Brugge (tiếng Pháp: Bruges, tiếng Đức: Brügge) là thành phố lớn nhất, thủ phủ của tỉnh Tây Vlaanderen, Vương quốc Bỉ. Thành phố này tọa lạc về phía tây bắc Bỉ. Vùng đô thị giáp (ngược chiều kim đồng hồ, bắt đầu từ biển) đô thị Blankenberge, các xã Zuienkerke, Jabbeke, Zedelgem, Oostkamp, Beernem, đô thị Damme, và xã Knokke-Heist.
Trung tâm lịch sử của thành phố là một di sản thế giới UNESCO. Khu vực có diện tích 430 ha. Thành phố có diện tích 13.840 hecta, gồm 1.075 hecta bờ biển tại Zeebrugge. Thành phố có tổng dân số 117.073 người (thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2008), trong đó có 20.000 người sống ở khu vực trung tâm lịch sử. Vùng đô thị có diện tích 616 km² với tổng dân số 255.844 người tại thời điểm ngày 1 tháng 1 năm 2008.
Cùng với các thành phố phía bắc nằm dọc kênh đào khác như Amsterdam, thành phố này đôi khi được mệnh danh là "Venezia phương Bắc".
Brugge có hải cảng tại Zeebrugge.
Tên
Từ nguyên
Những nguồn khảo chứng sớm nhất nhắc đến thành phố này bằng các tên Bruggas, Brvggas, Brvccia vào năm 840–875, rồi bằng các tên Bruciam, Bruociam (năm 892), Brutgis uico (vào cuối thế kỷ 9), in portu Bruggensi (khoảng chừng năm 1010), Bruggis (năm 1012), Bricge (năm 1037), Brugensis (năm 1046), Brycge (năm 1049–1052), Brugias (năm 1072), Bruges (năm 1080–1085), Bruggas (khoảng chừng năm 1084), Brugis (năm 1089), Brugge (năm 1116).
Nguồn gốc của tên này không rõ lắm. Chắc chắn tên này đến từ từ "cầu" trong tiếng Hà Lan cổ: brugga. Trong tiếng Hà Lan trung đại thì từ này trở thành brucge, brugge, tiếng Hà Lan hiện đại là brug. Dạng brugghe có vẻ là dạng tiếng Hà Lan miền nam. Gốc của từ này là từ tiếng German nguyên thủy *brugjō-.
Cũng có thể tên này là dạng sai lạc của tên trong một ngôn ngữ Celt của sông Reie. Tên Reie này có gốc từ từ tiếng Celt Rogia, có nghĩa là "Nước Thánh". Sau đó tên Rogia hoặc Ruggia bị sai lạc thành Bruggia, rốt cuộc trở thành tên của thành phố.
Có lẽ vào những thế kỷ sau, tên này bị từ tiếng Bắc Âu cổ bryggja (nghĩa là "bến, vũng tàu") ảnh hưởng. Kể từ đầu thế kỷ 9 vùng thành phố Brugge có nhiều liên hệ với Bắc Âu qua kinh doanh và qua những người Viking xâm lấn nhiều lần.
Tên khác
Thành phố Brugge cũng có tên hiệu "Venezia của phương Bắc", vì có nhiều kênh và cầu. Tên hiệu khác là "thành phố của Breydel" (Breydelstad) theo họ của Jan Breydel là anh hùng dân gian từ thế kỷ 14.
Tên nhạo của những người Brugge là "kẻ điên (của Brugge)" ((Brugse) zotten). Theo dã sử thì hoàng đế Maximilian I cấm thành phố tổ chức hội chợ và sự kiện khác, vì nhân dân thành phố đã giam cầm hoàng đế khi nổi loạn. Hy vọng làm cho hoàng đế bớt giận nên thành phố tổ chức hội liên hoan lớn dành cho hoàng đế rồi xin phép lại tổ chức hội chợ, nhập thuế... và xây dựng nhà thương điên. Hoàng đế trả lời: "Chỉ cần đóng tất cả các cổng của thành phố rồi có nhà thương điên rồi!"
Lịch sử
Khởi thủy
Vào thời tiền sử ở chỗ bây giờ có thành phố Brugge đã có khu định cư trên bờ biển, nhưng khu định cư này không có liên hệ nào với thành phố phát triển ở chỗ đó vào thời Trung cổ.
