military sexual slavery system designed and implemented by Japan Empire from early 1930s until the end of World War II, or the victims who were forced into sexual slavery by the Japanese military
Phụ nữ giải khuây hay phụ nữ mua vui (tiếng Trung: 慰安婦; Hán-Việt: Ủi an phụ) là những người phụ nữ bị quân đội Đế quốc Nhật Bản hãm hiếp, ép buộc làm nô lệ tình dục khi chiếm đóng đất nước của họ trong Thế chiến II; tiêu biểu như Trung Quốc, Triều Tiên và Đông Nam Á. Thuật ngữ "phụ nữ mua vui" là bản dịch từ tiếng Nhật. ianfu (慰安婦 (ủi an phụ) ianfu), một uyển ngữ mang nghĩa đen là "người phụ nữ mang lại sự an ủi, vỗ về". Trong Thế chiến thứ hai, quân đội Nhật Bản đã ép buộc hàng trăm nghìn phụ nữ từ Úc, Miến Điện, Trung Quốc, Hà Lan, Philippines, Nhật Bản, Triều Tiên, Indonesia, Đông Timor, New Guinea và các quốc gia khác phải làm nô lệ tình dục cho binh lính Nhật; tuy nhiên, đa số những người phụ nữ này đến từ Triều Tiên. Nhiều phụ nữ đã thiệt mạng do bị ngược đãi tàn bạo cũng như phải chịu đựng những tổn thương dai dẳng về thể xác và tinh thần. Sau chiến tranh, Nhật Bản đã phủ nhận sự tồn tại của chế độ "phụ nữ giải khuây", từ chối đưa ra lời xin lỗi hay bồi thường thỏa đáng. Tuy nhiên, sau nhiều yêu cầu xin lỗi cùng việc công bố các tài liệu chính thức cho thấy trách nhiệm của chính phủ Nhật Bản, nước này đã bắt đầu đưa ra lời xin lỗi chính thức và thực hiện bồi thường vào những năm 1990. Tuy nhiên, các lời xin lỗi đã bị các nạn nhân, các nhóm vận động và giới học giả chỉ trích là thiếu chân thành. Nhiều quan chức chính phủ Nhật Bản vẫn tiếp tục phủ nhận hoặc xem nhẹ sự tồn tại của chế độ "phụ nữ giải khuây". Chính phủ Nhật Bản thừa nhận rằng phụ nữ và trẻ em gái đã phải chịu đau khổ, nhưng lại phủ nhận các bằng chứng cho thấy họ bị cưỡng ép đưa đi trong thời chiến.
Các ước tính về số lượng phụ nữ có sự khác biệt, nhưng đa số các nhà sử học thống nhất con số nằm trong khoảng từ 20.000 đến 200.000; con số chính xác vẫn đang được nghiên cứu và tranh luận, phản ánh sự khác biệt giữa các bằng chứng lưu trữ và tài liệu ghi chép thời hậu chiến.
Các nhà chứa ban đầu được thành lập với mục đích công khai là cung cấp cho binh lính một kênh giải tỏa nhu cầu tình dục có kiểm soát, nhằm giảm thiểu tình trạng hiếp dâm trong thời chiến và sự lây lan của các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Tuy nhiên, các "trạm giải khuây" này đã không đạt được những mục tiêu đã đề ra. Những nạn nhân đầu tiên là phụ nữ Nhật Bản; một số người được tuyển mộ theo các phương thức thông thường, trong khi những người khác bị lừa gạt hoặc bắt cóc. Sau đó, quân đội đã mở rộng việc tuyển mộ sang phụ nữ tại các vùng lãnh thổ thuộc Nhật Bản, với lý do thiếu hụt tình nguyện viên người Nhật cũng như những lo ngại về việc duy trì hình ảnh quốc tế của đất nước. Trong nhiều trường hợp, phụ nữ đã bị dụ dỗ bởi những lời mời làm việc giả mạo dành cho y tá và công nhân nhà máy. Những người khác cũng bị thu hút bởi những lời hứa hẹn về quyền sở hữu cổ phần và tài trợ cho việc học lên cao. Một tỷ lệ đáng kể phụ nữ giải khuây là trẻ vị thành niên.
