Sự kiện
1975 military occupation
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Indonesia chiếm đóng Đông Timor từ tháng 12 năm 1975 đến tháng 10 năm 1999. Sau thế kỷ cai trị của thực dân Bồ Đào Nha ở Đông Timor, một cuộc đảo chính năm 1974 tại Bồ Đào Nha dẫn đến phi thực dân hóa tại các thuộc địa cũ của Bồ Đào Nha, tạo ra sự bất ổn tại Đông Timor và khiến cho tương lai Đông Timor trong tình trạng bấp bênh. Sau một cuộc nội chiến quy mô nhỏ, Mặt trận Cách mạng vì một Đông Timor độc lập (Fretilin) ủng hộ độc lập tuyên bố chiến thắng ở thủ đô Dili và tuyên bố một Đông Timor độc lập vào ngày 28 tháng 11 năm 1975.
Ngay sau đó, Indonesia tuyên bố rằng đã được các lãnh đạo Đông Timor đề nghị hỗ trợ, lực lượng quân đội Indonesia đã tiến hành xâm lược Đông Timor vào ngày 07/12/1975 và đến năm 1979, Indonesia đã tiêu diệt tất cả trừ các cuộc kháng chiến vũ trang chống lại sự chiếm đóng. Sau một cuộc họp "Đại hội Nhân dân" gây tranh cãi mà nhiều người nói là không phải là một hành động tự quyết xác thực, Indonesia tuyên bố lãnh thổ này là một tỉnh của Indonesia (Timor Timur).
Ngay sau cuộc xâm lược, các cơ quan Liên Hợp Quốc như Đại hội đồng và Hội đồng Bảo an đã thông qua các nghị quyết lên án hành động của Indonesia ở Đông Timor và kêu gọi rút khỏi lãnh thổ ngay lập tức. Úc và Indonesia là những quốc gia duy nhất trên thế giới công nhận Đông Timor là một tỉnh của Indonesia, và ngay sau đó họ bắt đầu đàm phán để phân chia các nguồn lực được tìm thấy trong Timor Gap. Các chính phủ khác, bao gồm cả các chính phủ Hoa Kỳ, Nhật Bản, Canada và Malaysia, cũng hỗ trợ chính phủ Indonesia. Tuy nhiên, cuộc xâm lược Đông Timor và sự đàn áp phong trào độc lập của nó đã gây tổn hại lớn đến uy tín và sự tín nhiệm quốc tế của Indonesia.
Trong 24 năm, chính phủ Indonesia đã bắt người dân Đông Timor tra tấn thường xuyên và có hệ thống, làm nô lệ tình dục, hành quyết không cần xét xử, thảm sát và bỏ đói có chủ ý. Cuộc thảm sát ở Santa Cruz năm 1991 đã gây ra sự phẫn nộ trên khắp thế giới, và rất nhiều báo cáo về những vụ giết người như vậy. Sự phản kháng đối với sự thống trị của Indonesia vẫn mạnh mẽ; năm 1996, giải Nobel Hòa bình được trao cho hai người đàn ông đến từ Đông Timor, Carlos Filipe Ximenes Belo và José Ramos-Horta, vì những nỗ lực không ngừng của họ nhằm chấm dứt sự chiếm đóng một cách hòa bình. Ngày 30 tháng 8 năm 1999, một cuộc trưng cầu dân ý phổ thông do Liên Hợp Quốc giám sát và đa số áp đảo dân Đông Timor bỏ phiếu thuận đồng ý độc lập khỏi Indonesia, và năm 2002 Đông Timor trở thành một quốc gia độc lập. Ủy ban Tiếp nhận, Sự thật và Hòa giải Đông Timor ước tính số người chết trong thời kỳ chiếm đóng vì nạn đói và bạo lực là từ 90,800 đến 202,600, bao gồm từ 17,600 đến 19,600 người chết hoặc mất tích do bạo lực, trong đó tổng số dân Đông Timor vào khoảng 823,386 người năm 1999. Ủy ban sự thật thông báo rằng các lực lượng Indonesia chịu trách nhiệm cho khoảng 70% các vụ giết người bạo lực.
