Hồi quốc Delhi (tiếng Urdu:دلی سلطنت), hay Vương quốc Hồi giáo e Hind (tiếng Urdu: سلطنتِ هند) / Vương quốc Hồi giáo e Dilli (tiếng Urdu: سلطنتِ دلی) là một đế chế cuối thời trung cổ, chủ yếu đặt tại Delhi, trải dài trên phần lớn tiểu lục địa Ấn Độ trong hơn 3 thế kỷ. Vương quốc Hồi giáo này được thành lập vào năm 1206 trên các lãnh thổ Ghurid cũ ở Ấn Độ. Lịch sử của Vương quốc Hồi giáo này thường được chia thành 5 thời kỳ: Mamluk (1206–1290), Khalji (1290–1320), Tughlaq (1320–1414), Sayyid (1414–1451) và Lodi (1451–1526). Hồi quốc này bao phủ trên những vùng lãnh thổ rộng lớn ở Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh ngày nay, cũng như một số vùng ở miền nam Nepal.
Nền tảng của Vương quốc Hồi giáo Delhi được thiết lập bởi nhà chinh phạt Ghurid Muhammad của Ghor, người đã đánh bại Liên minh Rajput, do vua Ajmer Prithviraj Chauhan lãnh đạo, vào năm 1192 gần Tarain trong cuộc đảo ngược tình thế của một trận chiến trước đó. Là người kế thừa triều đại Ghurid, Vương quốc Hồi giáo Delhi ban đầu là một trong số các công quốc do các tướng lĩnh nô lệ người Turk của Muhammad của Ghor cai trị, bao gồm Taj al-Din Yildiz, Qutb ud-Din Aibak, Bahauddin Tughril và Nasir ad-Din Qabacha, những người đã thừa kế và chia các lãnh thổ Ghurid cho nhau. Sự cai trị của Khalji và Tughlaq đã mở ra một làn sóng chinh phục mới nhanh chóng và liên tục của người Hồi giáo vào sâu trong Nam Ấn Độ. Vương quốc Hồi giáo cuối cùng đã đạt đến đỉnh cao về phạm vi địa lý của mình trong triều đại Tughlaq, chiếm đóng hầu hết tiểu lục địa Ấn Độ dưới thời Muhammad bin Tughluq. Một cuộc chuyển đổi chính trị lớn đã diễn ra trên khắp Bắc Ấn Độ, khởi đầu bởi cuộc đột kích tàn khốc của vua Thiếp Mộc Nhi ở Trung Á vào Delhi năm 1398, ngay sau đó là sự tái xuất của các thế lực Ấn Độ giáo đối địch như Đế quốc Vijayanagara và Vương quốc Mewar, tuyên bố độc lập, và các vương quốc Hồi giáo mới như Hồi quốc Bengal và Vương quốc Bahmani ly khai. Năm 1526, vua của triều đại Timurid là Badur đã xâm lược miền bắc Ấn Độ và chinh phục Vương quốc Hồi giáo, dẫn đến việc Vương quốc này được Đế quốc Mogul kế vị.
Việc thành lập Hồi quốc Delhi đã đưa tiểu lục địa Ấn Độ gần hơn với các mạng lưới kinh tế và xã hội Hồi giáo quốc tế và đa văn hóa, thể hiện cụ thể qua sự phát triển của ngôn ngữ Hindustani và kiến trúc Ấn-Hồi giáo. Đây cũng là một trong số ít cường quốc đẩy lùi các cuộc tấn công của người Mông Cổ (từ Hãn quốc Sát Hợp Đài) và chứng kiến sự lên ngôi của một trong số ít nữ hoàng trong lịch sử Hồi giáo, Razia Sultana, người trị vì từ năm 1236 đến năm 1240. Trong thời kỳ cai trị của vương quốc Hồi giáo, không có cuộc cải đạo cưỡng bức hàng loạt nào đối với người Hindu, Phật giáo và các tín ngưỡng Ấn Độ khác, và các quan chức và chư hầu theo đạo Hindu được chấp nhận một cách dễ dàng. Tuy nhiên, có những trường hợp như các cuộc sáp nhập của Bakhtiyar Khalji, liên quan đến việc phá hoại quy mô lớn các ngôi đền Hindu và Phật giáo và phá hủy các trường đại học và thư viện. Các cuộc đột kích của Mông Cổ vào Tây và Trung Á đã tạo bối cảnh cho nhiều thế kỷ di cư của những người lính, trí thức, nhà thần bí, thương nhân, nghệ sĩ và thợ thủ công chạy trốn từ các khu vực đó vào tiểu lục địa, qua đó thiết lập nên nền văn hóa Hồi giáo ở đó.
