Chennai (tiếng Tamil: சென்னை Ceṉṉai [ˈt͡ɕenːaɪ̯]; phát âm tiếng Anh: ), tên cũ là Madras, là thủ phủ của bang Tamil Nadu tại miền nam Ấn Độ. Chennai lớn hơn rất nhiều các thành phố khác trong bang này, và nằm trên bờ biển Coromandel ven vịnh Bengal. Theo điều tra nhân khẩu Ấn Độ năm 2011, Chennai là thành phố đông dân thứ sáu, và nằm trong vùng kết tụ đô thị đông dân thứ tư tại Ấn Độ. Hội đồng Đại Chennai được hợp nhất vào năm 1866, là hội đồng thành phố lâu năm nhất tại Ấn Độ và lâu năm thứ hai trên thế giới sau London.
Địa bàn thành phố từng là một phần của các vương quốc Chola, Pandya, Pallava và Vijayanagara trong lịch sử. Công ty Đông Ấn Anh mua một vùng đất ven biển bao gồm làng chài Madrasapattinam từ Nayak Chennapa Nayaka vào thế kỷ 17. Quân đồn trú của Anh thành lập thành phố và cảng Madras, công trình xây dựng đầu tiên của Anh tại Ấn Độ là Pháo đài St. George. Thành phố là thủ phủ mùa đông của tỉnh Madras trong thời kỳ Anh cai trị Ấn Độ. Sau khi Ấn Độ độc lập vào năm 1947, Madras tiếp tục là thành phố thủ phủ của bang Madras và sau là của bang Tamil Nadu. Thành phố chính thức được đổi tên thành Chennai vào năm 1996.
Thành phố đồng nhất với huyện Chennai, và cùng với các vùng ngoại ô liền kề tạo thành vùng đô thị Chennai, là một trong các vùng đô thị lớn nhất của Ấn Độ. Chennai là nền kinh tế đô thị lớn thứ năm tại Ấn Độ, là cửa ngõ của miền nam Ấn Độ, và nằm trong số các thành phố đón nhiều du khách nhất Ấn Độ. Chennai thường xuyên nằm trong số các thành phố tốt nhất để sinh sống tại Ấn Độ, và là một trong những thành phố an toàn nhất tại Ấn Độ.
Chennai là trung tâm lớn về du lịch y tế và được mệnh danh là "thủ đô y tế Ấn Độ". Chennai chiếm một phần lớn trong ngành công nghiệp ô tô của Ấn Độ, và do đó được đặt tên là "Detroit Ấn Độ". Đây là một trung tâm sản xuất phim lớn và là trụ sở của ngành công nghiệp điện ảnh nói tiếng Tamil.
Từ nguyên
Tên gọi Chennai bắt nguồn từ tên của Chennappa Nayaka, một vị Nayak là tướng quân dưới quyền Venkata Raya của Đế quốc Vijayanagara: Công ty Đông Ấn Anh giành được đô thị từ tay ông vào năm 1639. Do vậy, tên gọi của thành phố có nguồn gốc từ tiếng Telugu. Tên gọi Chennai được sử dụng chính thức lần đầu tiên vào tháng 8 năm 1639 trong một chứng thư bán cho Francis Day của Công ty Đông Ấn, trước khi đền Chennakesava Perumal được xây dựng vào năm 1646, nhưng một số học giả thì lập luận ngược lại.
Tên gọi Madras có nguồn gốc bản địa, và được chứng minh là từng được sử dụng trước khi người Anh hiện diện tại Ấn Độ. Một câu khắc có niên đại năm 1367 thời Vijayanagara được tìm thấy vào năm 2015, có đề cập đến cảng Mādarasanpattanam cùng với các cảng nhỏ khác trên bờ biển phía đông, và có giả thuyết rằng cảng được đề cập là cảng cá tại Royapuram. Madras có thể bắt nguồn từ làng chài Madraspattinam ở phía bắc Pháo đài St George, nhưng không chắc liệu cái tên này có được sử dụng trước khi người châu Âu đến hay không. Cũng có ý kiến cho rằng tên gọi có thể bắt nguồn từ cụm từ tiếng Bồ Đào Nha Mãe de Deus hoặc Madre de Dios, có nghĩa là "Mẹ Thiên Chúa", do ảnh hưởng của người Bồ Đào Nha đối với thành phố cảng, đặc biệt là từ một nhà thờ Thánh Maria.
Đến tháng 8 năm 1996, Chính phủ Tamil Nadu chính thức đổi tên gọi từ Madras sang Chennai. Tên Madras thỉnh thoảng vẫn được sử dụng để chỉ thành phố hay trong các địa điểm hoặc sự vật được đặt theo tên cũ.