Lúc đầu tiên có thành trì được xây dựng trong vùng Brugge là sau khi Julius Caesar đánh bại bộ lạc Menapii xong, vào thể kỷ 1 trước công nguyên, nhằm bảo vệ vùng duyên hải khỏi tặc hải. Vào khoảng chừng thế kỷ 4 thì dân tộc Frank giành lấy cả vùng từ tay người Gallia-La Mã. Cả vùng này trở thành Pagus Flandrensis hoặc "xứ Vlaanderen". Vào thế kỷ 9 khi người Viking xâm lấn vào vùng đó thì Bá tước Bouwedewijn I của xứ Vlaanderen phải củng cố thành trì La Mã.
Thời đại huy hoàng (thế kỷ 12 đến 15)
Brugge trở thành thành phố quan trọng nhờ vịnh, là vịnh nhỏ nhưng có tầm quan trọng cao đối với kinh doanh địa phương. Vì vậy nên vịnh này có tên hiệu "Rãnh Vàng" (Gouden Geul). Vào ngày 27 tháng 7 năm 1128, Brugge nhận được "đặc quyền thành phố", nên rồi người Brugge xây thành và kênh mới. Kể từ giữa thế kỷ 11 thì sự lắng bùn trong vịnh đã cho thành phố mất lối đi biển, nhưng vào năm 1134 một cơn bão bỏ ra bùn đó và thành phố lại có lối đi biển qua kênh nước tự nhiên tên là Zwin. Kênh này đến tới thành phố Damme, nên Damme trở thành "tiền đồn" kinh doanh của thành phố Brugge.
Brugge toạ lạc ở địa điểm chiến lược, ở chỗ những tuyến giao thương của Liên minh Hanse ở phía bắc và những tuyến giao thương từ phía nam gặp nhau. Vào thế kỷ 12 thành phố hồi sinh, và nhờ sự bảo vệ của Bá tước xứ Vlaanderen thì thị trường len, ngành dệt len và thị trường vải phát triển tốt. Thành phố nhập khẩu nhiều len từ Anh cho ngành dệt len ở thành phố. Vì kinh doanh với nhiều thành phố khác nên cần mở rộng cảng đến tới làng (sau đó là thành phố) Sluis. Từ năm 1277 có tàu buôn từ Genova đến Brugge kinh doanh, nên Brugge cũng kinh doanh với những thành phố Địa Trung Hải qua những thương gia Genova ấy.
Thỉnh thoảng cũng có nổi loạn trong thành phố. Bình thường lực lượng của thành phố sẽ đàn áp những cuộc nổi loạn đó. Tuy nhiên, vào năm 1302 sau vụ "Kinh mai Brugge" (Brugse metten), khi quân đồn trú Pháp ở thành phố bị dân quân Vlaanderen tàn sát vào ngày 18 tháng 5 năm 1302, thì dân gian chung tay với Bá tước xứ Vlaanderen nổi loạn chống lại vua Pháp. Vào ngày 11 tháng 7 cùng năm quân Vlaanderen đánh thắng quân Pháp gần Kortrijk tại "Trận của các đinh thúc ngựa bằng vàng" (Guldensporenslag). Tuy nhiên vào năm 1304 quân Vlaanderen bị quân Pháp đánh tại trận Mons-en-Pévèle.
Ngay trước Chiến tranh Trăm Năm vua Anh cấm xuất khẩu len đến Pháp, nên kinh tế Brugge (lúc đó thuộc Pháp) suy giảm. Tuy nhiên, vì nền kinh tế của các thành phố lớn ở xứ Vlaanderen rất tựa vào len từ Anh nên Vlaanderen định liên minh với Anh. Như vậy thì việc nhập khẩu len từ Anh sang Brugge lại tiếp tục.
Vào thế kỷ 15, Brugge thuộc nhà Bourgogne (vốn là triều đại công tước xứ Bourgogne, nhưng sau đó dòng họ này thừa hưởng nhiều tước vị và đất khác, gồm tước vị bá tước xứ Vlaanderen), còn Philippe III công tước Bourgogne chuyển triều đình công tước sang Brugge, Brussel và Lille. Điều này thu hút nhiều người chủ ngân hàng, nghệ sĩ... đến từ cả châu Âu sang Brugge. Những thợ dệt Brugge lúc đó được coi là thợ dệt giỏi nhất trên thế giới. Đó là thời đại trường phái hội họa "nguyên thủy" của Vlaanderen trở nên nổi tiếng trên cả thế giới nhờ kỹ thuật vẽ tranh sơn dầu. Vào năm 1400 dân số thành phố hơn 125 000 người, có lẽ đến 200 000.