Tên gọi
Mặc dù thường được đặt tên theo thủ đô chính của nó là Delhi, thuật ngữ được áp dụng cho các lãnh thổ dưới thời Vương quốc Hồi giáo Delhi thường không được chỉ định rõ ràng. Juzjani và Barani gọi nó là "Đế chế Delhi" (tiếng Ba Tư: Mamalik-i-Delhi), trong khi Ibn Battuta gọi đế chế dưới thời Muhammad bin Tughlaq là "Hind và Sindh". Vương quốc Hồi giáo Delhi còn được gọi là "Đế chế Hindustan" (tiếng Ba Tư: Mamalik-i-Hindustan), một cái tên phổ biến trong thời kỳ này.
Lịch sử
Bối cảnh
Sự trỗi dậy của Vương quốc Hồi giáo Delhi ở Ấn Độ là một phần của xu hướng rộng lớn hơn ảnh hưởng đến phần lớn lục địa châu Á, bao gồm toàn bộ Nam và Tây Á: dòng người Turk du mục từ thảo nguyên Trung Á đổ vào. Điều này có thể bắt nguồn từ thế kỷ thứ IX khi Vương quốc Hồi giáo Khalifah bắt đầu phân mảnh ở Trung Đông, nơi các nhà cai trị Hồi giáo ở các quốc gia đối địch bắt đầu nô dịch những người Turk du mục không theo đạo Hồi từ thảo nguyên Trung Á và nuôi dưỡng nhiều người trong số họ trở thành nô lệ quân đội trung thành gọi là Mamluk. Chẳng bao lâu sau, người Turk di cư đến các vùng đất Hồi giáo và bị Hồi giáo hóa. Nhiều nô lệ Mamluk gốc Turk cuối cùng đã vươn lên trở thành những người cai trị và chinh phục phần lớn thế giới Hồi giáo, thành lập Vương quốc Hồi giáo Mamluk từ Ai Cập đến Afghanistan ngày nay, trước khi chuyển hướng sang tiểu lục địa Ấn Độ.
Đây cũng là một phần của xu hướng lâu dài hơn trước khi Hồi giáo lan rộng. Giống như các xã hội định cư, nông nghiệp khác trong lịch sử, các xã hội ở tiểu lục địa Ấn Độ đã bị các bộ lạc du mục tấn công trong suốt chiều dài lịch sử của nó. Khi đánh giá tác động của Hồi giáo lên tiểu lục địa, cần lưu ý rằng Tây Bắc của tiểu lục địa Ấn Độ thường xuyên là mục tiêu tấn công của các bộ lạc Trung Á vào thời kỳ tiền Hồi giáo. Theo nghĩa đó, các cuộc xâm lược của người Hồi giáo và các cuộc xâm lược sau này của người Hồi giáo không khác gì các cuộc xâm lược trước đó trong thiên niên kỷ thứ nhất.
Đến năm 962 SCN, các vương quốc Hindu và Phật giáo ở Nam Á đã phải đối mặt với một loạt các cuộc tấn công từ quân đội Hồi giáo đến từ Trung Á. Trong số đó có Mahmud của Ghazni, con trai của một nô lệ quân sự Mamluk gốc Turk, người đã đột kích và cướp bóc các vương quốc ở miền bắc Ấn Độ từ phía đông sông Ấn đến phía tây sông Yamuna mười bảy lần trong khoảng thời gian từ năm 997 đến năm 1030. Mahmud của Ghazni đã đột kích vào kho bạc nhưng sau đó đều chủ động rút lui, chỉ mở rộng sự cai trị của Hồi giáo vào phía tây Punjab.
