Trao đổi Columbus

Những tuyến thương mại đã mang nó đi

Các tuyến trên bản đồ lịch sử mà theo các nguồn nó đã đi theo.

• 1565 – 1815 · bằng đường bộ và đường biển

  Tàu galleon Manila

  Những chiếc galleon chở các loại cây trồng châu Mỹ từ Acapulco tới Manila, trong đó có khoai lang và ngô; từ Luzon, một thương nhân Phúc Kiến mang khoai lang về Trung Quốc năm 1593.

• 1525 – 1867 · bằng đường biển

  Buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương

  Các con tàu của nó chở người châu Phi bị bắt làm nô lệ sang làm việc trên các đồn điền mía ở Hispaniola, Brasil và Barbados, và đường do họ làm ra được chở ngược qua Đại Tây Dương về châu Âu.

• khoảng 1497 – 1800 · bằng đường biển

  Carreira da Índia

  Người Bồ Đào Nha mang ớt tới Goa, đất của họ từ năm 1510, rồi tới các thương điếm ở Sri Lanka và Malacca, từ đó ớt lan khắp Nam Á và Đông Nam Á.

• 1598 – 1882 · bằng đường bộ

  Camino Real de Tierra Adentro

  Những người khai hoang của Oñate lùa ngựa, trong đó có ngựa cái, cùng hàng nghìn gia súc khác theo con đường này từ Thành phố México lên Ohkay Owingeh năm 1598.

Trong câu chuyện của nó

Các sự kiện có trang riêng trên timeastra.

• 1492 – 1493

  Chuyến đi đầu tiên của Christopher Columbus

• 1519 – 1521

  Tây Ban Nha chinh phục Đế quốc Aztec

• 16 tháng 11 năm 1532

  Trận Cajamarca

• 10 tháng 8 năm 1680

  Cuộc nổi dậy Pueblo

• 1845 – 1852

  Nạn đói lớn (Ireland)

Nhân vật

• 1451 – 1506

  Christopher Columbus

Dòng thời gian

35 lần đến, theo thứ tự: khi nó được ghi nhận lần đầu ở mỗi nơi, từ đâu đến và ai mang đến, cùng các nguồn cho mốc thời gian.

1. tháng 11 năm 1492 · Gibara · Ngô

   Tháng 11 năm 1492, hai người do thám mà Columbus phái vào nội địa từ chỗ neo thuyền trên bờ biển này đã thấy đất trồng ngô, khoai mỡ và đậu; đó là ghi chép đầu tiên của người châu Âu về loài cây này.

   nơi bắt đầu[1]

2. tháng 12 năm 1492 · La Navidad · Khoai lang

   Thuỷ thủ của Columbus là những người châu Âu đầu tiên ăn khoai lang; tháng 12 năm 1492, tù trưởng Guacanagarí đãi Columbus nhiều loại củ của người Taíno tại làng của ông bên bến cảng này.

   [17][1]

3. tháng 1 năm 1493 · Samaná · Ớt

   Tháng 1 năm 1493, Columbus viết rằng dân ở vịnh này có rất nhiều ají, thứ hạt tiêu của họ, và quý nó hơn hạt tiêu đen; đó là ghi chép đầu tiên của người châu Âu về ớt.

   [1]

4. tháng 3 năm 1493 · Palos · Ngô

   Chuyến đi đầu tiên của Columbus kết thúc ở đây ngày 15 tháng 3 năm 1493 và mang ngô từ vùng Caribe về Tây Ban Nha, ghi chép đầu tiên về loài cây này ở châu Âu.

   từ Gibara · qua người lữ hành[3][2]

5. tháng 9 năm 1493 · Cádiz · Ngựa

   Chuyến đi thứ hai rời cảng này ngày 25 tháng 9 năm 1493, cùng hai mươi lính cầm thương của Hermandad Granada được tuyển kèm ngựa của họ, những con ngựa đầu tiên được đưa sang châu Mỹ.