Lịch sử
Các công cụ thời đại đồ đá được tìm thấy gần Pallavaram thuộc Chennai. Theo Sở nghiên cứu khảo cổ học Ấn Độ (ASI), Pallavaram là một cơ sở văn hóa cự thạch, có các cộng đồng thời tiền sử cư trú trong khu định cư này. Khu vực xung quanh Chennai là một trung tâm hành chính, quân sự và kinh tế quan trọng trong nhiều thế kỷ. Trong thế kỷ 1, một nhà thơ Tamil tên là Thiruvalluvar sống tại thị trấn Mylapore lân cận Chennai ngày nay. Đến thế kỷ 2 thì vùng này thuộc Tondaimandalam của Vương quốc Chola sơ khởi khi thế lực này khuất phục cư dân Kurumba sống trong vùng từ trước đó. Vương triều Pallava từ Kanchi trở thành thế lực cai trị khu vực từ thế kỷ 3 đến thế kỷ 9, và các khu vực Mahabalipuram và Pallavaram được xây dựng vào thời Mahendravarman I trị vì. Năm 879, Pallava thất bại trước quân Chola dưới quyền Aditya I. Năm 1264, Jatavarman Sundara Pandyan đưa khu vực vào lãnh địa của vương triều Pandya. Khu vực chịu ảnh hưởng của Đế quốc Vijayanagara vào thế kỷ 15.
Người Bồ Đào Nha đến vào năm 1522, họ xây dựng một cảng có tên là São Tomé theo tên Tôma Tông đồ, người này được cho là từng thuyết pháp trong khu vực từ năm 52 đến năm 70. Năm 1612, người Hà Lan thiết lập hiện diện gần Pulicat, phía bắc Chennai Vào ngày 20 tháng 8 năm 1639, Francis Day của Công ty Đông Ấn Anh cùng với Nayak của Kalahasti Chennappa Nayaka đến gặp Hoàng đế Vijayanagara Peda Venkata Raya tại Chandragiri, Công ty được cấp một vùng đất trên bờ biển Coromandel để xây dựng nhà máy và nhà kho phục vụ cho việc giao dịch. Vào ngày 22 tháng 8, ông nhận được một dải đất dài khoảng 10 km (6 mi) và sâu vào nội lục 1,6 km (1 mi), số tiền phải trả hàng năm là 50 triệu pagoda. Khu vực này từng là một làng chài có tên là "Madraspatnam". Một năm sau, công ty xây dựng pháo đài St. George, đây là khu định cư lớn đầu tiên của người Anh tại Ấn Độ, và trở thành hạt nhân của thành phố thuộc địa đang phát triển này.
Năm 1746, quân Pháp dưới quyền Thống đốc Mauritius La Bourdonnais tiến hành chiếm lĩnh pháo đài St. George và Madras, họ cướp bóc đô thị này và những làng vùng ven. Người Anh giành lại quyền kiểm soát khu vực vào năm 1749 theo Hiệp ước Aix-la-Chapelle, họ củng cố tường thành của đô thị để đề phòng các cuộc tấn công từ người Pháp và Quốc vương Mysore Hyder Ali. Người Anh chống lại một cuộc bao vây của Pháp vào năm 1759. Năm 1769, Hyder Ali đe dọa thành phố trong Chiến tranh Anh-Mysore lần thứ nhất, Hiệp ước Madras đã chấm dứt cuộc xung đột. Đến thế kỷ 18, người Anh đã chinh phục được hầu hết khu vực, lập ra tỉnh Madras (Madras Presidency) có thủ phủ là Madras.
Thành phố trở thành một căn cứ hải quân lớn, và là trung tâm hành chính của người Anh tại Nam Ấn Độ. Thành phố là có vai trò là đường gốc (baseline) trong kế hoạch Khảo sát lượng giác lớn của Ấn Độ, bắt đầu vào ngày 10 tháng 4 năm 1802. Đến khi đường sắt xuất hiện tại Ấn Độ vào thế kỷ 19, Madras được nối với các thành phố khác như Bombay và Calcutta, giúp thúc đẩy liên lạc và giao thương với vùng nội địa.
Sau khi Ấn Độ độc lập vào năm 1947, thành phố trở thành thủ phủ của bang Madras, tiền thân của bang Tamil Nadu hiện tại. Thành phố là nơi Potti Sreeramulu tiến hành tuyệt thực đến chết, dẫn đến việc các bang của Ấn Độ được tái tổ chức dựa trên ranh giới ngôn ngữ vào năm 1956.
