Hải Phòng là một trong chín thành phố trực thuộc trung ương của Việt Nam, nằm tại Đồng bằng sông Hồng. Đây là một trong những trung tâm kinh tế, công nghiệp, cảng biển và logistics quan trọng của khu vực phía Bắc Việt Nam. Trong quá khứ, Hải Phòng là nơi đầu tiên có điện ở Đông Dương.
Năm 2025, toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của thành phố Hải Phòng và tỉnh Hải Dương được sắp xếp thành thành phố Hải Phòng mới. Sau sắp xếp, Hải Phòng có diện tích tự nhiên 3.194,72 km² và quy mô dân số 4.664.124 người. Thành phố có 114 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 45 phường, 67 xã và 2 đặc khu; các đơn vị hành chính hình thành sau sắp xếp chính thức hoạt động từ ngày 1 tháng 7 năm 2025.
Hải Phòng có hệ thống cảng biển giữ vai trò quan trọng đối với hoạt động xuất nhập khẩu và vận tải hàng hóa của khu vực phía Bắc, đồng thời là một trong những trung tâm công nghiệp lớn của Việt Nam. Năm 2025, tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) của Hải Phòng theo giá hiện hành ước đạt 734.420 tỷ đồng và tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 11,81%.
Hải Phòng còn được gọi là Đất Cảng hay Thành phố Cảng. Thành phố cũng được biết đến với tên gọi Thành phố Hoa Phượng Đỏ, gắn với hình ảnh hoa phượng đỏ được trồng phổ biến trên nhiều tuyến phố.
Hải Phòng có tài nguyên du lịch đa dạng, bao gồm các công trình kiến trúc, di tích lịch sử – văn hóa, du lịch biển đảo và các lễ hội truyền thống. Quần đảo Cát Bà cùng Vịnh Hạ Long được UNESCO ghi danh là Di sản thế giới vào năm 2023. Quần đảo Cát Bà đồng thời là một khu dự trữ sinh quyển thế giới được UNESCO công nhận. Đồ Sơn là một trong những khu du lịch biển của thành phố. Hải Phòng cũng có những đặc trưng về văn hóa, ẩm thực và các lễ hội truyền thống.
Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, thành phố Hải Phòng có diện tích tự nhiên 3.194,72 km² và quy mô dân số 4.664.124 người.
Tên gọi
Có một số cách giải thích về nguồn gốc tên gọi Hải Phòng. Theo các tài liệu và truyền thuyết địa phương, tên gọi này có liên hệ với cụm từ “Hải Tần phòng thủ”, gắn với Lê Chân, nữ tướng tham gia cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng. Lê Chân được cho là người có công khai phá vùng An Biên và xây dựng lực lượng phòng thủ tại khu vực duyên hải, được xem là một trong những tiền đề lịch sử của vùng đô thị Hải Phòng sau này.
Tên gọi Hải Phòng với tư cách một địa danh hành chính xuất hiện vào cuối thế kỷ XIX, trong quá trình hình thành đô thị và cảng biển tại khu vực cửa sông Cấm. Trước đó, khu vực bến cảng này từng được biết đến với tên Ninh Hải. Trong thời kỳ Pháp thuộc, khu vực ven sông Cấm được đầu tư xây dựng cảng và từng bước phát triển thành một đô thị cảng.
Ngày 19 tháng 7 năm 1888, chính quyền Pháp ban hành nghị định thành lập thành phố Hải Phòng, đánh dấu sự hình thành chính thức của Hải Phòng với tư cách một đô thị. Đến ngày 31 tháng 8 năm 1889, thành phố Hải Phòng được tách khỏi tỉnh Hải Phòng; tỉnh lỵ sau đó chuyển về Phủ Liễn và tỉnh này về sau mang tên Kiến An.
Địa lý
Vị trí địa lý
Thành phố Hải Phòng nằm ở phía đông vùng Đồng bằng sông Hồng, có vị trí địa lý:
- Phía bắc giáp thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh
- Phía tây giáp thành phố Bắc Ninh và tỉnh Hưng Yên
- Phía nam giáp tỉnh Hưng Yên
- Phía đông giáp Vịnh Bắc Bộ thuộc Biển Đông.
Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh năm 2025, thành phố Hải Phòng có diện tích tự nhiên 3.194,72 km². Thành phố có vùng đất liền và vùng biển, trong đó Cát Hải và Bạch Long Vĩ là hai đặc khu trực thuộc thành phố.
Các điểm cực của thành phố Hải Phòng
- Điểm cực Bắc tại: phường Nguyễn Trãi.
- Điểm cực Tây tại: xã Cẩm Giàng.
- Điểm cực Nam trên đất liền tại: thôn Hoàng Hoa Thám, xã Vĩnh Hải.