   [23][2][25]

6. tháng 10 năm 1493 · San Sebastián de La Gomera · Mía

   Đoàn thuyền của Columbus dừng ở đây từ ngày 5 đến ngày 10 tháng 10 năm 1493; mía từ quần đảo Canaria, nơi người Tây Ban Nha đã trồng để làm đường, theo đoàn thuyền sang Hispaniola.

   [23][35][34][36]

7. tháng 1 năm 1494 · La Isabela · Ngựa

   Khu định cư lập ở đây tháng 1 năm 1494 đưa ngựa của chuyến đi lên bờ; tháng 3 năm 1495, Columbus từ đây kéo quân đánh người Taíno với 200 lính bộ và 20 kỵ binh.

   từ Cádiz · qua chiến tranh và người di cư[2][23][24]

8. tháng 1 năm 1494, bén rễ từ 1516 · Hispaniola (La Isabela) · Mía

   Mía mang theo trong chuyến đi thứ hai được trồng trên đảo Hispaniola, nơi khu định cư khởi đầu từ đây năm 1494; đảo cho vụ đường đầu tiên năm 1501 và có xưởng ép mía đầu tiên của châu Mỹ năm 1516.

   từ San Sebastián de La Gomera · qua người di cư[34][35][2]

9. khoảng 1517 · Roma · Ngô

   Ngô sớm được đưa từ Tây Ban Nha tới triều đình giáo hoàng; những bức bích hoạ vẽ ở Roma vào khoảng năm 1517 có những hình vẽ ngô cổ nhất được biết ở châu Âu.

   từ Palos · qua người lữ hành[3]

10. 1519, bén rễ từ 1553 · Tân Tây Ban Nha (Tenochtitlan) · Ngựa

    Cortés đưa mười sáu con ngựa lên đất liền năm 1519 cho cuộc chiến chống nhà nước Aztec; đến năm 1525 México đã có đàn ngựa giống, và theo một ước tính, đến năm 1553 có 10.000 con ngựa sống tự do.

    qua chiến tranh[24][25]

11. tháng 11 năm 1532 · Cajamarca · Ngựa

    Toán quân 180 người của Pizarro, trong đó có kỵ binh, phục kích đoàn tuỳ tùng không vũ trang của vua Inca Atahualpa tại đây ngày 16 tháng 11 năm 1532, giết hàng nghìn người và bắt ông làm tù binh.

    qua chiến tranh[26][25]

12. khoảng 1534 · São Vicente · Mía

    Thị trấn Bồ Đào Nha đầu tiên ở Brasil, lập năm 1532; xưởng đường của viên thống đốc, về sau gọi là xưởng Erasmos, có lẽ được dựng năm 1534, là một trong những xưởng đầu tiên ở Brasil.

    qua người di cư[37][38]

13. 1536 · Buenos Aires · Ngựa

    Những người khai hoang của Pedro de Mendoza mang ngựa theo khi lập thành phố năm 1536; khi thành bị bỏ vài năm sau, những con ngựa bị để lại sống hoang trên đồng cỏ Pampas.

    qua chiến tranh và người di cư[27][28]

14. 1537 · Vélez · Khoai tây

    Năm 1537, người trong đoàn thám hiểm của Jiménez de Quesada bắt gặp khoai tây ở một ngôi làng gần nơi về sau là thị trấn Vélez; đó là ghi chép đầu tiên của người châu Âu về loài cây này.

    [8][9]

15. khoảng 1537, bén rễ từ 1600 · Pernambuco (Olinda) · Mía

    Thuộc địa của Duarte Coelho, thành thị trấn từ năm 1537, dựng những xưởng đường đầu tiên ở Pernambuco; vào khoảng năm 1600, Pernambuco là vùng sản xuất đường lớn nhất và giàu nhất thế giới.

    qua người di cư[39]

16. 1539 · Hornbach · Ngô

    Hieronymus Bock, mục sư ở Hornbach, mô tả ngô trong cuốn sách thảo mộc tiếng Đức năm 1539, ghi chép chắc chắn đầu tiên về việc trồng ngô ở Bắc Âu.

