Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Sảnh các Danh tướng
Hannibal
Tướng Carthage; vượt dãy Alps, chiến thắng ở Cannae
- 247 – khoảng 183 TCN
- Sảnh các Danh tướng · 3/10
Sảnh các Danh tướng
Tướng Carthage; vượt dãy Alps, chiến thắng ở Cannae
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Hannibal, con trai của Hamilcar Barca (sinh năm 247 trước Công nguyên – mất 183 trước Công nguyên), là một tướng lĩnh và nhà chỉ huy quân sự người Carthage. Cha ông là Hamilcar Barca chỉ huy quân Carthage trong chiến tranh Punic lần I cùng với hai người em trai của ông là Mago, Hasdrubal và một người anh rể khác của ông cũng có tên là Hasdrubal.
Chữ "Hannibal" có nghĩa là "niềm vui của thần Baal" (vị thần chủ của người Carthage), còn dòng họ "Barca" của ông có nghĩa là "tia chớp". Chữ Barca còn có thể được viết là "Barak" hay "Barcas".
Hannibal còn là một tên riêng phổ biến của người Phoenicia - Carthage thuộc ngữ hệ Semit. Nó được ghi lại trong các nguồn của Carthage là ḥnbʿl (tiếng Punic: 𐤇𐤍𐤁𐤏𐤋). Nó là sự kết hợp của tên riêng nam phổ biến của người Phoenicia là Hanno với vị thần Canaan thuộc ngữ hệ Semit Tây Bắc Baal Hammon (nghĩa đen là "chúa tể"), một vị thần quan trọng của quê hương tổ tiên của người Carthage ở Phoenicia thuộc Tây Á. Cách phát âm chính xác của nó vẫn còn là vấn đề tranh luận. Các cách đọc khác được đề xuất bao gồm Ḥannobaʿal, Ḥannibaʿl, hoặc Ḥannibaʿal, có nghĩa là "Baʿal/Chúa tể nhân từ", "Baʿal đã nhân từ", hoặc "Ân điển của Baʿal".
Hannibal sống trong suốt thời kỳ rối loạn tại Địa Trung Hải, khi nền Cộng hòa La Mã thiết lập quyền lực tối cao với các nước lớn như Carthage, Vương quốc Macedonia, Syracuse và Vương quốc Seleukos. Hannibal là tướng lĩnh nổi tiếng nhất người Carthage. Thành tựu nổi bật nhất của ông là khi nổ ra chiến tranh Punic lần hai, Hannibal đã dẫn một đội quân, gồm voi chiến, từ Iberia qua 2 dãy núi Pyrenees và Alps vào phía Bắc Ý.
Trong suốt cuộc xâm chiếm Ý của mình, Hannibal đã đánh tan tác quân La Mã trong hàng loạt cuộc chiến, trong đó bao gồm những trận chiến tại Trebia, Trasimene và Cannae. Sau trận Cannae, rất nhiều đồng minh của nước Cộng hòa La Mã đã gia nhập với Hannibal khi ông hứa sẽ cho họ độc lập và một chính quyền tự trị. Theo một số nhà sử học, Hannibal thiếu các khí tài vây hãm cần thiết để có thể tấn công thành trì kiên cố La Mã, nhưng theo J. F. Lazenby chỉ ra thì đó không phải là sự thiếu các loại vũ khí công thành cần thiết mà là do sự thiếu hụt nguồn tiếp tế và ý định chính trị (political agenda). Ông duy trì một đạo quân tại Ý trong hơn một thập kỷ sau đó và không bao giờ thua một trận đánh lớn nhưng cũng không thể ép người La Mã chấp nhận các điều khoản cho hòa bình. Một cuộc xâm lược phản công vào Tây Ban Nha và sau đó là Châu Phi của quân La Mã buộc Hannibal phải trở lại Carthage, nơi mà ông đã bị đánh bại trong trận chiến Zama.