Sau cuộc bỏ phiếu đòi độc lập năm 1999, các nhóm bán quân sự làm việc cho quân đội Indonesia đã tiến hành một làn sóng bạo lực cuối cùng, trong đó phần lớn cơ sở hạ tầng của Đông Timor bị phá hủy. Lực lượng Quốc tế do Australia lãnh đạo ở Đông Timor đã khôi phục lại trật tự, và sau khi lực lượng Indonesia rời Đông Timor, Cơ quan Chuyển tiếp của Liên Hợp Quốc tại Đông Timor đã quản lý lãnh thổ này trong hai năm, thành lập Đơn vị Tội phạm Nghiêm trọng để điều tra và truy tố các tội phạm năm 1999. Phạm vi hạn chế của nó và số lượng bản án nhỏ của các tòa án Indonesia đã khiến nhiều nhà quan sát kêu gọi một tòa án quốc tế về Đông Timor.
Đại học Oxford đã tổ chức một sự đồng thuận học thuật gọi việc chiếm đóng Đông Timor là một tội ác diệt chủng và Đại học Yale dạy nó như một phần của chương trình Nghiên cứu về Diệt chủng của mình.
Người Bồ Đào Nha đến Timor lần đầu tiên vào thế kỷ 16, và vào năm 1702, Đông Timor nằm dưới sự quản lý là thuộc địa Bồ Đào Nha. Sự cầm quyền của người Bồ Đào Nha hạn chế cho đến khi hòn đảo bị chia cắt với Đế quốc Hà Lan vào năm 1860. Vào những năm 1940, Đông Timor là một chiến trường quan trọng trong Chiến tranh Thái Bình Dương, bị 20,000 quân Nhật chiếm đóng. Cuộc giao chiến đã giúp ngăn chặn sự chiếm đóng của Nhật Bản đối với Australia nhưng khiến 60,000 người Đông Timor thiệt mạng.
Khi Indonesia giành được độc lập sau Thế chiến II dưới sự lãnh đạo của Sukarno, Indonesia không tuyên bố quyền kiểm soát Đông Timor và ngoài những luận điệu chống thực dân nói chung, nước này không phản đối sự kiểm soát của Bồ Đào Nha đối với lãnh thổ Đông Timor. Một cuộc nổi dậy năm 1959 ở Đông Timor chống lại người Bồ Đào Nha đã không được chính phủ Indonesia ủng hộ. Một tài liệu của Liên Hợp Quốc năm 1962 ghi nhận: "chính phủ Indonesia đã tuyên bố rằng họ duy trì quan hệ hữu nghị với Bồ Đào Nha và không có yêu sách đối với Timor của Bồ Đào Nha...". Những đảm bảo này tiếp tục sau khi Suharto lên nắm quyền vào năm 1965. Một quan chức Indonesia tuyên bố vào tháng 12 năm 1974: "Indonesia không có tham vọng lãnh thổ ... Vì vậy, không có vấn đề gì về việc Indonesia muốn thôn tính Timor của Bồ Đào Nha."
Năm 1974, một cuộc đảo chính ở Lisbon đã gây ra những thay đổi đáng kể trong mối quan hệ của Bồ Đào Nha với thuộc địa của mình ở Timor. Sự thay đổi quyền lực ở châu Âu đã thúc đẩy các phong trào đòi độc lập ở các thuộc địa như Mozambique và Angola, và chính phủ mới của Bồ Đào Nha bắt đầu quá trình phi thực dân hóa ở Đông Timor. Việc đầu tiên trong số này là sự mở đầu của tiến trình chính trị.