Hàng loạt cuộc tấn công vào các vương quốc miền bắc và miền tây Ấn Độ của các lãnh chúa Hồi giáo vẫn tiếp tục sau thời Mahmud của Ghazni. Các cuộc tấn công này không thiết lập hay mở rộng ranh giới cố định của các vương quốc Hồi giáo. Ngược lại, Sultan Mu'izz ad-Din Muhammad Ghori (thường được gọi là Muhammad của Ghor) đã bắt đầu một cuộc chiến tranh bành trướng có hệ thống vào miền bắc Ấn Độ vào năm 1173. Ông tìm cách tạo dựng một thân vương quốc cho riêng mình và mở rộng thế giới Hồi giáo. Muhammad của Ghor đã tạo ra một vương quốc Hồi giáo Sunni của riêng mình trải dài về phía đông sông Ấn, và do đó, ông đã đặt nền móng cho Vương quốc Hồi giáo Delhi. Một số nhà sử học ghi chép về Vương quốc Hồi giáo Delhi từ năm 1192 do sự hiện diện và các tuyên bố về địa lý của Muhammad Ghori ở Nam Á vào thời điểm đó.
Muhammad Ghori bị ám sát vào năm 1206 bởi những người Hồi giáo Shia Ismāʿīlī. Sau vụ ám sát, một trong những nô lệ của Ghori (hay Mamluk), người Turk là Qutb al-Din Aibak, đã nắm quyền, trở thành Quốc vương đầu tiên của Delhi.
Các triều đại
Triều đại Mamluk(1206–1290)
Qutb al-Din Aibak, cựu nô lệ của Mu'izz ad-Din Muhammad Ghori, là người cai trị đầu tiên của Vương quốc Hồi giáo Delhi. Aibak có nguồn gốc Cuman-Kipchak gốc Turk, và do nguồn gốc của ông nên triều đại của ông được gọi là triều đại Mamluk. Aibak trị vì với tư cách là Quốc vương của Delhi trong 4 năm, từ năm 1206 đến năm 1210. Aibak được người đương thời ca ngợi và sau này được ghi chép lại về lòng hào phóng của ông, và vì điều này mà ông được gọi với biệt danh là Lakhbaksh (người cung cấp lakh).
Sau khi Aibak qua đời, Aram Shah lên nắm quyền vào năm 1210, nhưng ông bị ám sát vào năm 1211 bởi con rể của Aibak là Shams ud-Din Iltutmish. Quyền lực của Iltutmish rất bấp bênh, và một số Tiểu vương Hồi giáo (quý tộc) đã thách thức quyền lực của ông vì họ là những người ủng hộ Qutb al-Din Aibak. Sau một loạt các cuộc chinh phạt và hành quyết tàn bạo những người phản đối, Iltutmish đã củng cố quyền lực của mình.
Quyền cai trị của ông đã bị thách thức nhiều lần, chẳng hạn như bởi Qubacha, và điều này dẫn đến một loạt các cuộc chiến tranh. Iltutmish đã chinh phục Multan và Bengal từ những người cai trị Hồi giáo đối địch, cũng như pháo đài Ranthambore và Sivalik từ những người cai trị Hindu. Ông cũng tấn công, đánh bại, hành quyết Taj al-Din Yildiz, người khẳng định quyền của mình là người thừa kế của Mu'izz ad-Din Muhammad Ghori. Quyền cai trị của Iltutmish kéo dài đến năm 1236. Sau khi ông qua đời, Vương quốc Hồi giáo Delhi đã chứng kiến một loạt những người cai trị yếu kém, tranh chấp với giới quý tộc Hồi giáo, các vụ ám sát và nhiệm kỳ ngắn ngủi. Quyền lực chuyển từ Rukn Firuz sang Razia Sultan và những người khác, cho đến khi Ghiyas ud-Din Balban lên nắm quyền và cai trị từ năm 1266 đến năm 1287. Ghiyasuddin Balban đã phá hủy quyền lực của Quân đoàn Bốn mươi, một hội đồng gồm 40 nô lệ người Turk, những người đóng vai trò là người lập quốc và độc lập với Quốc vương. Người kế vị ông là Muiz ud din Qaiqabad, 17 tuổi, người đã bổ nhiệm Jalal ud din Fir oz Khaliji làm chỉ huy quân đội. Khalji đã ám sát Qaiqabad và nắm quyền trong Cách mạng Khalji, qua đó chấm dứt triều đại Mamluk và mở ra triều đại Khalji.