    [3][4]

17. 1560 · Bình Lương · Ngô

    Phủ chí Bình Lương năm 1560 ghi ngô là "phiên mạch" (lúa mì ngoại quốc), một trong những ghi chép sớm nhất của Trung Quốc; ngô đến Trung Quốc bằng đường bộ hay đường biển vẫn còn được tranh luận.

    [5][6]

18. tháng 11 năm 1567 · Las Palmas · Khoai tây

    Tháng 11 năm 1567, những thùng khoai tây được chở từ Gran Canaria sang Antwerpen, ghi chép đầu tiên về loài cây này bên ngoài châu Mỹ; có lẽ khoai đã được trồng trên đảo từ khoảng năm 1562.

    từ Vélez · qua thương mại[9][8][11]

19. 1573 · Sevilla · Khoai tây

    Bệnh viện Hospital de la Sangre mua khoai tây lần đầu năm 1573, ghi chép đầu tiên ở lục địa châu Âu; vì được mua vào mỗi tháng 12 và tháng 1, số khoai này nhiều khả năng được trồng ngay ở Tây Ban Nha.

    từ Las Palmas · qua thương mại[10][11]

20. khoảng 1590, bén rễ từ 1800 · Ireland (Youghal) · Khoai tây

    Theo truyền thống, Walter Raleigh trồng khoai tây trong điền trang của ông ở đây ngay sau năm 1586; phổ biến khắp nơi vào cuối thế kỷ XVII, đến năm 1800 khoai tây là lương thực chính của một phần ba người Ireland.

    [12]

21. 1591 · Hàng Châu · Ớt

    Ghi chép sớm nhất được biết về ớt ở Trung Quốc có từ thành phố này năm 1591; người ta cho rằng cây ớt đã đến Trung Quốc khoảng hai mươi năm trước đó.

    [15]

22. khoảng 1593 · Luzon (Manila) · Khoai lang

    Những chiếc galleon từ Acapulco chở các loại cây trồng châu Mỹ tới Luzon, trong đó có khoai lang; đến năm 1593 khoai đã được trồng ở đây, khi một thương nhân Phúc Kiến mang dây khoai về nước.

    qua thương mại[18][19]

23. khoảng 1593, bén rễ từ 1594 · Phúc Kiến (Phúc Châu) · Khoai lang

    Thương nhân Trần Chấn Long mang dây khoai lang từ Luzon về; được trồng thử trong nạn đói theo lệnh tuần phủ, khoai lang sớm nuôi sống phần lớn Phúc Kiến và được gọi là kim thự (củ vàng).

    từ Manila · qua thương mại[19][17]

24. 1597 · Luân Đôn · Khoai tây

    Cuốn Herball năm 1597 của John Gerard, viết bên khu vườn của ông ở Holborn, có mô tả đầu tiên bằng tiếng Anh về khoai tây, loài cây mà ông lầm tưởng là đến từ Virginia.

    [13][9]

25. 1598 · Ohkay Owingeh · Ngựa

    Những người khai hoang của Juan de Oñate theo con đường hoàng gia từ Thành phố México lên đây năm 1598, mang theo hàng nghìn gia súc, trong đàn ngựa có cả ngựa cái, và lấy pueblo này làm trị sở đầu tiên.

    từ Tenochtitlan · qua người di cư[29][31][30]

26. khoảng 1600 · Paa'ko · Ngựa

    Một con ngựa tìm thấy ở pueblo này cho thấy người bản địa đã nuôi ngựa vào khoảng năm 1600; các di cốt được định niên đại từ Idaho đến Kansas cho thấy ngựa đã có khắp Đại Bình nguyên từ lâu trước cuộc nổi dậy năm 1680.