Khi các đảng chính trị Đông Timor lần đầu tiên được hợp pháp hóa vào tháng 4 năm 1974, ba nhóm nổi lên như những người đóng vai trò quan trọng trong bối cảnh hậu thuộc địa. União Democrática Timorense (Liên minh Dân chủ Timorese, hay UDT), được thành lập vào tháng 5 bởi một nhóm các chủ đất giàu có. Ban đầu được thành lập để duy trì Đông Timor như một quốc gia bảo hộ thuộc Bồ Đào Nha, vào tháng 9, UDT tuyên bố ủng hộ nền độc lập. Một tuần sau, Frente Revolucionária de Timor-Leste Independente (Mặt trận Cách mạng vì một Đông Timor Độc lập, hay Fretilin) được thành lập. Ban đầu được tổ chức dưới tổ chức ASDT (Associacão Social Democrata Timorense, Hội Dân chủ Xã hội Timorese), nhóm tán thành "các học thuyết phổ biến của chủ nghĩa xã hội", cũng như "quyền độc lập". Tuy nhiên, khi tiến trình chính trị ngày càng căng thẳng, nhóm này đã đổi tên và tuyên bố là "đại diện hợp pháp duy nhất của nhân dân". Cuối tháng 5 chứng kiến sự thành lập của đảng phái thứ ba, Associacão Popular Democa Timorense (Hội Dân chủ Nhân dân Timorese, hay APODETI). Ủng hộ sự hội nhập của Đông Timor với Indonesia và ban đầu có tên là Associacão Integraciacao de Timor Indonesia (Hội hợp nhất Timor vào Indonesia), APODETI bày tỏ lo ngại rằng một Đông Timor độc lập sau đó sẽ yếu kém về kinh tế và dễ bị tấn công.
Những người theo chủ nghĩa dân tộc và cứng rắn trong quân đội Indonesia, đặc biệt là lãnh đạo cơ quan tình báo Kopkamtib và đơn vị hoạt động đặc biệt, Kopassus, coi cuộc đảo chính của Bồ Đào Nha là cơ hội để Đông Timor sát nhập với Indonesia. Chính phủ trung ương và quân đội lo ngại rằng một Đông Timor do phe cánh tả cai trị có thể được sử dụng làm căn cứ cho các cuộc xâm lược bởi các cường quốc thù địch vào Indonesia, và một Đông Timor độc lập trong quần đảo có thể truyền cảm hứng cho những kẻ chủ trương ly khai trong các tỉnh của Indonesia. Nỗi sợ hãi về sự tan rã quốc gia đã xuất hiện khi các nhà lãnh đạo quân sự thân cận với Suharto và vẫn là một trong những biện minh mạnh mẽ nhất của Indonesia cho việc từ chối hoan nghênh viễn cảnh Đông Timor độc lập hoặc thậm chí tự trị cho đến cuối những năm 1990. Các tổ chức tình báo quân sự ban đầu tìm kiếm một chiến lược thôn tính phi quân sự, dự định sử dụng APODETI làm phương tiện tích hợp của nó.
Vào tháng 1 năm 1975, UDT và Fretilin thành lập một liên minh dự kiến nhằm giành độc lập cho Đông Timor. Đồng thời, chính phủ Úc báo cáo rằng quân đội Indonesia đã tiến hành một cuộc tập trận "trước cuộc xâm lược" tại Lampung. Trong nhiều tháng, Bộ chỉ huy Hoạt động Đặc biệt của Indonesia, Kopassus, đã bí mật hỗ trợ APODETI thông qua Operasi Komodo (Chiến dịch Komodo, được đặt theo tên của loài thằn lằn). Bằng cách phát đi các cáo buộc về chủ nghĩa cộng sản giữa các nhà lãnh đạo Fretilin và gieo rắc mối bất hòa trong liên minh UDT, chính phủ Indonesia đã thúc đẩy sự bất ổn ở Đông Timor và, theo các nhà quan sát, tạo cớ để xâm lược. Đến tháng 5, căng thẳng giữa hai nhóm khiến UDT rút khỏi liên minh.
Trong nỗ lực đàm phán giải quyết tranh chấp về tương lai của Đông Timor, Ủy ban Phi thực dân hóa Bồ Đào Nha đã triệu tập một hội nghị vào tháng 6 năm 1975 tại Ma Cao. Fretilin tẩy chay cuộc họp để phản đối sự hiện diện của APODETI; đại diện của UDT và APODETI phàn nàn rằng đây là nỗ lực cản trở quá trình phi thực dân hóa. Trong cuốn hồi ký Funu: Saga chưa hoàn thành của Đông Timor năm 1987, nhà lãnh đạo Fretilin José Ramos-Horta nhớ lại "những cuộc phản đối kịch liệt" của ông đối với việc đảng của ông từ chối tham dự cuộc họp. "Điều này", ông viết, "là một trong những sai lầm chính trị chiến thuật của chúng tôi mà tôi không bao giờ có thể tìm ra lời giải thích thông minh."