- Điểm cực Đông trên đất liền tại: mũi Đồ Sơn, phường Đồ Sơn.
- Điểm cực Đông vùng hải đảo đều nằm trên đảo Bạch Long Vĩ (đặc khu Bạch Long Vĩ).
- Điểm đặt tại trung tâm nhất tại xã Chí Minh.
Đặc điểm địa hình, sông ngòi và biển
Sau khi hợp nhất với tỉnh Hải Dương năm 2025, Hải Phòng có địa hình đa dạng, chuyển tiếp từ khu vực đồi núi và trung du ở phía bắc, tây bắc sang đồng bằng ở khu vực trung tâm, phía nam và đông nam, sau đó tiếp giáp vùng ven biển và hải đảo. Phần lớn diện tích thành phố thuộc vùng đồng bằng của hệ thống sông Hồng – sông Thái Bình. Khu vực phía bắc và đông bắc có các dải đồi núi, trong đó địa hình đá vôi tập trung tại khu vực Thủy Nguyên và Cát Bà.
Khu vực phía tây của thành phố, tương ứng phần lớn địa bàn Hải Dương trước khi hợp nhất, chủ yếu là đồng bằng; riêng khu vực phía bắc và đông bắc có địa hình đồi núi, nổi bật là vùng Chí Linh và Kinh Môn. Địa hình thành phố nhìn chung thấp dần từ tây bắc xuống đông nam và hướng ra Vịnh Bắc Bộ.
Hải Phòng nằm ở hạ lưu hệ thống sông Thái Bình, có mạng lưới sông ngòi tương đối dày đặc. Các sông lớn chảy qua địa bàn gồm sông Thái Bình, sông Kinh Thầy, sông Kinh Môn, sông Luộc, sông Văn Úc, sông Lạch Tray, sông Cấm, sông Đá Bạc và sông Bạch Đằng. Hệ thống sông vừa cung cấp nguồn nước cho sản xuất và sinh hoạt, vừa tạo thành mạng lưới giao thông đường thủy kết nối khu vực nội địa với vùng cửa biển.
Phía đông Hải Phòng tiếp giáp Vịnh Bắc Bộ, có vùng cửa sông, bờ biển và hệ thống đảo, quần đảo. Hai đặc khu Cát Hải và Bạch Long Vĩ nằm trong vùng biển của thành phố. Quần đảo Cát Bà có địa hình karst đá vôi đặc trưng và là nơi có Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cát Bà được UNESCO công nhận năm 2004. Năm 2023, Vịnh Hạ Long – Quần đảo Cát Bà được UNESCO ghi danh là Di sản thế giới, trở thành di sản thế giới liên tỉnh, thành phố đầu tiên của Việt Nam.
Tài nguyên
Hải Phòng có nguồn tài nguyên tự nhiên đa dạng, bao gồm tài nguyên đất, nước, rừng, biển và khoáng sản. Sau khi hợp nhất với tỉnh Hải Dương năm 2025, thành phố có tổng diện tích tự nhiên 3.194,72 km².
- Tài nguyên đất: Đất đai của Hải Phòng gồm các nhóm đất đồng bằng, đất phù sa, đất mặn ven biển và đất vùng đồi núi. Khu vực đồng bằng chiếm phần lớn diện tích, được hình thành và bồi đắp bởi hệ thống sông Thái Bình cùng các phụ lưu. Các khu vực đồi núi tập trung chủ yếu ở phía bắc và đông bắc thành phố.
- Tài nguyên rừng và đa dạng sinh học: Hải Phòng có tài nguyên rừng tập trung tại một số khu vực đồi núi và hải đảo. Vườn quốc gia Cát Bà có hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi, rừng ngập mặn và hệ sinh thái biển với mức độ đa dạng sinh học cao. Quần đảo Cát Bà được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới vào năm 2004. Khu vực phía tây và tây bắc thành phố còn có các vùng rừng thuộc Chí Linh, trong đó có những khu vực gắn với hệ sinh thái rừng và cảnh quan của dãy núi Đông Triều.
- Tài nguyên nước: Thành phố nằm ở hạ lưu hệ thống sông Thái Bình, với mạng lưới sông ngòi gồm sông Thái Bình, sông Kinh Thầy, sông Kinh Môn, sông Luộc, sông Văn Úc, sông Lạch Tray, sông Cấm và nhiều sông, kênh khác. Nguồn nước mặt từ hệ thống sông có vai trò đối với sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và sinh hoạt.
- Tài nguyên biển: Hải Phòng có vùng biển và hệ thống đảo, quần đảo trên Vịnh Bắc Bộ, nổi bật là Quần đảo Cát Bà và Bạch Long Vĩ. Tài nguyên biển tạo điều kiện phát triển kinh tế hàng hải, cảng biển, nuôi trồng và khai thác thủy sản và du lịch biển đảo. Quần thể Vịnh Hạ Long – Quần đảo Cát Bà được UNESCO ghi danh là Di sản thế giới vào năm 2023.