    [32][33]

27. 1605 · Noguni · Khoai lang

    Noguni Sōkan, một viên chức trên thuyền triều cống của Lưu Cầu, người làng này, mang những chậu dây khoai lang từ Phúc Châu về năm 1605; sau đó Gima Shinjō phổ biến khoai khắp Lưu Cầu.

    từ Phúc Châu · qua người lữ hành[20]

28. 1614 · Triều Tiên (Hán Thành) · Ớt

    Ghi chép đầu tiên của Triều Tiên, bộ Chi Phong loại thuyết năm 1614 của Lý Tuý Quang, nói ớt đến từ Nhật Bản và nay thường thấy nông dân trồng; một số sách Nhật Bản lại nói ớt đi theo chiều ngược lại.

    [16]

29. 1637, bén rễ từ 1642 · Barbados (Bridgetown) · Mía

    Pieter Blower mang mía từ vùng Brasil thuộc Hà Lan đến năm 1637, và đến năm 1642 đường đã là cây trồng chính của Barbados, trồng trên các đồn điền bằng sức lao động của người châu Phi bị bắt làm nô lệ, bị đưa đến ngày càng đông.

    từ Olinda · qua thương mại[40]

30. khoảng 1647 · Pilgramsreuth · Khoai tây

    Khoảng năm 1647, Hans Rogler và những nông dân khác bắt đầu trồng khoai tây ngoài đồng ở đây, vụ khoai tây ngoài đồng sớm nhất được biết ở Đức.

    [14]

31. khoảng 1685, bén rễ từ 1773 · Sơn Tây · Ngô

    Năm 1773, Lê Quý Đôn viết rằng sứ thần Trần Thế Vinh người Sơn Tây đã mang giống ngô từ nhà Thanh về, và cả hạt Sơn Tây nay ăn ngô thay cho cơm gạo.

    qua người lữ hành[7]

32. khoảng 1700 · Yamagawa · Khoai lang

    Theo Kaibara Ekiken viết năm 1708, khoai lang từ Lưu Cầu đến Satsuma trong niên hiệu Genroku (1688–1704); truyền thống ghi công cho Maeda Riemon, một thuỷ thủ ở cảng này.

    từ Noguni · qua thương mại[21]

33. 1715 · Tsushima (Fuchū) · Khoai lang

    Harada Saburōemon ở làng Kubara mang củ giống từ Satsuma về năm 1715 và bắt đầu trồng khoai lang trên đảo Tsushima, nơi đất dốc và ít ruộng.

    từ Yamagawa · qua người lữ hành[21]

34. 1735 · Edo · Khoai lang

    Theo lệnh tướng quân Yoshimune, học giả Aoki Kon'yō trồng củ giống từ Satsuma trong vườn Koishikawa ở đây năm 1735, và từ đó khoai lang lan khắp miền đông Nhật Bản.

    từ Yamagawa · qua thương mại[21]

35. 1763 · Dongnae · Khoai lang

    Sứ thần Jo Eom cho trồng khoai lang từ Tsushima ở đây năm 1763; khoai bị chết rét, nhưng năm 1764 phủ sứ Kang Pil-ri lấy củ giống mới từ Tsushima và trồng được.

    từ Fuchū · qua người lữ hành[22][17]

Nguồn

Các tài liệu cho những mốc thời gian. Mỗi lần đến ở trên ghi nguồn riêng của mình.

