Đại suy thoái (tiếng Anh: Great Recession) hay cuộc suy thoái toàn cầu 2009 là giai đoạn suy thoái kinh tế và suy giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế diễn ra đồng thời ở nhiều nước, nhiều khu vực trên thế giới, gắn liền với suy thoái kinh tế Hoa Kỳ cuối thập niên 2000 và khủng hoảng tài chính 2007–2008. Tại Hoa Kỳ, Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Hoa Kỳ (NBER) xác định cuộc suy thoái bắt đầu vào tháng 12 năm 2007 và kết thúc vào tháng 6 năm 2009, kéo dài 18 tháng. Mức độ và quy mô của đợt suy thoái này lớn đến mức nhiều người gọi nó là Đại Suy thoái. (hay đôi khi còn gọi là Tiểu Khủng hoảng, Suy thoái dài, hoặc Suy thoái toàn cầu 2009). Thậm chí có người gọi nó là Đại Khủng hoảng thứ hai.
Khái quát
Bong bóng bất động sản của Hoa Kỳ bị vỡ dẫn tới khủng hoảng tín dụng nhà ở thứ cấp rồi phát triển thành một cuộc khủng hoảng tài chính mà hậu quả là tình trạng đói tín dụng ảnh hưởng tới khu vực kinh tế thực. Vỡ bong bóng nhà ở cũng dẫn tới suy giảm tiêu dùng cá nhân ở Hoa Kỳ. Sự bất trắc trong đời sống kinh tế và kinh doanh càng làm cho tiêu dùng và sản xuất bị hạn chế. Nhiều nước trên thế giới có các tổ chức tài chính đã tham gia vào thị trường tín dụng nhà ở thứ cấp ở Hoa Kỳ. Khi các tổ chức tài chính này bị thua lỗ, tình trạng rối loạn tài chính, thậm chí là khủng hoảng tài chính đã xảy ra ở nhiều nước khiến cho các nước này rơi vào suy thoái kinh tế hoặc suy giảm tốc độ tăng trưởng. Do Hoa Kỳ, châu Âu và Nhật Bản là những thị trường xuất khẩu quan trọng của nhiều nước đang phát triển (nhất là khu vực Đông Á) nên suy thoái và suy giảm tăng trưởng kinh tế từ thế giới phát triển đã làm giảm xuất khẩu của các nước đang phát triển. Đồng thời, vì các nước phát triển là nguồn cung cấp các khoản vay ngân hàng, các khoản vốn đầu tư trực tiếp và gián tiếp cho các nước đang phát triển, nên khi các nước phát triển dừng cho vay, dừng giải ngân hay rút vốn về, nhiều nền kinh tế đang phát triển đã bị tác động tiêu cực nghiêm trọng. Giảm sản xuất trên quy mô toàn cầu dẫn tới giảm lượng cầu về năng lượng và nguyên liệu, khiến cho các nước xuất khẩu dầu và nguyên liệu bị giảm đáng kể nguồn thu từ xuất khẩu các yếu tố này.
Cuộc khủng hoảng tài chính trở nên đặc biệt nghiêm trọng vào cuối năm 2008 và lan rộng sang nền kinh tế thực. Một nghiên cứu hậu kiểm của Quỹ Tiền tệ Quốc tế công bố năm 2019 cho biết 91 nền kinh tế, chiếm khoảng hai phần ba GDP toàn cầu tính theo sức mua tương đương, ghi nhận sản lượng giảm trong năm 2009.
Để ngăn chặn suy giảm tăng trưởng và khôi phục kinh tế, hầu hết các nước bị tác động đã áp dụng các chính sách kích thích kinh tế, đặc biệt là kích cầu.
Đến giữa năm 2009, dấu hiệu phục hồi kinh tế đã bắt đầu xuất hiện ở nhiều nền kinh tế.
Các khu vực
Các nước phát triển
Theo World Economic Outlook tháng 10 năm 2012 của Quỹ Tiền tệ Quốc tế, sản lượng của nhóm các nền kinh tế phát triển giảm 3,5% trong năm 2009 và tăng trở lại 3,0% trong năm 2010.
Hoa Kỳ là trung tâm của cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái toàn cầu. NBER xác định kinh tế Hoa Kỳ suy thoái từ tháng 12 năm 2007 đến tháng 6 năm 2009, kéo dài 18 tháng. Theo Federal Reserve History, GDP thực của Hoa Kỳ giảm 4,3% từ đỉnh quý IV năm 2007 đến đáy quý II năm 2009. Tỷ lệ thất nghiệp tăng từ 5% vào tháng 12 năm 2007 lên 9,5% vào tháng 6 năm 2009 và đạt đỉnh 10% vào tháng 10 năm 2009. Giá nhà trung bình giảm khoảng 30% từ đỉnh giữa năm 2006 đến giữa năm 2009, còn chỉ số S&P 500 giảm 57% từ đỉnh tháng 10 năm 2007 đến đáy tháng 3 năm 2009.
Đức và Nhật Bản là hai nền kinh tế phát triển chịu suy giảm mạnh trong năm 2009. Theo Cơ quan Thống kê Liên bang Đức (Destatis), GDP thực của Đức giảm 5,7% trong năm 2009 và tăng 4,2% trong năm 2010. Theo Văn phòng Nội các Nhật Bản, GDP thực của Nhật Bản giảm 5,5% trong năm 2009 và tăng 4,5% trong năm 2010. Khu vực đồng euro giảm 4,4% trong năm 2009 trước khi tăng trưởng 2,0% trong năm 2010 theo số liệu IMF công bố trong World Economic Outlook tháng 10 năm 2012.