Năm 1965, tại bang Tamil Nadu bùng phát cuộc khích động chống lại việc áp đặt tiếng Hindi, và ủng hộ tiếp tục sử dụng tiếng Anh làm phương tiện giao tiếp. Sự kiện này là một thay đổi lớn trong động lực chính trị của thành phố, và cuối cùng khiến tiếng Anh được giữ lại làm ngôn ngữ chính thức của Ấn Độ cùng với tiếng Hindi. Vào ngày 17 tháng 7 năm 1996, thành phố chính thức được đổi tên từ Madras thành Chennai, phù hợp với xu hướng toàn quốc là sử dụng các tên gọi ít có tính Anh hóa. Vào ngày 26 tháng 12 năm 2004, một cơn sóng thần tấn công bờ biển Chennai, giết chết 206 người và khiến cho đường bờ biển thay đổi vĩnh viễn. Lũ lụt Chennai 2015 nhấn chìm phần lớn thành phố, giết chết 269 người và gây thiệt hại về tài sản là 86,4 tỷ rupee.
Môi trường
Địa lý
Chennai nằm trên bờ biển đông nam của Ấn Độ, thuộc miền đông bắc của bang Tamil Nadu. Thành phố nằm trên một đồng bằng ven biển bằng phẳng được gọi là Đồng bằng ven biển phía Đông, với độ cao trung bình là 6,7 m (22 ft) và điểm cao nhất là 60 m (200 ft). Đất của Chennai chủ yếu là đất sét, đá phiến sét và sa thạch. Đất sét nằm bên dưới phần lớn diện tích thành phố, các vùng đất cát nằm dọc theo bờ sông và bờ biển, tại đó nước mưa chảy tràn bị thẩm thấu nhanh chóng qua đất. Một số khu vực tại Nam Chennai có bề mặt đá cứng. Tính đến năm 2018, thành phố có độ che phủ xanh là 14,9%, các vùng nước ước tính chiếm khoảng 6% tổng diện tích và ít nhất 8% diện tích được phân loại là không gian mở.
Hai sông lớn chảy qua Chennai là sông Cooum (hay Koovam) chảy qua trung tâm và sông Adyar ở phía nam. Kênh đào Buckingham nằm sâu 4 km (2,5 mi) trong nội lục và đi song song với bờ biển, nối liền hai sông trên. Sông Kosasthaliyar đi qua rìa phía bắc của thành phố và đổ vào vịnh Bengal tại Ennore. Otteri Nullah là một dòng suối chảy theo hướng đông-tây đi qua phía bắc Chennai, và gặp kênh đào Buckingham tại cầu Basin. Mực nước ngầm tại Chennai trung bình cách mặt đất 4–5 m, và chủ yếu được bổ sung từ nước mưa. Trong số 24,87 km bờ biển của thành phố, có 3,08 km bị xói mòn, hiện tượng bồi tụ cát dọc theo bờ biển có thể nhận thấy tại bãi biển Marina và khu vực giữa cảng Ennore và sông Kosasthalaiyar.
Địa chất
Chennai được phân loại là nằm trong vùng địa chấn III, cho thấy nguy cơ thiệt hại từ động đất ở mức trung bình. Thành phố được cho là một địa điểm năng lượng địa nhiệt tiềm năng do đặc điểm vùng địa kiến tạo. Lớp vỏ có đá granit cũ có niên đại gần một tỷ năm, cho thấy từng có hoạt động núi lửa trong quá khứ, nhiệt độ dự kiến là từ 200 đến 300 °C ở độ sâu 4 đến 5 km.
Khí hậu
Chennai có khí hậu khô và ẩm nhiệt đới mùa hè khô, được phân loại là As trong phân loại khí hậu Köppen. Thành phố nằm trên xích đạo nhiệt và cũng nằm trên bờ biển, giúp ngăn chặn nhiệt độ thay đổi lớn theo mùa. Thời điểm nóng nhất trong năm là từ tháng 4 đến tháng 6 với nhiệt độ trung bình khoảng 35–40 °C (95–104 °F). Nhiệt độ cao nhất ghi nhận được là 45 °C (113 °F) vào ngày 31 tháng 5 năm 2003. Thời gian lạnh nhất trong năm là vào tháng 12 – tháng 1, với nhiệt độ trung bình là 19–25 °C (66–77 °F), và nhiệt độ thấp nhất ghi nhận được là 13,9 °C (57,0 °F) vào ngày 11 tháng 12 năm 1895 và ngày 29 tháng 1 năm 1905.
Phần lớn lượng mưa tại Chennai đến từ gió mùa Đông Bắc trong khoảng thời gian từ tháng 10 đến tháng 12. Lượng mưa trung bình hàng năm là khoảng 120 cm (47 in). Lượng mưa hàng năm cao nhất ghi nhận được là 257 cm (101 in) vào năm 2005. Gió thịnh hành tại Chennai thường có hướng tây nam trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 10, và có hướng đông bắc trong thời gian còn lại trong năm. Thành phố dựa vào những cơn mưa gió mùa hàng năm để bổ sung cho các hồ chứa nước. Lốc xoáy và áp thấp là đặc điểm phổ biến trong mùa gió mùa đông bắc. Ngập nước và lũ lụt xảy ra tại các vùng trũng thấp trong mùa gió mùa đông bắc, từng xảy lũ lụt quy mô lớn vào năm 2015 và 2023.