1. 1.The Journal of Christopher Columbus (during his first voyage, 1492–93). Christopher Columbus, abstracted by Bartolomé de las Casas; translated by Clements R. Markham, 1893, Hakluyt Society
2. 2.Voyages of Christopher Columbus. dẫn no citation on the dates used (return to Palos, 15 March 1493; La Isabela, 2 January 1494)
3. 3.A European perspective on maize history. Maud I. Tenaillon and Alain Charcosset, 2011, Comptes Rendus Biologies 334 (3), 221–228
4. 4.Hieronymus Bock. dẫn no inline citation on Hornbach (1533–1554) or the 1539 Kreutterbuch
5. 5.明代文獻中記載的玉蜀黍 (Maize recorded in Ming-dynasty documents). Chiba Tokuji, translated by Yu Jingrang, 1973, Kexue Nongye 21 (5/6); reprinted by the Seed Laboratory, National Taiwan University
6. 6.玉米. dẫn Chiba Tokuji and Yu Jingrang, 明代文獻中記載的玉蜀黍 (for the 1560 Pingliang gazetteer)
7. 7.Nguồn gốc và ý nghĩa của các khái niệm chỉ lúa ngô, ngô, bắp, bẹ... của các tộc người Việt Nam. Lý Tùng Hiếu, 2022, Tạp chí Khoa học Đại học Văn Hiến 8 (2)
8. 8.History of the potato. dẫn Salaman 1949, p. 36 (Sorocota near Vélez, 1537); Pitrat and Foury 2003, p. 164 (Gran Canaria to Antwerp, 1567)
9. 9.The early history of the potato in Europe. J. G. Hawkes and J. Francisco-Ortega, 1993, Euphytica 70, 1–7
10. 10.The potato in Spain during the late 16th century. J. G. Hawkes and J. Francisco-Ortega, 1992, Economic Botany 46, 86–97
11. 11.DNA from herbarium specimens settles a controversy about origins of the European potato. Mercedes Ames and David M. Spooner, 2008, American Journal of Botany 95 (2), 252–257
12. 12.Great Famine (Ireland). dẫn O'Sullivan and Downey 2022 (Raleigh at Youghal); Póirtéir 1995, pp. 19–20; Ó Gráda 1993, pp. 138–144
13. 13.John Gerard. dẫn no inline citation on the 1597 Herball or its potato
14. 14.Pilgramsreuth (Rehau). dẫn no inline citation on the potato field of about 1647
15. 15.Chili pepper. dẫn Dott 2020, The Chile Pepper in China, p. 21 ("The earliest known record for chiles in a Chinese source is from Hangzhou, Zhejiang, in 1591")
16. 16.고추. dẫn Yi Su-gwang, Jibong yuseol (1614), quoted; no secondary citation
17. 17.Sweet potato. dẫn Herrero 2004, p. 78 (Columbus's men and the Taíno batata, 1492)
18. 18.Manila galleon
19. 19.陳振龍. dẫn Chen Shiyuan, Jinshu chuanxi lu (1768), quoting the Cailu Minhou hezhi
20. 20.野國總管
21. 21.サツマイモ. dẫn Kaibara Ekiken, Yamato honzō (1708) for Satsuma in the Genroku era
22. 22.고구마. dẫn Jo Eom, Haesa ilgi (1763–1764)
23. 23.Segundo viaje de Colón
24. 24.Horses in the United States
25. 25.Colonial Spanish horse
26. 26.Battle of Cajamarca
27. 27.Pedro de Mendoza
28. 28.Criollo horse. dẫn a breed-society page for the 1535 shipment; no citation for the feral herds of 1580
29. 29.Juan de Oñate
30. 30.Camino Real de Tierra Adentro
31. 31.Plains Indians. dẫn Haines, The Northward Spread of Horses among the Plains Indians, American Anthropologist 40 (3), 1938, pp. 429–437 (the article prints 1988)
32. 32.The untold history of the horse in the American Plains, a new future for the world. CNRS (press release on Taylor et al. 2023), 2023
33. 33.Early dispersal of domestic horses into the Great Plains and northern Rockies. William Timothy Treal Taylor and others, 2023, Science 379, 1316–1323
34. 34.History of sugar. dẫn Parker 2011, p. 10 (cane on the second voyage, 1493); Benítez-Rojo 1996, p. 93 (first harvest, 1501)
35. 35.History of the Dominican Republic. dẫn Sharpe, Sugar Cane: Past and Present, Ethnobotanical Leaflets (cane from the Canaries; first mill, 1516)
36. 36.Beatriz de Bobadilla y Ossorio. dẫn Abreu y Galindo, Historia de la conquista de las siete islas de Canarias (ed. Cioranescu 1977)
37. 37.Engenho São Jorge dos Erasmos
38. 38.São Vicente, São Paulo
39. 39.Capitania de Pernambuco. dẫn the article's source "Faina" for the world's largest sugar area about 1600
40. 40.History of Barbados