Qutb al-Din Aibak đã khởi xướng việc xây dựng Qutb Minar nhưng qua đời trước khi công trình hoàn thành. Sau đó, công trình được hoàn thành bởi con rể của ông, Iltutmish. Nhà thờ Hồi giáo Quwwat-ul-Islam (Sức mạnh của Hồi giáo) được Aibak xây dựng, hiện là di sản thế giới của UNESCO. Quần thể Qutub Minar được Iltutmish và sau đó là Ala ud-Din Khalji mở rộng vào đầu thế kỷ XIV. Trong triều đại Mamluk, nhiều quý tộc từ Afghanistan và Ba Tư đã di cư và định cư ở Ấn Độ khi Tây Á bị Đế quốc Mông Cổ bao vây.
Triều đại Khalji (1290–1320)
Triều đại Khalji có nguồn gốc Thổ-Afghan. Ban đầu họ là người Thổ, nhưng do sự hiện diện lâu dài của họ ở Afghanistan, họ được coi là người Afghan vì họ đã tiếp thu thói quen và phong tục của người Afghan.
Vị vua đầu tiên của triều đại Khalji là Jalal-ud-Din Khalji. Ông khoảng 70 tuổi vào thời điểm lên ngôi và được biết đến là một vị vua hiền lành, khiêm tốn và tốt bụng đối với thần dân của mình. Jalal ud-Din Firuz trị vì trong 6 năm trước khi bị ám sát vào năm 1296 bởi Muhammad Salim của Samana, theo lệnh của cháu trai và con rể của ông là Juna Muhammad Khalji,[74] người sau này được biết đến là Ala ud-Din Khalji. who later came to be known as Ala ud-Din Khalji.
Ala ud-Din bắt đầu sự nghiệp quân sự của mình với tư cách là thống đốc tỉnh Kara, từ đó ông dẫn đầu hai cuộc đột kích vào Vương quốc Malwa (1292) và Devagiri (1294) để cướp bóc. Sau khi lên ngôi, các cuộc bành trướng về phía các vương quốc này được tiếp tục, bao gồm Gujarat, nơi bị chinh phục bởi Đại tể tướng Nusrat Khan Jalesari, vương quốc Malwa bởi Ayn al-Mulk Multani, cũng như Rajputana. Tuy nhiên, những chiến thắng này đã bị gián đoạn bởi các cuộc tấn công và cướp bóc của người Mông Cổ từ phía tây bắc. Người Mông Cổ rút lui sau khi cướp bóc và ngừng đột kích các vùng phía tây bắc của Vương quốc Hồi giáo Delhi.
Sau khi người Mông Cổ rút lui, Ala ud-Din Khalji tiếp tục mở rộng Vương quốc Hồi giáo Delhi vào miền nam Ấn Độ với sự giúp đỡ của các tướng lĩnh nô lệ Ấn Độ như Malik Kafur và Khusro Khan. Họ thu thập được rất nhiều chiến lợi phẩm (anwatan) từ những kẻ mà họ đánh bại. Các tướng lĩnh của ông đã thu thập chiến lợi phẩm và trả ghanima (tiếng Ả Rập: الْغَنيمَة, một loại thuế đánh vào chiến lợi phẩm), điều này đã giúp củng cố quyền cai trị của Khalji. Trong số chiến lợi phẩm ở Warangal có viên kim cương Koh-i-Noor nổi tiếng.