Khái quát về hệ thống "phụ nữ mua vui"
Việc thiết lập bởi quân đội Nhật Bản
Xét đến việc mại dâm tại Nhật Bản vốn phổ biến và có tổ chức, thì sự hiện diện của hoạt động mại dâm trong lực lượng vũ trang Nhật Bản là điều dễ hiểu.Thư từ quân sự trong Quân đội Đế quốc Nhật Bản cho thấy mục đích tạo điều kiện thuận lợi cho các trạm thoải mái là nhằm giảm bớt hoặc ngăn chặn tội phạm hiếp dâm của quân nhân Nhật Bản trong nỗ lực ngăn chặn tình cảm chống Nhật ngày càng tồi tệ, giảm bệnh hoa liễu trong quân đội Nhật Bản và để ngăn chặn rò rỉ bí mật quân sự của thường dân tiếp xúc với các sĩ quan Nhật Bản. Carmen Argibay, cựu thành viên của Tòa án Tối cao Argentina cho biết chính phủ Nhật Bản đã tìm cách ngăn chặn các hành vi tàn bạo như Vụ thảm sát Nam Kinh bằng cách khu trú các vụ cưỡng hiếp và lạm dụng tình dục tại những cơ sở do quân đội kiểm soát, hoặc ngăn chặn thông tin về các vụ việc này lọt ra báo chí quốc tế nếu chúng xảy ra. Bà cũng cho biết chính phủ muốn giảm thiểu chi phí y tế cho việc điều trị các bệnh lây truyền qua đường tình dục mà binh lính mắc phải do hành vi cưỡng hiếp diễn ra thường xuyên và trên diện rộng – điều gây ảnh hưởng tiêu cực đến năng lực quân sự của Nhật Bản. Phụ nữ giải khuây phải sống trong những điều kiện tồi tàn và bị người Nhật gọi là "nhà vệ sinh công cộng". Tanaka Yuki nêu rõ rằng các nhà chứa tư nhân nằm ngoài tầm kiểm soát của quân đội gặp vấn đề về an ninh, do nguy cơ có gián điệp trà trộn dưới vỏ bọc nhân viên tại những cơ sở này. Nhà sử học Nhật Bản Yoshimi Yoshiaki còn cho biết thêm rằng quân đội Nhật Bản đã sử dụng "phụ nữ giải khuây" để thỏa mãn những binh sĩ đang bất mãn trong Thế chiến thứ hai và ngăn chặn các cuộc nổi loạn trong quân đội. Ông cho biết, bất chấp mục tiêu giảm thiểu nạn hiếp dâm và các bệnh lây truyền qua đường tình dục, các trạm "phụ nữ giải khuây" lại gây ra tác dụng ngược—làm trầm trọng thêm tình trạng hiếp dâm và gia tăng sự lây lan của các bệnh này. Các trạm này phổ biến đến mức Quân đội Đế quốc Nhật Bản đã tổ chức cả các lớp kế toán về cách quản lý chúng, bao gồm cả việc tính toán theo các tiêu chí thống kê về "độ bền hay khả năng hao mòn của những người phụ nữ được tuyển mộ".
Dàn ý
Trong Chiến tranh Nga – Nhật (1904–1905), quân đội Nhật Bản đã kiểm soát chặt chẽ các nhà chứa do tư nhân điều hành tại Mãn Châu.
Các "nhà an ủi" lần đầu tiên được thiết lập tại Thượng Hải sau Sự kiện Thượng Hải năm 1932, nhằm đối phó với tình trạng binh lính Nhật Bản cưỡng hiếp hàng loạt phụ nữ Trung Quốc. Okamura Yasuji, Tham mưu trưởng tại Thượng Hải đã ra lệnh xây dựng các "nhà an ủi" nhằm ngăn chặn tình trạng hiếp dâm tiếp diễn. Sau khi binh lính Nhật cưỡng hiếp nhiều phụ nữ Trung Quốc trong vụ Thảm sát Nam Kinh năm 1937, quân đội Nhật đã áp dụng chính sách chung là thiết lập các "trạm giải khuây" tại nhiều địa điểm thuộc vùng lãnh thổ Trung Quốc do Nhật chiếm đóng; việc này được thực hiện "không phải vì họ quan tâm đến những nạn nhân Trung Quốc bị binh lính Nhật cưỡng hiếp, mà vì họ lo ngại sẽ gây ra sự thù địch trong lòng dân thường Trung Quốc".Để phục vụ tại các cơ sở này, gái mại dâm Nhật Bản đã được đưa đến từ chính quốc. Phụ nữ Nhật Bản là những nạn nhân đầu tiên bị bắt làm nô lệ tình dục trong các nhà chứa quân sự và bị buôn bán qua lại giữa Nhật Bản, Okinawa, các thuộc địa và vùng lãnh thổ do Nhật Bản chiếm đóng, cũng như các chiến trường ở nước ngoài. Theo Yoshimi Yoshiaki, các "trạm an ủi" được thiết lập nhằm tránh sự chỉ trích từ Trung Quốc, Hoa Kỳ và châu Âu sau các vụ cưỡng hiếp quy mô lớn diễn ra giữa các trận đánh tại Thượng Hải và Nam Kinh.