Suy giảm sau năm 1500
Khoảng chừng từ năm 1500, rãnh Zwin bị lắng bùn, nên những tàu buôn khó có thể đến tới thành phố; thời đại huy hoàng chấm dứt. Thành phố Brugge bị Antwerpen vượt trở thành trung tâm kinh tế của "Vùng đất thấp" (bây giờ là Bỉ, Hà Lan, bắc Pháp). Vào thế kỷ 17, ngành sản xuất ren phát triển, nên thành phố hồi sinh chút. Cảng được làm mới, một lối đi biển mới được xây dựng, nhưng Antwerpen vẫn vượt Brugge. Vào năm 1900 dân số Brugge giảm đến 50 000 người.
Hồi sinh sau thế kỷ 19
Ở phần cuối thế kỷ 19, Brugge trở thành địa điểm du lịch số một, thu thút nhiều khách du lịch giàu có từ Anh Quốc và Pháp.
Cảng Zeebrugge được xây vào năm 1907. Vào thập niên 1970 và đầu thập niên 1980 cảng này được mở rộng nhiều, để nó trở thành một trong những cảng quan trọng và hiện đại nhất ở châu Âu.
Sau năm 1965, những toà nhà Trung cổ của thành phố được phục chế, và những toà định cư, kinh doanh, lịch sử và nhà thờ gây nhiều hoạt động du lịch và kinh tế trong trung tâm thành phố. Du lịch quốc tế đến từ Brugge phát triển mạnh mẽ, và năm 2002 Brugge được định danh là một "Thủ đô Văn hoá châu Âu". Thành phố này thu hút khoảng chừng 2 triệu khách du lịch hàng năm.
Địa lý
Trung tâm thành phố Brugge cách Biển Bắc khoảng chừng 15 km. Phần lớn của lãnh thổ Brugge thuộc vùng đất cát.
Đô thị có tám quận/huyện (deelgemeente). Trong số đó, sáu quận (Brugge, Sint-Andries, Sint-Michiels, Assebroek, Sint-Kruis, Koolkerke) có tính đô thị hoá còn hai quận (Dudzele, Lissewege) có tính nông thôn hoặc cảng. Nội thành – là trung tâm lịch sử bên trong thành – có mật độ dân số cao nhất, cũng như những khu phố xung quanh nội thành.
Phân chia hành chính
Trôi qua năm tháng, lãnh thổ của thành phố Brugge mộc lên nhiều. Vào năm 1899 làng Sint-Pieters-op-den-Dijk và khu công nghiệp Zwankendamme được sáp nhập vào đô thị, giờ trở thành khu phố. Khu phố Sint-Jozef cũng được xây dựng và sáp nhập vào đô thị. Vào năm 1901 vùng mà bây giờ là Zeebrugge được thêm vào lãnh thổ đô thị. Vào năm 1932 thì cả làng Zwankendamme trở thành khu phố. Vào thập niên 1970 nhiều xã ở khắp nước Bỉ được hợp nhất làm xã lớn hơn, nên những xã Assebroek, Dudzele, Koolkerke, Lissewege, Sint-Andries, Sint-Kruis và Sint-Michiels trở thành quận/huyện của đô thị Brugge.
Khí hậu
Thành phố Brugge có khí hậu đại dương ôn đới. Vì thành phố gần biển nên biển có ảnh hưởng mạnh lên khí hậu trong thành phố. Mùa đông khá ôn hoà còn mùa hè khá mát. Hải lưu nóng từ vịnh Mexico từ Đại Tây Dương ấm lên Biển Bắc, còn điều này có ảnh hưởng ôn hoà hoá lên khí hậu. Mùa đông có nhiệt độ trung bình khoảng chừng 2 °C, còn mùa hè có 20 °C.
Trời mưa nhiều nhất là vào tháng 8 và từ tháng 10 đến tháng 12. Tuy nhiên những tháng khác trời cũng có thể mưa khá nhiều. Thời gian nắng nhất là từ tháng 5 đến tháng 8. Nhiều khi tháng 9 lại có chút thời tiết giống mùa hè. Độ ẩm cao nhất vào mùa đông và thấp nhất vào tháng 5.
Dân số
Ngày 1 tháng 1 năm 2015, đô thị Brugge có dân số là 117 886 người, gồm 60 673 nữ và 57 231 nam. Ngày đó có 22 517 người từ 0 đến 19 tuổi, 68 644 người từ 20 đến 64 tuổi, còn 26 725 người từ 65 tuổi trở lên. Đô thị có 53 356 hộ. Số người có quốc tịch nước ngoài là 5 516 người – hoặc 4,7% của tổng dân số. Vào năm 2014 có 1 026 người sinh ra và 1 224 người chết.