Căng thẳng lên đến đỉnh điểm vào giữa năm 1975 khi tin đồn bắt đầu lan truyền về khả năng chiếm đoạt quyền lực từ cả hai đảng độc lập. Vào tháng 8 năm 1975, UDT tổ chức một cuộc đảo chính tại thủ đô Dili, và một cuộc nội chiến quy mô nhỏ đã nổ ra. Ramos-Horta mô tả cuộc giao tranh là "đẫm máu", và nêu chi tiết bạo lực do cả UDT và Fretilin thực hiện. Ông trích dẫn Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế, đã thống kê được 2,000–3,000 người chết sau chiến tranh. Cuộc giao tranh buộc chính phủ Bồ Đào Nha rút lên đảo Atauro gần đó. Fretilin đã đánh bại lực lượng của UDT sau hai tuần, trước sự ngạc nhiên của Bồ Đào Nha và Indonesia. Các nhà lãnh đạo UDT đã bỏ chạy đến Tây Timor do Indonesia kiểm soát. Tại đó, họ đã ký một bản kiến nghị vào ngày 7 tháng 9 kêu gọi sự sát nhập của Đông Timor với Indonesia; hầu hết các báo cáo chỉ ra rằng sự ủng hộ của UDT đối với quan điểm này là do Indonesia ép buộc.
Khi họ đã giành được quyền kiểm soát Đông Timor, Fretilin phải đối mặt với các cuộc tấn công từ phía tây, bởi các lực lượng quân sự Indonesia - khi đó được gọi là Angkatan Bersenjata Republik Indonesia (ABRI) - và bởi một nhóm nhỏ quân UDT. Indonesia chiếm thành phố biên giới Batugadé vào ngày 8 tháng 10 năm 1975; Balibó và Maliana gần đó đã bị chiếm tám ngày sau đó. Trong cuộc đột kích Balibó, các thành viên của một nhóm tin tức truyền hình Úc - sau này được gọi là "Balibo Five" - đã bị lính Indonesia giết chết. Các quan chức quân đội Indonesia nói rằng những cái chết là do vô tình, và các nhân chứng Đông Timor nói rằng các nhà báo đã bị giết một cách có chủ ý. Những cái chết, cùng các chiến dịch và cuộc điều tra sau đó, đã thu hút sự chú ý của quốc tế và tăng cường ủng hộ cho nền độc lập của Đông Timor.
Vào đầu tháng 11, bộ trưởng ngoại giao Indonesia và Bồ Đào Nha đã gặp nhau tại Rome để thảo luận về cách giải quyết xung đột. Mặc dù không có nhà lãnh đạo Timore nào được mời tham dự cuộc đàm phán, Fretilin đã gửi một thông điệp bày tỏ mong muốn được làm việc với Bồ Đào Nha. Cuộc họp kết thúc với việc cả hai bên đồng ý rằng Bồ Đào Nha sẽ gặp các nhà lãnh đạo chính trị ở Đông Timor, nhưng cuộc hội đàm đã không bao giờ diễn ra. Vào giữa tháng 11, các lực lượng Indonesia bắt đầu pháo kích vào thành phố Atabae từ biển và chiếm được thành phố này vào cuối tháng.
Thất vọng trước sự bất động của Bồ Đào Nha, các nhà lãnh đạo Fretilin tin rằng họ có thể ngăn chặn những bước tiến của Indonesia hiệu quả hơn nếu họ tuyên bố một Đông Timor độc lập. Ủy viên Chính trị Quốc gia Mari Alkatiri đã tiến hành một chuyến công du ngoại giao đến Châu Phi, thu hút sự ủng hộ từ các chính phủ ở đó và các nơi khác.