Nhiều phụ nữ đã bị lừa gạt hoặc dụ dỗ gia nhập các nhà chứa phục vụ quân đội. Dựa trên những lời mô tả sai lệch về công việc cùng các khoản thanh toán—do phía Nhật Bản hoặc các môi giới tuyển dụng tại địa phương chi trả—có thể giúp gia đình trang trải nợ nần, nhiều cô gái Hàn Quốc đã đăng ký làm công việc này. Hơn nữa, Bản tin Thẩm vấn về Chiến tranh Tâm lý số 2 của Trung tâm Dịch thuật và Thẩm vấn Đông Nam Á (SEATIC) ghi nhận rằng một người quản lý cơ sở người Nhật đã mua phụ nữ Hàn Quốc với giá từ 300 đến 1.000 yên tùy theo đặc điểm ngoại hình; những người phụ nữ này sau đó trở thành tài sản của ông ta và không được trả tự do ngay cả khi đã hoàn tất thời hạn phục vụ được quy định trong hợp đồng. Tại tỉnh Hà Bắc ở miền bắc Trung Quốc, các cô gái Hồi giáo thuộc dân tộc Hồi đã bị tuyển vào "Trường Nữ sinh Dân tộc Hồi" để được đào tạo làm người mua vui, nhưng sau đó lại bị ép buộc làm nô lệ tình dục. Nhà sử học người Mỹ Gerhard Weinberg từng viết rằng một vấn đề lớn là chưa có nhà sử học nào xem xét liệu binh lính thuộc Quân đội Quốc gia Ấn Độ có sử dụng "phụ nữ giải khuây" hay không, bởi vì chưa từng có cuộc điều tra nào về vấn đề này. Lebra viết: "Chưa có ai trong số những người viết về Quân đội Quốc gia Ấn Độ của Bose tìm hiểu xem liệu trong thời gian được quân đội Nhật huấn luyện, họ có được phép chia sẻ sự 'giải khuây' từ hàng ngàn phụ nữ trẻ Hàn Quốc – những người bị bắt cóc và giam giữ làm nô lệ tình dục tại các trại của Quân đội Đế quốc Nhật Bản – hay không. Việc tìm hiểu điều này có thể đã mang lại cho họ cái nhìn sâu sắc hơn về bản chất chế độ cai trị thuộc địa của Nhật Bản so với Anh, cũng như về viễn cảnh có thể xảy đến với chị em gái và con gái của chính họ."
Dưới áp lực của nỗ lực chiến tranh, quân đội không còn khả năng cung cấp đầy đủ nhu yếu phẩm cho các đơn vị Nhật Bản; để bù đắp sự thiếu hụt này, các đơn vị đã tự xoay xở bằng cách ép buộc người dân địa phương cung cấp hoặc trực tiếp cướp bóc vật tư. Quân đội thường trực tiếp yêu cầu các thủ lĩnh địa phương phải tìm kiếm phụ nữ cho các nhà chứa dọc theo chiến tuyến, đặc biệt là tại những vùng nông thôn nơi hiếm có người môi giới. Tại Trung Quốc, khi người dân địa phương bị coi là thù địch, binh lính Nhật đã thực thi chính sách "Tam Quang" (giết sạch, đốt sạch, cướp sạch), bao gồm cả các hành vi bắt cóc và cưỡng hiếp bừa bãi dân thường.