- Tài nguyên khoáng sản: Khoáng sản trên địa bàn Hải Phòng chủ yếu là các loại khoáng sản làm vật liệu xây dựng, trong đó có đá vôi, đất sét và một số loại khoáng sản khác. Đá vôi phân bố tại các khu vực núi đá vôi ở Thủy Nguyên, Kinh Môn và một số khu vực phía bắc, đông bắc thành phố.
Khí hậu
Hải Phòng nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm, chịu ảnh hưởng của gió mùa và có sự phân hóa theo mùa. Mùa hè nóng, ẩm và mưa nhiều; mùa đông chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc, thời tiết lạnh và ít mưa hơn. Mùa mưa chủ yếu kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10, trong khi mùa khô thường từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau.
Nhiệt độ trung bình năm tại khu vực Hải Phòng khoảng 24,2–24,7 °C; nhiệt độ trung bình tháng dao động từ khoảng 17,2 °C vào mùa đông đến khoảng 30 °C vào mùa hè. Lượng mưa trung bình năm dài hạn khoảng 1.546,6 mm, tập trung chủ yếu trong mùa mưa; độ ẩm tương đối trung bình tháng phổ biến ở mức trên 80%. Tổng số giờ nắng trung bình năm khoảng 1.525–1.560 giờ.
Do nằm ven Vịnh Bắc Bộ, Hải Phòng chịu ảnh hưởng của bão và áp thấp nhiệt đới, chủ yếu trong mùa mưa. Năm 2025, thành phố ghi nhận 6 đợt nắng nóng diện rộng và 6 cơn bão hoặc áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng trực tiếp đến địa bàn.
Lịch sử
Thời kỳ tiền sử đến thế kỷ XVI
Theo các kết quả khảo cổ học Cái Bèo (Cát Bà) thuộc văn hóa Hạ Long, Tràng Kênh (Bạch Đằng), Núi Voi (An Lão, An Trường) thuộc văn hóa Đông Sơn, đã xác định vùng đất này từ xưa là nơi đã có cư dân Việt cổ sinh tụ, làm ăn. Theo thư tịch cũ, toàn địa bàn xứ Đông (Hải Phòng) xưa, thời Hùng Vương thuộc bộ Dương Tuyền, là một trong 15 bộ của nhà nước Văn Lang.
Các di chỉ khảo cổ trên địa bàn Hải Phòng cho thấy khu vực này đã có cư dân sinh sống từ thời tiền sử. Tiêu biểu là di chỉ Cái Bèo trên Cát Bà, một trong những địa điểm khảo cổ quan trọng thuộc khu vực ven biển Đông Bắc Việt Nam, với dấu tích cư trú của cư dân cổ có niên đại hàng nghìn năm. Các di chỉ tại Tràng Kênh, Núi Voi và nhiều địa điểm thuộc khu vực Hải Dương trước đây cũng phản ánh quá trình cư trú và phát triển lâu dài của cộng đồng cư dân trên vùng đất thuộc Hải Phòng ngày nay.
Trong thời kỳ Bắc thuộc, khu vực Hải Phòng ngày nay nằm trong vùng đồng bằng và duyên hải phía đông Bắc Bộ. Theo truyền thống lịch sử địa phương, Lê Chân đã đến vùng An Biên khai phá đất đai, lập khu dân cư và xây dựng lực lượng tham gia cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng. Bà về sau được người dân Hải Phòng tôn vinh là một trong những nhân vật có vai trò quan trọng trong lịch sử hình thành vùng đất Hải Phòng.
Khu vực cửa sông Bạch Đằng giữ vị trí quan trọng trong lịch sử quân sự Việt Nam. Tại đây diễn ra các trận đánh lớn chống quân xâm lược phương Bắc, gồm trận Bạch Đằng năm 938 do Ngô Quyền chỉ huy, cuộc chiến chống quân Tống năm 981 dưới thời Lê Đại Hành và trận Bạch Đằng năm 1288 dưới thời nhà Trần.
Trong thời kỳ phong kiến, phần lớn vùng đất thuộc Hải Phòng và Hải Dương ngày nay có mối liên hệ lịch sử chặt chẽ với vùng Hải Dương cổ, thường được gọi là xứ Đông. Đến thời Lê sơ, Hải Dương trở thành một trong những khu vực hành chính quan trọng ở phía đông kinh thành Thăng Long, bao gồm một vùng rộng lớn từ khu vực đồng bằng phía đông đến vùng duyên hải.