Ala ud-Din Khalji đã thay đổi chính sách thuế, tăng thuế nông nghiệp từ 20% lên 50% (phải trả bằng ngũ cốc và nông sản), loại bỏ các khoản thanh toán và hoa hồng trên thuế do các thủ lĩnh địa phương thu, cấm kết giao giữa các quan chức của mình cũng như hôn nhân giữa các gia đình quý tộc để giúp ngăn chặn bất kỳ sự phản đối nào chống lại ông, và ông đã cắt giảm lương của các quan chức, nhà thơ, học giả. Những chính sách thuế và kiểm soát chi tiêu này đã củng cố ngân khố của ông để chi trả cho việc duy trì đội quân ngày càng lớn mạnh; ông cũng đưa ra các biện pháp kiểm soát giá cả đối với tất cả các nông sản và hàng hóa trong vương quốc, cũng như kiểm soát nơi, cách thức và người nào có thể bán những hàng hóa này. Các chợ được gọi là "shahana-i-mandi" đã được tạo ra. Các thương nhân Hồi giáo được cấp giấy phép độc quyền trong các "mandi" này để mua và bán lại với giá chính thức. Không ai khác ngoài những thương nhân này có thể mua từ nông dân hoặc bán ở các thành phố. Những người bị phát hiện vi phạm các quy tắc "mandi" này đã bị trừng phạt nghiêm khắc, thường là bằng cách cắt cụt chi. Thuế được thu dưới dạng ngũ cốc được lưu trữ trong kho của vương quốc. Trong những nạn đói sau đó, những kho ngũ cốc này đảm bảo đủ lương thực cho quân đội.
Các nhà sử học ghi nhận Ala ud-Din Khalji là một bạo chúa. Bất cứ ai mà Ala ud-Din nghi ngờ là mối đe dọa đến quyền lực của ông đều bị giết cả gia đình. Cuối cùng, ông dần mất lòng tin vào phần lớn các quý tộc của mình và chỉ ưu ái một số ít nô lệ và người thân trong gia đình. Năm 1298, từ 15.000 đến 30.000 người Mông Cổ gần Delhi, những người mới cải đạo sang Hồi giáo, đã bị tàn sát trong một ngày duy nhất do một cuộc nổi loạn trong cuộc xâm lược Gujarat. Ông cũng nổi tiếng vì sự tàn bạo đối với các vương quốc mà ông đã đánh bại trong trận chiến.
Sau khi Ala ud-Din chết vào năm 1316 do bị ám sát bởi các quý tộc của mình, tướng Malik Kafur, người sinh ra trong một gia đình Hindu nhưng đã cải đạo sang Hồi giáo, đã nắm quyền lực trên thực tế và được hỗ trợ bởi các quý tộc không thuộc dòng họ Khalji như Kamal al-Din Gurg. Tuy nhiên, ông thiếu sự ủng hộ của đa số quý tộc Khalji, những người đã ám sát ông với hy vọng giành lấy quyền lực cho riêng mình. Tuy nhiên, vị vua mới đã xử tử những kẻ giết Kafur.
Vị vua Khalji cuối cùng là Qutb ud-Din Khalji, con trai 18 tuổi của Ala ud-Din Khalji, người đã trị vì trong 4 năm trước khi bị Khusro Khan, một vị tướng nô lệ khác có nguồn gốc Hindu, giết chết. Khusro Khan đã từ bỏ đạo Hồi và ưu ái gia tộc quân sự Baradu theo đạo Hindu của mình trong giới quý tộc. Triều đại của Khusro Khan chỉ kéo dài vài tháng, khi Ghazi Malik, sau này được gọi là Ghiyath al-Din Tughlaq, đã đánh bại và giết chết ông ta, lên nắm quyền vào năm 1320, do đó chấm dứt triều đại Khalji và bắt đầu triều đại Tughlaq.
Triều đại Tughlaq (1320–1413)
Triều đại Tughlaq là một triều đại Hồi giáo Thổ-Mông Cổ, tồn tại kéo dài từ năm 1320 đến năm 1413. Người cai trị đầu tiên là Ghiyath al-Din Tughlaq. Ghiyath al-Din trị vì trong 5 năm và xây dựng một thị trấn gần Delhi có tên là Tughlaqabad. Con trai ông là Juna Khan và tướng Ainul Mulk Multani đã chinh phục Warangal ở miền Nam Ấn Độ. Theo một số nhà sử học như Vincent Smith, ông bị con trai mình là Juna Khan giết chết, người sau đó lên nắm quyền vào năm 1325.
Juna Khan đổi tên thành Muhammad bin Tughluq và trị vì trong 26 năm.[96] Dưới triều đại của ông, Vương quốc Hồi giáo Delhi đạt đến đỉnh cao về phạm vi địa lý, bao phủ hầu hết tiểu lục địa Ấn Độ.