Các tài liệu lưu trữ sau này
Phiên tòa xét xử tội phạm chiến tranh tại Tokyo (hay Tòa án Quân sự Quốc tế vùng Viễn Đông) đã không đề cập đến vấn đề quân đội Nhật Bản bắt phụ nữ làm nô lệ tình dục, do vào thời điểm đó, hành vi cưỡng hiếp chưa bị coi là tội ác chiến tranh. Vào ngày 17 tháng 4 năm 2007, Yoshimi Yoshiaki và Hayashi Hirofumi đã công bố việc phát hiện bảy tài liệu chính thức trong kho lưu trữ của phiên tòa Tokyo; các tài liệu này cho thấy lực lượng quân sự Đế quốc Nhật Bản – chẳng hạn như Tokkeitai (hiến binh hải quân) – đã ép buộc những phụ nữ có cha từng tấn công Kenpeitai (hiến binh lục quân) phải làm việc tại các nhà chứa ở tiền tuyến thuộc Trung Quốc, Đông Dương và Indonesia. Ban đầu, những tài liệu này đã được công khai tại phiên tòa xét xử tội phạm chiến tranh. Trong một tài liệu, một viên trung úy được dẫn lời thú nhận rằng ông ta đã tổ chức một nhà chứa và đích thân sử dụng dịch vụ tại đó. Một nguồn tin khác đề cập đến việc các thành viên Tokkeitai bắt giữ phụ nữ trên đường phố và đưa họ vào các nhà chứa sau khi ép buộc họ phải trải qua kiểm tra y tế.
Số lượng phụ nữ giải khuây
Giáo sư Tô Kế Lượng kết luận rằng trong khoảng thời gian 7 năm từ 1938 đến 1945, số lượng phụ nữ giải khuây tại các vùng lãnh thổ do Nhật Bản chiếm đóng dao động từ 360.000 đến 410.000 người; trong đó, bà cho biết một nửa là người Trung Quốc – cũng là nhóm đông đảo nhất với khoảng 200.000 người. Bà bổ sung con số 200.000 nạn nhân mới từ Trung Quốc vào con số 200.000 người (chủ yếu không phải là người Trung Quốc) vốn đã được giới học giả phương Tây công nhận trước đó.
Việc thiếu các tài liệu chính thức đã gây khó khăn cho việc ước tính tổng số lượng "phụ nữ giải khuây". Một lượng lớn tài liệu liên quan đến tội ác chiến tranh và trách nhiệm của các nhà lãnh đạo cấp cao nhất của đất nước đã bị tiêu hủy hoặc che giấu theo lệnh của chính phủ Nhật Bản vào cuối cuộc chiến.
Bên cạnh phụ nữ Hà Lan, nhiều phụ nữ người Java cũng bị tuyển mộ từ Indonesia làm "phụ nữ giải khuây", bao gồm khoảng 1.000 phụ nữ và trẻ em gái người Đông Timor – những người cũng bị biến thành nô lệ tình dục. Phần lớn là các thiếu nữ trong độ tuổi từ 14 đến 19, những người đã được đi học một thời gian và bị lừa gạt bằng những lời hứa hẹn về cơ hội học lên cao hơn tại Tokyo hoặc Singapore. Các điểm đến phổ biến của những phụ nữ giải khuây đến từ Java bao gồm Miến Điện, Thái Lan và miền Đông Indonesia. Các cuộc phỏng vấn với những người từng là phụ nữ giải khuây cũng cho thấy một số người đến từ đảo Flores. Sau chiến tranh, nhiều phụ nữ giải khuây người Java còn sống sót đã ở lại những nơi họ từng bị đưa đến và hòa nhập vào cộng đồng dân cư địa phương.
Quân Nhật đã ép buộc các cô gái Hồi giáo gốc Mã Lai trở thành "phụ nữ giải khuây" và bị binh lính Nhật cưỡng hiếp. Câu chuyện của một trong số những cô gái này—người từng bị lính Nhật cưỡng hiếp tại Singapore—đã được chuyển thể thành vở kịch lịch sử có tựa đề "Cuộc đời Hayatie" (Hayat Hayatie). Một vở kịch khác của đoàn Wild Rice cũng được xây dựng dựa trên câu chuyện của một phụ nữ Mã Lai từng là nạn nhân của chế độ "phụ nữ giải khuây"; bà đã giấu kín gia đình chuyện mình bị lính Nhật cưỡng hiếp vào những năm 1940 suốt từ thập niên 1980 vì muốn che giấu nỗi nhục nhã đó.