Đầu thế kỷ XVI – cuối thế kỷ XVIII
Năm 1527, Mạc Đăng Dung lên ngôi, lập ra Nhà Mạc. Quê hương của Mạc Đăng Dung là làng Cổ Trai, huyện Nghi Dương, phủ Kinh Môn, trấn Hải Dương, thuộc khu vực Kiến Thụy của Hải Phòng ngày nay. Sau khi nhường ngôi cho con là Mạc Đăng Doanh, Mạc Đăng Dung trở về Cổ Trai và xây dựng Dương Kinh thành kinh đô thứ hai của nhà Mạc. Phạm vi Dương Kinh khi đó bao gồm một vùng rộng lớn thuộc Hải Dương, Hải Phòng và một phần Bắc Ninh, Thái Bình ngày nay.
Dưới thời nhà Mạc, Dương Kinh được xây dựng với nhiều công trình cung điện, đền chùa và cơ sở phục vụ hoạt động của triều đình. Nhà Mạc cũng phát triển hoạt động giao thương tại khu vực này với các địa điểm như Lỗ Minh Thị, An Quý và Do Nha. Sau khi nhà Mạc mất Thăng Long năm 1592, trung tâm Dương Kinh dần mất vai trò chính trị trước đây. Các di tích liên quan đến nhà Mạc tại khu vực Dương Kinh về sau trở thành những di tích lịch sử quan trọng; năm 2025, Cụm di tích liên quan đến nhà Mạc ở Dương Kinh được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.
Trong các thế kỷ XVII – XVIII, dưới thời Lê Trung Hưng, vùng đất thuộc Hải Phòng ngày nay nằm trong không gian kinh tế của Đàng Ngoài. Với hệ thống sông nối vùng duyên hải với Phố Hiến và Thăng Long, khu vực cửa sông Thái Bình trở thành một trong những tuyến giao thương với thương nhân nước ngoài.
Các tài liệu của thương nhân và nhà hàng hải châu Âu thế kỷ XVII – XVIII ghi nhận một địa điểm mang tên Domea trên tuyến đường thủy từ biển vào Phố Hiến và Thăng Long. Nhà hàng hải người Anh William Dampier, trong chuyến đi đến Đàng Ngoài năm 1688, đã ghi chép về Domea và tuyến đường thủy từ vùng cửa biển vào nội địa. Các nghiên cứu sau này xác định địa điểm của thương cảng Domea thuộc khu vực làng An Dụ, vùng Tiên Lãng của Hải Phòng ngày nay.
Domea từng đóng vai trò là điểm trung chuyển trên tuyến thương mại từ vùng biển vào Phố Hiến và Thăng Long. Các tư liệu bản đồ và ghi chép của người châu Âu trong thế kỷ XVII – XVIII cho thấy địa danh này từng được biết đến trong hoạt động hàng hải và thương mại của Đàng Ngoài. Đến cuối thế kỷ XVIII, cùng với những biến động về chính trị và sự thay đổi của hoạt động ngoại thương, vai trò của các thương cảng trong khu vực dần suy giảm.
Thế kỷ XIX – năm 1945
Năm 1802, Gia Long thành lập nhà Nguyễn. Đến năm 1831, dưới thời vua Minh Mạng, trấn Hải Dương được đổi thành tỉnh Hải Dương. Phần lớn khu vực Hải Phòng và Hải Dương ngày nay khi đó thuộc phạm vi tỉnh Hải Dương.
Trong nửa sau thế kỷ XIX, khu vực cửa sông Cấm ngày càng có vai trò quan trọng về thương mại và phòng thủ. Từ năm 1871 đến năm 1873, Bùi Viện tổ chức xây dựng và củng cố lực lượng phòng thủ ven biển tại khu vực này. Sau cuộc đánh chiếm Bắc Kỳ lần thứ nhất của Pháp, triều Nguyễn ký Hòa ước Giáp Tuất (1874) với Pháp. Theo hòa ước, cửa biển Ninh Hải thuộc tỉnh Hải Dương được mở cho hoạt động thương mại. Sau đó, hoạt động thương chính và cảng biển tại khu vực Ninh Hải từng bước phát triển, tạo tiền đề cho sự hình thành đô thị Hải Phòng.
Năm 1887, chính quyền Pháp thành lập tỉnh Hải Phòng trên cơ sở một số đơn vị hành chính được tách từ tỉnh Hải Dương. Ngày 19 tháng 7 năm 1888, Tổng thống Pháp ban hành sắc lệnh thành lập thành phố Hải Phòng; đây được xem là dấu mốc Hải Phòng chính thức trở thành một đô thị dưới thời Pháp thuộc. Năm 1889, thành phố Hải Phòng được tách khỏi tỉnh Hải Phòng. Phần còn lại của tỉnh về sau được đổi thành tỉnh Phù Liễn và đến năm 1906 đổi tên thành tỉnh Kiến An.