên dần cuốn vào trong hoàn lưu. Vào ngày 21, Hagibis chuyển đổi thành xoáy thuận ngoại nhiệt đới trên vùng biển phía Đông Nhật Bản sau khi đã suy yếu xuống dưới cấp độ bão cuồng phong. Những tàn dư của cơn bão vẫn tiếp tục di chuyển theo hướng Đông Bắc trước khi tan trên khu vực phía Nam quần đảo Aleutian trong ngày 22 tháng 5.
Nội dung từ bài Wikipedia “Mùa bão Tây Bắc Thái Bình Dương 2002”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.