Theo Fretilin, nỗ lực này đã mang lại sự đảm bảo từ 25 quốc gia - bao gồm Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Liên Xô, Mozambique, Thụy Điển và Cuba - công nhận Đông Timor là quốc gia mới. Cuba hiện có quan hệ thân thiết với Đông Timor ngày nay. Ngày 28 tháng 11 năm 1975, Fretilin đơn phương tuyên bố độc lập cho Cộng hòa Dân chủ Đông Timor. Vào ngày hôm sau, Indonesia thông báo các khu vực lãnh đạo bởi UDT và APODETI và xung quanh Balibó tuyên bố độc lập khỏi Đông Timor và chính thức là một phần của Indonesia. Tuyên bố Balibo này, thực tế, do tình báo Indonesia soạn thảo và ký trên Bali. Sau đó, điều này được mô tả là 'Tuyên bố Balibohong', một cách chơi chữ của từ tiếng Indonesia có nghĩa là 'nói dối'. Bồ Đào Nha bác bỏ cả hai tuyên bố và chính phủ Indonesia chấp thuận hành động quân sự để bắt đầu sáp nhập Đông Timor.
Ngày 7 tháng 12 năm 1975, các lực lượng Indonesia xâm lược Đông Timor. Operasi Seroja (Chiến dịch Hoa sen) là chiến dịch quân sự lớn nhất từng được thực hiện bởi Indonesia. Các binh sĩ từ tổ chức quân sự của Fretilin Falintil giao chiến với lực lượng ABRI trên các đường phố Dili và báo cáo rằng 400 lính dù Indonesia đã thiệt mạng khi họ tiến vào thành phố. Tạp chí Angkasa đưa tin 35 lính Indonesia chết và 122 người từ phía Fretilin. Vào cuối năm đó, 10,000 quân đã chiếm đóng Dili, và 20,000 quân khác đã được triển khai khắp Đông Timor. Số lượng đông đảo, quân Falintil chạy trốn lên núi và tiếp tục hoạt động chiến đấu du kích.
Từ khi bắt đầu cuộc xâm lược, lực lượng TNI đã tham gia vào cuộc tàn sát hàng loạt thường dân Timor. Khi bắt đầu chiếm đóng, đài phát thanh Fretilin đã gửi một bài phát thanh như sau: "Các lực lượng Indonesia đang giết người bừa bãi. Phụ nữ và trẻ em đang bị bắn trên đường phố. Tất cả chúng ta sẽ bị giết .... Đây là một lời kêu gọi để được quốc tế giúp đỡ. Hãy làm điều gì đó để ngăn chặn cuộc xâm lược này." Một người tị nạn ở Timor sau đó đã kể về "những vụ hãm hiếp [và] giết người vô nhân tính đối với phụ nữ và trẻ em và các chủ cửa hàng người Trung Quốc". Giám mục Dili vào thời điểm đó, Martinho da Costa Lopes, sau đó nói: "Những người lính đổ bộ bắt đầu giết tất cả những gì họ có thể tìm thấy. Có rất nhiều xác chết trên đường phố - tất cả những gì chúng tôi có thể thấy là những người lính đang giết, giết, giết." Trong một lần tình cờ, một nhóm năm mươi đàn ông, phụ nữ và trẻ em - bao gồm cả phóng viên tự do người Úc Roger East - đã xếp hàng trên một vách đá bên ngoài Dili và bị bắn, xác của họ rơi xuống biển. Nhiều cuộc thảm sát như vậy đã diễn ra ở Dili, nơi những người xem được lệnh phải quan sát và đếm to khi từng người bị hành quyết. Người ta ước tính rằng ít nhất 2,000 người Timore đã bị thảm sát chỉ trong hai ngày đầu tiên của cuộc xâm lược ở Dili. Ngoài những người ủng hộ Fretilin, những người di cư Trung Quốc cũng bị xử tử hình; 5,000 người đã bị giết chỉ trong ngày đầu tiên.
Nội dung từ bài Wikipedia “Indonesia chiếm đóng Đông Timor”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.