Sevilla là thành phố nằm ở phía nam Tây Ban Nha, là thành phố lớn nhất và thủ phủ của vùng Andalucía và tỉnh Sevilla, nằm ở hạ lưu sông Guadalquivir, nơi có cảng cho tàu biển, phía tây nam bán đảo Iberia.
Seville có dân số thành thị khoảng 701.000 người vào năm 2022 và dân số khoảng 1,5 triệu người, là thành phố lớn nhất ở Andalusia, thành phố lớn thứ tư ở Tây Ban Nha và đô thị đông dân thứ 26 trong Liên minh Châu Âu. Khu phố cổ với diện tích 4 kilômét vuông (2 dặm vuông Anh) được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới bao gồm ba công trình: quần thể cung điện Alcázar - hoàng cung được người Moors xây năm 1181, Nhà thờ chính tòa Sevilla và Kho lưu trữ chung Ngoại Ấn. Cảng Seville cách Đại Tây Dương khoảng 80 kilômét (50 dặm) là cảng sông duy nhất ở Tây Ban Nha.
Thành phố này xuất khẩu rượu vang, dầu ô liu, cam và mỏ kim loại. Đây cũng là nơi có các ngành công nghiệp đóng hộp cá, chưng cất rượu, sản xuất gang thép, đồ sành sứ, thuốc lá, xà phòng. Du lịch cũng là một ngành kinh tế quan trọng.
Các di tích của nền văn minh người Moor tại thành phố này còn lưu lại ở các tuyến phố nhỏ hẹp và ngoằn ngoèo, các tòa nhà trắng, các đài nước và các tường thành một thời bao quanh thành phố. Sevilla có công trình kiến trúc nổi bật là xây theo phong cách Gothic trên nền một nhà thờ Hồi giáo thế kỷ 12, được khởi công vào năm 1402 và hoàn thành vào năm 1519. Nhà thờ này lưu giữ nhiều tác phẩm hội họa nổi tiếng thế giới của các họa sĩ Tây Ban Nha El Greco, Murillo, Zurbarán. Tháp chuông Giralda của nhà thờ này cao hơn 91 m. Thành phố này có Đại học Sevilla (tiếng Tây Ban Nha: Universidad de Sevilla) được thành lập năm 1502. Thư viện thành phố này lưu trữ nhiều sách, ghi chép và tài liệu về lịch sử và sự cai trị của đế quốc Tây Ban Nha ở châu Mỹ.
Thời cổ gọi là Hispalis, Seville đã bị Julius Caesar chiếm vào năm 45 TCN, sau thế kỷ 4, Seville đã lần lượt bị người Vandal, Visigoth và Moor chiếm giữ. Thành phố đã trở thành một trung tâm văn hóa phát triển dưới thời người Moor từ năm 712 đến năm 1248. Sau đó thành phố bị Ferdinand III của Castile và León chiếm giữ. Việc Tây Ban Nha chiếm châu Mỹ và bắt đầu hoạt động thương mại năm 1492 đã mang lại lợi ích cho thành phố này khi thương mại xuyên châu lục phát triển nhanh, biến Seville trở thành một trong những thành phố lớn nhất ở Tây Âu vào thế kỷ 16. Đến thế kỷ 17 và 18, thành phố Seville đã trở thành trung tâm văn hóa hàng đầu ở Tây Ban Nha.
Đến thế kỷ 20, Seville chứng kiến những thăng trầm của Nội chiến Tây Ban Nha, những cột mốc văn hóa quyết định như Triển lãm Iberia-Mỹ năm 1929 và Expo '92, cuộc bầu cử thành phố trở thành thủ phủ của Vùng tự trị Andalusia.
Lịch sử
Seville có lịch sử gần 2.200 năm tuổi. Các nền văn minh đã góp phần vào sự phát triển của Seville đã để lại cho thành phố một cá tính riêng biệt, một trung tâm lịch sử lớn và được bảo tồn tốt.