Các nền kinh tế công nghiệp hóa mới châu Á, vốn phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu, cũng chịu tác động mạnh khi thương mại thế giới suy giảm. Theo IMF, GDP của nhóm này giảm 3,0% trong năm 2009 nhưng tăng 7,4% trong năm 2010.
Tác động của cuộc khủng hoảng đối với bốn nền kinh tế BRIC không đồng đều. Theo số liệu IMF công bố trong World Economic Outlook tháng 10 năm 2012, Trung Quốc vẫn tăng trưởng 9,2% và Ấn Độ tăng 5,9% trong năm 2009, trong khi Brasil giảm 0,3%. Nga chịu suy giảm sâu hơn, với GDP thực giảm 7,8% trong năm 2009; nền kinh tế này tăng trưởng trở lại 4,3% trong năm 2010. Năm 2010, Brasil cũng phục hồi mạnh, tăng 7,5%, trong khi Trung Quốc và Ấn Độ tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao.
Các nước đang phát triển khác
Trong số các nền kinh tế đang phát triển, khu vực SNG chịu tác động đặc biệt nghiêm trọng do đồng thời gặp khó khăn về tài chính bên ngoài, nhu cầu xuất khẩu suy giảm, giá hàng hóa giảm và kiều hối suy yếu. Theo IMF, GDP của nhóm SNG giảm 6,4% trong năm 2009 và tăng trở lại 4,8% trong năm 2010. Ukraine là một trong những nền kinh tế chịu suy giảm mạnh nhất, với GDP thực giảm 14,8% năm 2009. GDP thực của Armenia giảm 14,1% trong cùng năm.
Các nền kinh tế đang phát triển châu Á nhìn chung tránh được suy thoái ở cấp độ toàn khu vực. Theo IMF, GDP của nhóm này tăng 7,0% trong năm 2009 và 9,5% trong năm 2010. Tuy nhiên, tác động giữa các quốc gia khác nhau đáng kể: Indonesia tăng trưởng 4,6% trong năm 2009, trong khi Malaysia giảm 1,5%. Việt Nam không rơi vào suy thoái trong năm 2009. Theo Tổng cục Thống kê Việt Nam, GDP năm 2009 tăng 5,32%, thấp hơn mức 6,31% của năm 2008; đến năm 2010, tăng trưởng GDP phục hồi lên 6,78%.
Khu vực Mỹ Latinh và Caribe giảm 1,5% trong năm 2009 và tăng trưởng trở lại 6,2% trong năm 2010 theo IMF. Mexico chịu tác động đặc biệt mạnh do quan hệ kinh tế chặt chẽ với Hoa Kỳ: một báo cáo IMF năm 2012 ghi nhận GDP thực của Mexico giảm 6,0% trong năm 2009 và tăng 5,6% trong năm 2010.
Trung Đông và Bắc Phi nhìn chung bị giảm tốc nhưng không suy thoái ở cấp độ toàn khu vực. Theo IMF, GDP của khu vực tăng 2,6% trong năm 2009 và 5,0% trong năm 2010.
Kinh tế khu vực châu Phi cận Sahara cũng chịu tác động từ thương mại, giá hàng hóa, dòng vốn và kiều hối suy yếu, nhưng tổng GDP của khu vực vẫn tăng. IMF ước tính tăng trưởng của châu Phi cận Sahara đạt 2,8% trong năm 2009 và 5,3% trong năm 2010.
Phản ứng chính sách và cải cách tài chính
Tại Hoa Kỳ, Cục Dự trữ Liên bang hạ mục tiêu lãi suất quỹ liên bang từ 5,25% vào tháng 9 năm 2007 xuống phạm vi 0–0,25% vào tháng 12 năm 2008. Khi lãi suất đã gần mức 0, Fed sử dụng các công cụ phi truyền thống, trong đó có chương trình mua tài sản quy mô lớn. Trong giai đoạn thường được gọi là QE1, Fed mua khoảng 1,75 nghìn tỷ USD tài sản dài hạn, gồm chứng khoán bảo đảm bằng thế chấp, nợ của các cơ quan liên quan đến nhà ở và trái phiếu Kho bạc Hoa Kỳ.
Sau cuộc khủng hoảng năm 2008, G20 thúc đẩy một chương trình cải cách rộng đối với hệ thống tài chính quốc tế và giao Hội đồng Ổn định Tài chính (FSB) vai trò phát triển, điều phối khuôn khổ cải cách. Một trong các kết quả quan trọng là Basel III, bộ biện pháp do Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng phát triển để đáp lại khủng hoảng tài chính 2007–2009, nhằm tăng cường quy định, giám sát và quản trị rủi ro của ngân hàng.
Hậu quả dài hạn
Mặc dù kinh tế thế giới phục hồi sau năm 2009, tác động của cuộc khủng hoảng kéo dài trong nhiều năm. Nghiên cứu của IMF công bố một thập niên sau khủng hoảng cho thấy tổn thất sản lượng ở nhiều nền kinh tế có tính dai dẳng so với xu hướng trước khủng hoảng. Đầu tư yếu là một trong những kênh chính của sự mất mát này, đi cùng với mức vốn và năng suất nhân tố tổng hợp thấp hơn xu hướng trước khủng hoảng.
Nghiên cứu này cũng cho thấy các nền kinh tế có mức độ dễ tổn thương tài chính cao hơn trước khủng hoảng thường chịu tổn thất sản lượng lớn hơn; ngược lại, các nước có vị thế tài khóa tốt hơn trước khủng hoảng và cơ chế tỷ giá linh hoạt hơn nhìn chung chịu tổn thất thấp hơn. IMF nhận định các biện pháp chính sách đặc biệt được triển khai sau khủng hoảng đã giúp hạn chế tổn thất sản lượng.