Lan truyền

Những cuộc lan truyền trên thế giới

Một trận dịch, hai phát minh và cây trồng, vật nuôi mà hai thế giới trao cho nhau: mỗi thứ bắt đầu ở đâu, đã đến những nơi nào và khi nào, và ai mang nó đến. Mỗi cuộc lan truyền được vẽ trên bản đồ lịch sử ở những nơi nó đã đến, qua từng năm, và mỗi mốc thời gian đều dẫn nguồn.

  1. Phát minh · 808 CN – nay

    Thuốc súng

    Các nhà luyện đan thời Đường chép lại những hỗn hợp thuốc súng đầu tiên vào thế kỷ 9, rồi quân Tống, Kim và Nguyên biến chúng thành bom, hoả thương và những khẩu súng đầu tiên. Súng đến châu Âu, thế giới Hồi giáo, Cao Ly và Đại Việt vào thế kỷ 14, theo những con đường ít khi được ghi lại, và súng hoả mai của người Ottoman và người Bồ Đào Nha đến Ấn Độ và Nhật Bản vào thế kỷ 16.

    Số nơi đã đến
    23 nơi
    Bắt đầu
    Bắt đầu ở Trung Quốc thời Đường (Trường An)

    Các nhánh: Thuốc súng và bom, Súng và đại bác, Súng hoả mai

  2. Phát minh · khoảng 1298 – nay

    In chữ rời

    Kỹ thuật in bằng những con chữ dùng lại được khởi đầu ở Đông Á: Tất Thăng làm chữ bằng đất nung vào thập niên 1040, Vương Trinh làm chữ gỗ vào khoảng năm 1298, và đến năm 1377 Cao Ly đã in sách bằng chữ kim loại đúc. Khoảng năm 1450, Gutenberg kết hợp chữ kim loại với máy ép ở Mainz, rồi các thợ in người Đức cùng học trò của họ đưa nghề in tới hơn 200 thành thị châu Âu trước năm 1500.

    Số nơi đã đến
    41 nơi
    Bắt đầu
    Bắt đầu ở Tinh Đức

    Các nhánh: Chữ rời ở Đông Á, Máy in Gutenberg ở châu Âu

  3. Dịch bệnh · 1338 – 1772

    Cái Chết Đen

    Đại dịch hạch do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra, quét qua Tây Á, Bắc Phi và châu Âu trong những năm 1346–1353 và có lẽ đã cướp đi từ một phần ba dân số các vùng ấy trở lên. ADN cổ truy nguồn chủng bệnh về một đợt dịch ở Trung Á năm 1338–1339. Dịch hạch còn trở lại thành từng đợt suốt bốn thế kỷ sau đó.

    Số nơi đã đến
    45 nơi
    Bắt đầu
    Bắt đầu ở Kara-Djigach

    Các nhánh: Đợt dịch thứ nhất, Pestis secunda, Dịch hạch Ý 1629–1631, Dịch hạch Napoli, Đại dịch hạch London, Đại dịch hạch Marseille, Dịch hạch Nga 1770–1772

  4. Trao đổi · 1492 – nay

    Trao đổi Columbus

    Sau năm 1492, tàu thuyền, quân đội và người khai hoang mang cây trồng và vật nuôi qua lại giữa châu Mỹ và Cựu Thế giới. Ngô, khoai tây, khoai lang và ớt lan tới đồng ruộng và gian bếp từ Ireland đến Trung Quốc và Việt Nam, còn ngựa làm thay đổi chiến tranh và việc đi lại ở châu Mỹ, và mía mọc trên những đồn điền do người châu Phi bị bắt làm nô lệ canh tác.

    Số nơi đã đến
    35 nơi
    Bắt đầu
    Bắt đầu ở Gibara

    Các nhánh: Ngô, Khoai tây, Ớt, Khoai lang, Ngựa, Mía

Về các nguồn

Mỗi mốc là lần đầu tiên cuộc lan truyền được ghi nhận ở nơi đó: một biên niên về trận dịch, lời cuối sách của một cuốn sách in, một bản kê hay một báo cáo. Nhiều mốc lấy qua các bài Wikipedia có dẫn công trình nghiên cứu, được ghi bên cạnh từng nguồn. Mốc có chữ khoảng là ước đoán; nơi không có đường nối từ nơi khác là nơi mà các nguồn không cho biết nó đến bằng đường nào.

Gửi góp ý

Một ý tưởng, một chỗ sai về lịch sử, một thứ không chạy: mọi góp ý đều được đọc.

Góp ý về

Gửi kèm những gì có trên màn hình này (ở trên), địa chỉ trang và giao diện màu. Trình duyệt, thiết bị, ngôn ngữ và vị trí gần đúng của bạn được đọc từ chính yêu cầu, như mọi trang web đều nhận được. Cách chúng tôi lưu giữ: quyền riêng tư.