Thời cổ đại
Nguồn gốc ban đầu của thành phố nằm ở một khu vực giống như bán đảo nằm bên bờ trái sông Guadalquivir. Tên gọi ban đầu của khu định cư có thể là Hisbaal, liên quan đến Baal, một trong những vị thần quan trọng nhất trong hệ thần của nền văn minh Phoenicia. Hiện nay, vẫn còn tranh cãi giữa các nhà sử học về việc liệu nơi đây được thành lập bởi người Phoenicia hay người Tartessos. Theo những người ủng hộ giả thuyết của người Phoenicia, Tartessos không phải là một dân tộc mà chỉ là cái tên mà các nguồn tài liệu Hy Lạp đặt cho khu vực ở phía tây nam bán đảo.
Năm 206 TCN, trong cuộc Chiến tranh Punic lần thứ hai, quân đội La Mã dưới sự chỉ huy của tướng Scipio Africanus đã tiến vào khu vực này và đánh bại người Carthage đang sinh sống và bảo vệ khu vực. Scipio đã quyết định thành lập Itálica, nơi sinh của hoàng đế La Mã Trajan, và có thể cả Hadrianus và Theodosius I Đại Đế, tại khu vực Itálica gần đó (nay là thị trấn Santiponce).
Theo Tổng giám mục người Visigoth, Thánh Isidoro de Sevilla, tại nơi sau này trở thành thành phố Sevilla, Julius Caesar đã thành lập Colonia Iulia Romula Hispalis, La Mã hóa tên gọi của khu dân cư bản địa ban đầu của thành phố (Ispal) thành Hispalis, thêm vào đó chữ Iulia theo tên của ông và Romula theo tên của Roma, một cách đặt tên thường thấy ở các thuộc địa La Mã. Theo nhà sử học Antonio Caballos Rufino, thuộc địa La Mã này được thiết lập bởi phó tổng trấn Gaius Asinius Pollio.
Vào giữa thế kỷ I TCN, Hispalis đã có tường thành và một khu diễn đàn, với hoạt động thương mại cảng biển sôi động, sự mở rộng đô thị và định hình các khu vực chức năng được củng cố vào giữa thế kỷ I SCN. Với sự tái tổ chức của đế chế, thành phố trẻ này trở thành thủ phủ của một trong bốn conventus iuridici thuộc tỉnh Baetica, nơi Corduba là thủ phủ chính. Khu vực quanh con phố hiện nay là Mármoles được cho là vị trí của khu diễn đàn thời kỳ La Mã đế quốc, đặc biệt các khu vực đô thị liên quan đến hoạt động cảng và thương mại rất phát triển vào thời kỳ đế chế La Mã cao điểm.
Đạo Kitô giáo đã đến thành phố từ sớm, và vào thế kỷ III, hai chị em thánh Justa và Rufina (hiện là một trong những thánh bảo trợ của thành phố) được cho là đã bị tử vì đạo vì từ chối thờ cúng nữ thần Astarté theo truyền thuyết.
Thời Trung Cổ
Sau cuộc chinh phục Hồi giáo trên bán đảo Iberia, Sevilla (Spalis) dường như đã bị Musa ibn Nusayr chiếm đóng vào cuối mùa hè năm 712 khi ông trên đường đến Mérida. Tuy nhiên, thành phố phải được tái chiếm vào tháng 7 năm 713 bởi quân đội do con trai ông, Abd al-Aziz ibn Musa, chỉ huy, vì người dân Visigoth đã chạy trốn đến Beja trước đó đã quay trở lại Sevilla khi Musa rời đi Mérida. Trụ sở của Wali của Al-Andalus (đơn vị hành chính thuộc Vương triều Umayyad) được đặt tại thành phố này cho đến năm 716, khi thủ đô của Al-Andalus được chuyển đến Córdoba.