Sau cuộc chiến, ông đã trở thành một quan chấp chính thành công ở Carthage. Ông đã cho ban hành những cải tổ về chính trị và kinh tế để phục hồi Carthage sau khi trả các bồi thường chiến tranh cho Cộng hòa La Mã. Những cải cách của ông bị tầng lớp thượng lưu Carthage chống đối. Bị những thành viên của Viện Nguyên Lão La Mã vốn sợ hãi tài năng quân sự của Hannibal nghi ngờ, ông đã bị La Mã ép đi đày. Trong thời gian bị đi đày, ông sống tại cung điện của Vương quốc Seleukos, nơi mà ông đã trở thành cố vấn quân sự cho vua Antiokhos III trong cuộc chiến chống lại La Mã. Sau khi Antiokhos III thất bại và bị ép chấp nhận các điều khoản của người La Mã, Hannibal tới dừng chân ở Armenia, nơi ông làm việc như một nhà quy hoạch cho việc lập thủ đô mới. Hannibal sống tại cung điện của Bithynia, nơi lẽ ra ông đã có thể giành được chiến thắng thủy chiến vang dội bằng chiến tranh sinh học, nhưng ông bị phản bội và bị đem nộp cho những người La Mã. Để bảo toàn danh dự, Hannibal đã uống thuốc độc tự sát.
Hannibal được công nhận là một trong những vị tướng và nhà chiến thuật tài ba nhất trong lịch sử quân sự thế giới. Nhà sử học quân sự Theodore Ayrault Dodge đã một lần gọi Hannibal là "cha đẻ của chiến thuật". Lời khen này đã giúp ông giành được tiếng vang trong thế giới hiện đại và ông được những vị danh tướng thời cận đại như Napoléon Bonaparte hay Công tước Wellington coi là một trong những "thiên tài quân sự". Cuộc đời của Hannibal đã được đề cập trong nhiều bộ phim và tư liệu.
Ông cũng được biết đến với một câu nói nổi tiếng (Aut inveniam viam aut faciam trong sử liệu tiếng Latinh):
Hannibal là một trong những người con của Hamilcar Barca một nhà lãnh đạo người Carthage. Ông có một vài chị gái và 2 em trai là Hasdrubal Barca và Mago Barca. Những người anh rể của ông là Hasdrubal Ngay thẳng và vua Naravas xứ Numibia. Ông là một đứa trẻ khi hai chị gái lập gia đình và được các anh rể nuôi nấng trong khi cha ông chiến đấu trong cuộc chiến tranh lính đánh thuê và cuộc chiến tranh Punic chinh phục Iberia. Trong tên hiệu của Hamilcar Barca, các sử gia cho là tên họ của gia đình Hamilcar là Barca. Tuy nhiên, có cuộc tranh luận để xem tên riêng Barca (có nghĩa là "tia sét") đã được áp dụng cho riêng Hamilcar hay là cho cha truyền con nối. Nếu vậy, Hannibal và các em đều được gọi là 'Barca'.
Sau thất bại của người Carthage trong cuộc chiến tranh Punic lần thứ nhất, Hamilcar đã ra đi để tìm kiếm vận may cho gia đình và người Carthage. Với tài trí và sự trợ giúp của Gades, Hamilcar bắt đầu cuộc chinh phục những bộ tộc ở bán đảo Iberia. Carthage lúc này đã trở thành một thành bang nghèo khó đến mức hạm đội của họ không thể vận chuyển quân đội của ông tới Iberia. Thay vào đó, Hamilcar đã phải hành quân vòng qua khu vực "Những cây cột của Hercules" và được chở qua eo biển Gibraltar.
Cha của Hannibal đã tham gia vào cuộc chinh phục xứ Tây Ban Nha. Ông đã hi sinh trong một trận đánh. Anh rể của Hannibal là Hadrusbal nắm quyền chỉ huy quân đội với sự phục vụ của Hannibal như là một tướng lĩnh dưới quyền. Hasdrubal theo đuổi một chính sách của Carthage là củng cố mối quan tâm đối với Iberia, thậm chí ký kết một hiệp ước với Rome mà qua đó Carthage sẽ không mở rộng phía bắc sông Ebro trong khi người La Mã cũng không được mở rộng về phía nam. Hasdrubal cũng theo đuổi chính sách củng cố quyền lực của người Carthage thông qua mối quan hệ với các bộ tộc. Như một phần của chính sách, Hasdrubal bố trí cho Hannibal kết hôn với một công chúa Iberia tên là Imilce.