Động thực vật
Một vùng cửa sông được bảo vệ tại Adyar là môi trường sống tự nhiên của một số loài chim, và động vật nói chung. Chennai cũng là một thành phố nổi tiếng về chim, với hơn 130 loài chim được ghi nhận trong thành phố. Các vùng đất ngập nước đầm lầy như Pallikaranai và các hồ cũng là nơi cư trú của một số loài chim di cư trong mùa gió mùa và mùa đông. Loài vích có nguy cơ tuyệt chủng ưa chuộng đẻ trứng vào mỗi mùa đông trên dải bờ biển phía nam của Chennai, từ Thiruvanmiyur đến Neelankarai. Vườn quốc gia Guindy là một khu vực được bảo vệ, và tại Công viên động vật học Arignar Anna có các hoạt động nghiên cứu và bảo tồn động vật hoang dã. Madras Crocodile Bank Trust là một trạm nghiên cứu bò sát học, nằm cách 40 km (25 mi) về phía nam của Chennai. Diện tích có cây che phủ của thành phố ước tính là khoảng 64,06 kilômét vuông (24,73 dặm vuông Anh), với 121 loài thuộc 94 chi và 42 họ, các loài chính là lim xẹt, sồi Ấn Độ và sầu đâu. Đường bờ biển và các vùng nước ven thành phố là nơi sinh sống của nhiều loài cá nước ngọt, nước mặn và sinh vật biển.
Vấn đề môi trường
Chennai có nhiều hồ trải rộng khắp thành phố, nhưng quá trình đô thị hóa khiến cho các vùng nước và vùng đất ngập nước bị thu hẹp. Số lượng vùng đất ngập nước trong thành phố giảm từ 650 năm 1970 xuống còn 27 vào năm 2015. Gần một nửa số loài thực vật bản địa trong các vùng đất ngập nước của thành phố đã biến mất, diện tích có thảm thực vật thủy sinh bao phủ chỉ còn lại 25% so với trước. Sông Adyar và Cooum bị ô nhiễm nặng nề do nước thải và chất thải từ các nguồn sinh hoạt và thương mại. Hành vi lấn chiếm các vùng đất ngập nước khi phát triển đô thị đã cản trở tính bền vững của các vùng nước, và là nguyên nhân gây ra lũ lụt vào năm 2015 và 2023, và khủng hoảng khan hiếm nước vào năm 2019.
Quỹ Khôi phục sông Chennai do chính phủ Tamil Nadu thành lập từng tiến hành khôi phục sông Adyar. Tổ chức Bảo vệ môi trường Ấn Độ (E.F.I) là một nhóm tình nguyện hoạt động nhằm bảo tồn động vật hoang dã và phục hồi môi trường sống.
Nhân khẩu
Một cư dân của Chennai được gọi là Chennaite trong tiếng Anh. Theo điều tra năm 2011, thành phố có dân số 4.646.732 người, trên diện tích 174 kilômét vuông (67 dặm vuông Anh). Sau khi mở rộng thành phố lên 426 km2, dân số trong địa giới mới của thành phố theo điều tra dân số năm 2011 là 6.748.026 người, và Hội đồng Thành phố Chennai được đổi tên thành Hội đồng Đại Chennai. Tính đến năm 2019, 712.000 (40%) trong số 1,788 triệu gia đình ở thành phố sống dưới mức nghèo khổ. Tính đến năm 2017, thành phố có 2,2 triệu hộ gia đình, với 40% cư dân không sở hữu nhà. Có khoảng 1.131 khu ổ chuột trong thành phố, có hơn 300.000 hộ gia đình.
Tiếng Tamil là ngôn ngữ chính của người dân Chennai, những người sử dụng tiếng Anh phần lớn là công nhân cổ trắng. Theo điều tra dân số năm 2011, số lượng người nói tiếng mẹ đẻ như sau: Tamil là ngôn ngữ được nói nhiều nhất với 3.640.389 (78,3%) cư dân, tiếp theo là tiếng Telugu (432.295), Urdu (198.505), Hindi (159.474) và Malayalam (104.994). Madras Bashai là một biến thể của tiếng Tamil được người dân trong thành phố sử dụng. Biến thể này có những từ vựng bắt nguồn từ các ngôn ngữ khác như tiếng Anh và tiếng Telugu.