Sevilla (Ishbīliya) đã bị người Viking cướp phá vào giữa thế kỷ 9. Sau khi người Viking đến vào ngày 25 tháng 9 năm 844, Sevilla bị chiếm vào ngày 1 tháng 10 và bị chiếm đóng trong 40 ngày trước khi quân xâm lược rút lui. Trong thời kỳ cai trị của Umayyad, dưới bối cảnh Andalusi-Arab, phần lớn dân cư là những người Muladi (người cải sang Hồi giáo), cùng với các cộng đồng thiểu số Kitô giáo và Do Thái. Đến thế kỷ 12, khi người Almohad đến, Sevilla vẫn là nơi đặt Tổng giám mục của cộng đồng Kitô giáo, nhân vật tôn giáo Kitô giáo cao nhất tại Al-Andalus. Tuy nhiên, việc di dời di vật của Thánh Isiđôrô đến León vào khoảng năm 1063, trong thời kỳ taifa, đã gợi ý về tình hình tồi tệ hơn đối với cộng đồng Kitô giáo địa phương.
Một vương quốc taifa hùng mạnh với thủ đô ở Sevilla đã xuất hiện sau năm 1023, trong bối cảnh cuộc nội chiến ở Al-Andalus. Dưới sự cai trị của triều đại Abbadid, vương quốc này mở rộng bằng cách sáp nhập các taifa lân cận nhỏ hơn. Trong thời kỳ taifa, Sevilla trở thành một trung tâm học thuật và văn học quan trọng. Sau vài tháng bị bao vây, Sevilla bị người Almoravid chinh phục vào năm 1091.
Thành phố rơi vào tay người Almohad vào ngày 17 tháng 1 năm 1147 (12 Shaʽban 541). Sau một giai đoạn ổn định ban đầu của người Almohad ở Sevilla và một thời gian ngắn di chuyển thủ đô của Al-Andalus đến Córdoba vào năm 1162 (dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho Sevilla, với tình trạng mất dân cư và đói kém), Sevilla trở thành trụ sở chính thức của phần Andalusi thuộc Đế chế Almohad vào năm 1163, trở thành thủ đô song song với Marrakesh. Người Almohad đã thực hiện một đợt đổi mới đô thị lớn. Đến cuối thế kỷ 12, khu vực được bao quanh bởi tường thành có lẽ chứa khoảng 80.000 cư dân.
Trong bối cảnh rộng hơn của cuộc chinh phục thung lũng Guadalquivir của Castile-Leon vào thế kỷ 13, Ferdinand III đã bao vây Sevilla vào năm 1247. Một cuộc phong tỏa hải quân được thực hiện để ngăn chặn viện trợ cho thành phố. Thành phố đầu hàng vào ngày 23 tháng 11 năm 1248, sau mười lăm tháng bị bao vây. Điều kiện đầu hàng yêu cầu toàn bộ dân cư rời khỏi Sevilla, và các nguồn tin đương thời xác nhận rằng một cuộc di dời hàng loạt người dân khỏi thành phố đã diễn ra.
Sự phát triển của thành phố tiếp tục sau cuộc chinh phục của Castilla vào năm 1248. Các công trình công cộng được xây dựng, bao gồm các nhà thờ—nhiều nhà thờ trong số đó được xây dựng theo phong cách Mudéjar và Gothic, như Nhà thờ lớn Sevilla, được xây dựng vào thế kỷ 15 theo kiến trúc Gothic. Nhiều công trình của người Moor được chuyển đổi thành các công trình Công giáo, như thông lệ của Giáo hội Công giáo trong thời kỳ Reconquista. Cung điện của người Moor trở thành nơi ở hoàng gia Castilla, và dưới triều đại của Pedro I, nó được thay thế bởi Alcázar (các tầng trên hiện vẫn được hoàng gia Tây Ban Nha sử dụng làm nơi ở chính thức tại Sevilla).
Trong cuộc tàn sát người Do Thái năm 1391, tất cả các hội đường ở Sevilla bị chuyển đổi thành nhà thờ (được đổi tên thành Santa María la Blanca, San Bartolomé, Santa Cruz, và Convento Madre de Dios). Đất đai và cửa hàng của khu Do Thái (nằm ở khu phố Santa Cruz ngày nay) bị Giáo hội chiếm đoạt và nhiều nhà của người Do Thái bị đốt cháy. 4000 người Do Thái đã bị giết trong cuộc tàn sát, và nhiều người khác bị buộc phải cải đạo.