Sau khi Hasdrubal bị ám sát năm 221 TCN, Hannibal đã được tôn lên làm tổng chỉ huy bởi quân đội và được sự chấp nhận của chính quyền Carthage. Livy, một nhà La Mã học đã đưa ra miêu tả về chàng trai người Carthage trẻ tuổi:
Sau khi ông được thừa nhận là chỉ huy, Hannibal đã dành hai năm tiếp theo để củng cố địa vị của mình và hoàn tất việc chinh phục Hispania tới tận phía nam sông Ebro. Tuy nhiên, La Mã, lo sợ sự tăng cường sức mạnh của Hannibal ở Iberia nên đã thiết lập liên minh với Saguntum, một thành bang nằm dọc theo sông Ebro về phía nam làm phên dậu bảo vệ cho họ. Hannibal nhận thức thấy điều này như là một sự vi phạm của các hiệp ước ký với Hasdrubal và do đó ông tiến hành vây hãm thành phố, sau 8 tháng thì hạ được thành. La Mã đã có những phản ứng rõ ràng với những vi phạm hiệp ước và đòi hỏi phải thực thi công lý đối với Carthage. Với sự coi trọng Hannibal cực lớn, chính quyền Carthage đã không ngăn cản chiến dịch của Hannibal. Và cuộc chiến tranh mà ông đề nghị đã được chấp nhận vào cuối năm. Hannibal đã xác định trọng tâm là đưa chiến tranh vào trung tâm của Ý và đã tiến hành cuộc hành quân băng qua Hispania và miền nam Gaul.
Cuộc hành trình đã được lên kế hoạch từ đầu bởi anh rể của Hannibal, Hasdrubal. Hasdrubal trở thành chỉ huy người Carthage tại Iberia vào năm 229 TCN, duy trì trong suốt 8 năm cho tới năm 221 TCN. Người La Mã đã nhận thấy được liên minh giữa người Carthage và người Celt ở thung lũng sông Po, miền bắc Ý là nhằm chuẩn bị lực lượng cho việc xâm lược Ý. Dẫu vậy người La Mã ưu tiên xâm chiếm vùng đồng bằng sông Po năm 225 TCN. Tới năm 220 TCN, người La Mã chiếm thêm khu vực Gallia Cisalpina. Hasdrubal đã bị ám sát vào cùng thời điểm này (221 TCN) và việc này đã đưa Hannibal lên nắm quyền.
Hannibal đã qua các vùng lãnh thổ được mệnh danh là Carthage mới vào cuối mùa xuân của năm 218 TCN. Ông đã chiến đấu với các bộ tộc ở phía Bắc trên đường đi tới Pyrenees, bằng các chiến thuật tập kích bất ngờ và thông minh xuyên qua vùng nói non. Ông đã để lại 11.000 quân để chinh phục những vùng đất mới. Tại Pyrenees, ông cũng đã cho 11.000 lính Iberia ở lại, những người tỏ ra không muốn rời xa quê hương của mình. Theo các sử gia Hannibal đã tới Gaul cùng với 40.000 lính bộ và 12.000 kỵ binh.
Hannibal nhận ra rằng ông cần phải vượt qua Pyrenees, dãy Alps, và nhiều con sông đáng kể. Ngoài ra còn phải chiến đấu chống lại sự chống đối của người Gaul, những người chủ của những vùng đất mà ông vượt qua. Bắt đầu vào mùa xuân năm 218 TCN, ông dễ dàng đánh bại những bộ tộc phía bắc trên đường tới dãy Pyrenees, và thu phục được những thủ lĩnh người Gaul cùng đi và đến sông Rhône trước khi người La Mã có những biện pháp để ngăn chặn bước tiến của ông. Đến sông Rhône vào tháng 12, quân số của Hannibal còn lại 38.000 bộ binh, 8.000 kỵ binh và 37 voi chiến. Sau khi vượt qua những bộ lạc ngăn chặn, Hannibal đã tránh một lực lượng La Mã ngăn chặn vừa hành quân từ Địa Trung Hải bằng cách di chuyển qua thung lũng sông Rhône.