Sự phát triển của dân số
- Nguồn: NIS - Ghi chú.: từ năm 1806 đến năm 1970 số là theo cuộc điều tra dân số; sau năm 1971 thì số là vào ngày 1 tháng 1
- 1899: Sint-Pieters-op-den-Dijk và một vài phần lãnh thổ của Dudzele, Koolkerke, Lissewege và Uitkerke được sáp nhập vào thành phố (+ 20,97 km² với 2 984 người)
- 1901: một vài phần lãnh thổ của Heist, Lissewege, Sint-Andries và Uitkerke được sáp nhập (+ 3,90 km² với 465 người)
- 1932: sáp nhập một vài phần lãnh thổ của Dudzele, Lissewege và Zuienkerke (+ 5,73 km² với 732 người)
- 1956: sáp nhập một phần lãnh thổ của Sint-Michiels (+ 0,16 km² với 24 người)
- 1971: thống nhất thành với các làng Assebroek, Dudzele, Koolkerke, Lissewege, Sint-Andries, Sint-Kruis và Sint-Michiels, sáp nhập một vài phần lãnh thổ của Heist, Loppem và Oostkamp; một phần của lãnh thổ được nhượng cho Oostkerke (+ 95,54 km² với 65.903 người)
- 1977: nhượng một phần của lãnh thổ cho Damme (- 2,75 km² với 367 người)
Sự phát triển của dân số trên vùng đô thị hiện tại
Dân số trên vùng đô thị hiện tại, được sáng tạo vào ngày 1 tháng 1 năm 1971, là như ở đồ thị này:
- Nguồn: NIS - Ghi chú.: từ năm 1806 đến năm 1970 số là theo cuộc điều tra dân số; sau năm 1971 thì số là vào ngày 1 tháng 1
Di sản thế giới
Thành phố Brugge nổi tiếng chủ yếu là vì đó là thành phố lịch sử có nhiều vết tích văn hoá. Ở trung tâm thành phố có kiến trúc Trung cổ nguyên vẹn. Tuy nhiên, kiến trúc hiện tại của trung tâm bị kiến trúc Gothic phục hưng của thế kỷ 19 ảnh hưởng nặng nề. Lúc đó, nhiều toà nhà được sửa, phục chế... và đôi khi được sây lại theo kiểu Gothic phục hưng. Trung tâm lịch sử của thành phố Brugge là di sản văn hóa thế giới UNESCO từ năm 2000.
Thành phố gồm khoảng 90 khách sạn chào đón khách, tổng lại có hơn 7.800 giường. Các quán trọ thanh niên và quán kiểu bed and breakfast có thêm 1.000 giường nữa. Vào năm 2015 thành phố Brugge đón 1,13 triệu khách du lịch, gồm 27.100 người tại Zeebrugge, với 2,03 triệu lượt ngủ qua đêm, gồm 52.300 lượt tại Zeebrugge. So sánh với những thành phố lớn khác ở Vlaanderen thì tỷ lệ khách có mục đích kinh doạnh ở Brugge nhỏ hơn, nhưng tỷ lệ đó ngày càng cao hơn.
Giao thông bằng xe hơi bị tránh càng nhiều càng tốt bằng giới hạn tốc độ (30 km/giờ), nhiều đường một chiều (nhưng xe đạp có phép đi hai chiều), bãi đỗ xe ở ngoại ô... để thành phố thành một chỗ mà ở đó có thể đi bộ và đi mua sắm thoải mái hơn.
Kiến trúc
Trong các công trình thời Trung cổ ở đây có Giáo đường Đức Mẹ với chiều cao 122 mét, điêu khắc Madonna và con trai, người ta tin rằng là công trình điêu khắc duy nhất của Michelangelo rời khỏi nước Ý trong cuộc đời ông.
Ngoài ra thành phố còn có các công trình nổi bật khác như Beguinage, Heilig-Bloedbasiliek, Giáo đường Saint-Salvator, Groeningemuseum, tòa thị chính Brugge.
Di sản văn hoá
Hàng năm có lễ Rước Máu Thánh. Trong lễ này người ta sùng bái thành tích Máu Thánh; theo truyền thuyết thì đó là máu của Giê-su do ông Diederik xứ Alsace mang từ Jerusalem. Lễ rước có ba phần: Kinh Thánh, lịch sử của Máu Quý, Đám rước các Giáo sĩ Cao cấp với các thành tích.
Đám rước quan trọng khác ở Brugge là Rước Cây Vàng. Đám rước phô trương này xảy ra mỗi năm năm một lần từ năm 1958. Điều chính là "cuộc Đấu thương của Cây Vàng", làm kỷ niệm của cuộc đấu thương được tổ chức năm 1468 vì lễ đám cưới của Charles Táo bạo với Margaret xứ York.