Tòa án đầu tiên của Tòa án Dị giáo Tây Ban Nha được thành lập ở Sevilla vào năm 1478. Nhiệm vụ chính của nó là đảm bảo rằng tất cả những người cải đạo danh nghĩa thực sự sống như những người Kitô giáo, không lén lút thực hành Do Thái giáo. Ban đầu, hoạt động của Tòa án Dị giáo chỉ giới hạn ở các giáo phận Sevilla và Córdoba, nơi tu sĩ dòng Đa Minh Alonso de Ojeda đã phát hiện ra hoạt động của những người cải đạo. Buổi **Auto de Fé** đầu tiên diễn ra ở Sevilla vào ngày 6 tháng 2 năm 1481, khi sáu người bị thiêu sống. Chính Alonso de Ojeda đã giảng bài trong buổi này. Tòa án Dị giáo sau đó phát triển nhanh chóng. Quảng trường San Francisco trở thành nơi diễn ra các buổi Auto-da-fé. Đến năm 1492, các tòa án đã có mặt tại tám thành phố Castile: Ávila, Córdoba, Jaén, Medina del Campo, Segovia, Sigüenza, Toledo và Valladolid. Theo sắc lệnh Alhambra, tất cả người Do Thái phải cải đạo sang Công giáo hoặc bị trục xuất khỏi Tây Ban Nha.
Thời kỳ cận đại
Sau cuộc khám phá Tân Thế Giới của Christopher Columbus, Sevilla được chọn làm trụ sở của Casa de Contratación (Cơ quan Quản lý Thương mại Đường biển) vào năm 1503. Đây là sự phát triển mang tính quyết định, biến Sevilla thành cảng và cánh cửa giao thương với Tân Thế Giới. Không giống như các cảng khác, để đến cảng Sevilla, tàu phải đi ngược khoảng 80 km (50 dặm) lên sông Guadalquivir. Dù việc điều hướng trên sông Guadalquivir gặp nhiều khó khăn do trọng tải tàu ngày càng tăng (một kết quả của xu hướng giảm chi phí vận tải biển vào cuối thời Trung Cổ), lựa chọn Sevilla vẫn hợp lý. Lý do là vì Sevilla đã trở thành trung tâm dân số, kinh tế, và tài chính lớn nhất của Andalusia Kitô giáo vào cuối thời Trung Cổ.
Ngoài ra, một số yếu tố khác cũng ủng hộ việc chọn Sevilla, như: vùng bờ biển Andalusia chủ yếu nằm dưới sự kiểm soát phong kiến của Nhà Medina Sidonia; Sevilla có một vùng nội địa quan trọng và chuyên môn hành chính cao; đồng thời vị trí nội địa của thành phố cung cấp sự an toàn quân sự cũng như khả năng kiểm soát thuế tốt hơn.
Một "thời kỳ hoàng kim" của sự phát triển bắt đầu ở Sevilla nhờ việc thành phố được trao độc quyền hoàng gia trong giao thương với châu Mỹ thuộc Tây Ban Nha và sự đổ về của những tài sản từ Tân Thế Giới. Vì chỉ những tàu biển xuất phát và quay trở lại cảng nội địa Sevilla mới được phép tham gia vào thương mại với châu Mỹ, các thương gia từ châu Âu và các trung tâm thương mại khác phải đến Sevilla để mua hàng hóa từ Tân Thế Giới. Dân số thành phố tăng lên hơn một trăm nghìn người.