Theo thông tin từ Livy, việc băng qua dãy Alps đã gặp nhiều khó khăn lớn. Sự khắc phục của Hannibal với sự khéo léo là đã sử dụng dấm và lửa để phá vỡ những tảng đá. Theo Polybius ông đến Ý cùng với 20000 bộ binh và 4000 kỵ binh cùng với một vài con voi. Nếu Polybius là chính xác về số lượng quân đội của ông khi vượt qua sông Rhone thì ông đã mất gần một nửa quân đội. Nhiều nhà sử học như Serge Lancell đã đặt câu hỏi về số lượng chính xác quân đội ông đã có khi ông rời Hispania. Kể từ đầu, ông có vẻ đã tính toán được rằng ông sẽ hoạt động mà không có sự tiếp viện từ Hispania.
Tầm nhìn của Hannibal về vấn đề quân sự, bắt nguồn một phần từ việc giảng dạy bởi những người gia sư Hy Lạp của ông và kinh nghiệm thu được cùng với cha mình, trải dài trên hầu hết thế giới Địa Trung Hải vào thời gian của ông. Thật vậy, bề rộng tầm nhìn của ông giúp ông phát triển chiến lược lớn của ông nhằm chinh phục Rome bằng cách mở một mặt trận phía Bắc và chinh phục liên minh các thành thị trên bán đảo chứ không phải bằng cách tấn công trực tiếp vào Rome. Những sự kiện lịch sử, dẫn đến thất bại của Carthage trong Chiến tranh Punic lần thứ nhất khi cha của ông chỉ huy quân đội Carthage, đã dẫn đến việc Hannibal lên kế hoạch xâm lược Ý bằng đường bộ qua dãy núi Alps. Nó được coi là nhiệm vụ khó khăn nhất. Nó liên quan đến việc huy động từ 60.000 đến 100.000 quân (xem Proctor, 1971) và đào tạo một quân đoàn voi chiến.
Cuộc hành quân gian nan của Hannibal đưa ông tới các vùng đất của người La Mã và làm thất bại mọi cố gắng của kẻ thù để đánh nhau ở lãnh thổ bên ngoài. Ông bất ngờ có mặt ở vùng đất của người Gaul ở thung lũng sông Po, hơn nữa, cho phép ông tách những bộ lạc này với sự liên minh với người La Mã và sau đó đưa họ tham gia vào cuộc nổi loạn.
Publius Cornelius Scipio, chấp chính La Mã, người được gửi đến để ngăn chặn Hannibal, cùng cha của Scipio Africanus đã không đoán được rằng Hannibal đã thực hiện một nỗ lực để băng qua dãy Alps, kể từ lúc người La Mã chuẩn bị để tiến hành chiến tranh ở Iberia. Với một vài cứ điểm nhỏ vẫn còn ở Gaul, Scipio cố gắng tiến hành một nỗ lực để ngăn cản Hannibal. Nhanh chóng thông qua quyết định và di chuyển nhanh chóng, ông đã đưa quân đội của mình bằng đường biển để gặp Hannibal. Lực lượng của Hannibal di chuyển qua các thung lũng của sông Po và tham gia vào một cuộc chạm trán nhỏ với người La Mã tại Ticinus. Tại đây, Hannibal buộc người La Mã, bằng việc sử dụng hiệu quả lực lượng kị binh hùng mạnh của mình, tháo lui vào đồng bằng Lombardy. Bằng chiến thắng nhỏ đó, ông đã khuyến khích những bộ lạc người Gaul và Ligurians tham gia vào quân đội của người Carthage, những người giúp quân đội của ông lên đến 40.000 người. Scipo đã bị vài vết thương và ông đã được cứu sống bởi người con trai đã đến kịp lúc. Scipio đã rút lui vượt qua sông Trebia trở về trại của ông tại Placentia với đội quân nguyên vẹn của mình.
Nội dung từ bài Wikipedia “Hannibal”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.