Đầu thế kỷ 17, thế độc quyền của Sevilla trong giao thương với nước ngoài bị phá vỡ. Cảng Cádiz trở thành cảng độc quyền thương mại do tình trạng bồi lắng của sông Guadalquivir vào thập niên 1620 khiến các cảng của Sevilla khó sử dụng hơn. Đại dịch Sevilla năm 1649, vốn trở nên trầm trọng hơn bởi lũ lụt nghiêm trọng từ sông Guadalquivir, đã làm giảm dân số thành phố gần một nửa, và phải đến đầu thế kỷ 19 mới phục hồi.
Vào thế kỷ 18, tầm quan trọng quốc tế của Sevilla giảm sút mạnh sau khi cảng độc quyền thương mại với châu Mỹ được chuyển đến Cádiz. Cádiz đã hỗ trợ tài chính cho ứng viên Bourbon trong Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha, và được thưởng bằng quyền trở thành cảng độc quyền. Casa de Contratación (Cơ quan Quản lý Thương mại) và các doanh nghiệp thương mại lớn của hội thương gia cũng chuyển đến Cádiz. Trụ sở được xây dựng riêng cho hội thương gia tại Sevilla bị bỏ trống.
Dưới triều đại của Carlos III, Archivo de Indias (Lưu trữ Tư liệu Tân Thế Giới) được thành lập tại Sevilla, trong tòa nhà từng là trụ sở của hội thương gia. Các tài liệu liên quan đến đế chế hải ngoại của Tây Ban Nha được chuyển từ các kho lưu trữ khác như Simancas và Casa de Contratación, và được tập trung trong một kho lưu trữ duy nhất. Một học giả cho rằng việc thành lập Archivo de Indias đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử Tây Ban Nha, khi chế độ quân chủ Bourbon thế kỷ 18 bắt đầu coi các lãnh thổ hải ngoại như các thuộc địa của chính quốc, thay vì coi chúng như những thực thể ngang hàng với các vương quốc trên bán đảo Iberia.
Trong thế kỷ 18, Carlos III đã thúc đẩy các ngành công nghiệp của Sevilla. Việc xây dựng Real Fábrica de Tabacos (Nhà máy Thuốc lá Hoàng gia) bắt đầu vào năm 1728. Đây là tòa nhà lớn thứ hai ở Tây Ban Nha, chỉ sau cung điện hoàng gia El Escorial. Kể từ thập niên 1950, đây là trụ sở chính (ban quản trị) của Đại học Sevilla, đồng thời là nơi đặt các Khoa Luật, Ngữ văn, Địa lý, và Lịch sử.
Nhiều vở opera đã được lấy bối cảnh tại Sevilla hơn bất kỳ thành phố nào khác ở châu Âu. Năm 2012, một nghiên cứu của các chuyên gia kết luận rằng tổng cộng có 153 vở opera lấy bối cảnh ở Sevilla. Trong số những nhà soạn nhạc yêu thích thành phố này có Beethoven (Fidelio), Mozart (Đám cưới Figaro và Don Giovanni), Rossini (Người thợ cạo thành Sevilla), Donizetti (La favorite) và Bizet (Carmen).
Tờ báo đầu tiên ở Tây Ban Nha ngoài Madrid là Hebdomario útil de Sevilla, bắt đầu xuất bản vào năm 1758.
Lịch sử hiện đại
Từ năm 1825 đến 1833, Melchor Cano giữ vai trò kiến trúc sư trưởng ở Sevilla. Phần lớn chính sách quy hoạch đô thị và các thay đổi kiến trúc của thành phố trong thời kỳ này đều do ông và cộng sự Jose Manuel Arjona y Cuba thực hiện.
Các công trình kiến trúc công nghiệp còn tồn tại từ nửa đầu thế kỷ 19 bao gồm nhà máy gốm được gia đình Pickman lắp đặt tại tu viện Carthusian ở La Cartuja vào năm 1841. Hiện nay, địa điểm này là trụ sở của El Centro Andaluz de Arte Contemporáneo (CAAC) (Trung tâm Nghệ thuật Đương đại Andalusia), nơi quản lý các bộ sưu tập của Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại Sevilla. Ngoài ra, nơi đây còn là trụ sở chính của UNIA (Universidad Internacional de Andalucía).