Thời kỳ Bourbon phục hoàng là giai đoạn trong lịch sử Pháp mà Nhà Bourbon trở lại nắm quyền sau sự sụp đổ của Napoleon Bonaparte vào năm 1814 và 1815. Những người ủng hộ chế độ quân chủ bị lưu đày trở về Pháp, đất nước đã thay đổi sâu sắc bởi Cách mạng Pháp. Kiệt sức vì Chiến tranh Napoléon, vương quốc trải qua một thời kỳ hòa bình nội bộ và bên ngoài, thịnh vượng kinh tế ổn định và những bước chuẩn bị cho công nghiệp hóa. Cuộc Cách mạng tháng Bảy năm 1830 đã chấm dứt hiệu quả thời kỳ phục hồi dưới triều đại của Charles X, anh trai của cố Quốc vương Louis XVI, dẫn đến Chế độ Quân chủ tháng Bảy và cuối cùng là Đệ Nhị Cộng hòa Pháp.
Bối cảnh
Sau sự sụp đổ của Chế độ Đốc chính trong Cuộc đảo chính ngày 18 tháng Sương mù (9 tháng 11 năm 1799), Napoleon Bonaparte trở thành người cai trị nước Pháp với tư cách là người đứng đầu Chế độ Tổng tài. Đến khi Chế độ Tổng tài kết thúc với sự thành lập Đệ nhất Đế chế Pháp vào ngày 18 tháng 5 năm 1804, Napoleon đã củng cố quyền lực của mình thành một chế độ cai trị cá nhân độc đoán. Sau khi Napoleon dành mười năm tiếp theo để mở rộng đế chế của mình bằng những chiến thắng quân sự liên tiếp, một liên minh các cường quốc châu Âu đã đánh bại ông trong Chiến tranh Liên minh thứ Sáu, chấm dứt Đế chế thứ nhất vào năm 1814 và khôi phục chế độ quân chủ cho các anh em của Louis XVI. Thời kỳ Phục hồi Bourbon đầu tiên kéo dài từ ngày 6 tháng 4 năm 1814 đến ngày 20 tháng 3 năm 1815, khi Napoleon tìm cách trốn thoát khỏi nơi lưu đày trên đảo Elba và giành lại quyền lực. Sau thất bại cuối cùng của Napoleon tại Waterloo, ông bị lưu đày đến Saint Helena cho đến hết đời. Vào ngày 8 tháng 7 năm 1815, vương quốc được khôi phục, tồn tại cho đến ngày 2 tháng 8 năm 1830, sau Cách mạng tháng Bảy.
Tại Đại hội Vienna, nhà Bourbon được các chế độ quân chủ chiến thắng đối xử lịch sự, nhưng phải từ bỏ hầu hết các vùng lãnh thổ giành được bởi nước Pháp Cách mạng và Napoleon sau năm 1789.
Chế độ quân chủ lập hiến
Không giống như chế độ chuyên chế Ancien Régime, chính phủ Phục hoàng là một chế độ quân chủ lập hiến, hạn chế quyền lực của nhà vua. Vua mới, Louis XVIII, đã đủ tỉnh táo để nhận ra trong hai thập kỷ lưu vong rằng nước Pháp sẽ không dung thứ cho nỗ lực hồi sinh thế kỷ 18. Ông chấp nhận phần lớn các cải cách được thực hiện từ năm 1792 đến năm 1814. Sự liên tục là chính sách cơ bản của ông. Ông không cố gắng thu hồi đất đai và tài sản bị lấy đi từ những người quý tộc di cư. Ông tiếp tục một cách hòa bình các mục tiêu chính trong chính sách đối ngoại của Napoleon, chẳng hạn như hạn chế ảnh hưởng của Áo. Ông đảo ngược các hành động của Napoleon liên quan đến Tây Ban Nha và Đế quốc Ottoman, khôi phục lại tình hữu nghị đã tồn tại cho đến năm 1792.
Về mặt chính trị, giai đoạn này được đặc trưng bởi phản ứng bảo thủ, và hậu quả là tình trạng bất ổn và xáo trộn dân sự nhỏ nhưng dai dẳng. Mặt khác, thể chế chính trị ổn định cho đến triều đại tiếp theo của Charles X. Thời kỳ này cũng chứng kiến sự tái thiết lập Giáo hội Công giáo như một thế lực lớn trong chính trường Pháp. Trong suốt thời kỳ Phục hồi Bourbon, Pháp đã trải qua một thời kỳ thịnh vượng kinh tế ổn định và những bước chuẩn bị cho công nghiệp hóa.
Những thay đổi vĩnh viễn trong xã hội Pháp
Thời kỳ Cách mạng Pháp và Đế chế đã mang đến một loạt những thay đổi lớn cho nước Pháp mà thời kỳ Phục hồi Bourbon không thể đảo ngược.
Hành chính
Trước hết, nước Pháp giờ đây được tập trung hóa cao độ, với tất cả các quyết định quan trọng đều được đưa ra ở Paris. Địa lý chính trị đã được tổ chức lại hoàn toàn và thống nhất, chia đất nước thành hơn 80 tỉnh (départements) vẫn tồn tại đến thế kỷ 21. Mỗi tỉnh có một cấu trúc hành chính giống hệt nhau và được kiểm soát chặt chẽ bởi một tỉnh trưởng do chính phủ ở Paris bổ nhiệm. Toàn bộ hệ thống pháp luật chồng chéo phức tạp của chế độ trước Cách mạng đã bị bãi bỏ, và giờ đây chỉ còn một bộ luật tiêu chuẩn hóa, được quản lý bởi các thẩm phán do Paris bổ nhiệm và được hỗ trợ bởi cảnh sát dưới sự kiểm soát của quốc gia.
Giáo hội
Các chính phủ Cách mạng đã tịch thu tất cả đất đai và nhà cửa của Giáo hội Công giáo, bán chúng cho vô số người mua, và việc khôi phục chúng là bất khả thi về mặt chính trị. Giám mục vẫn cai quản giáo phận của mình (phù hợp với ranh giới tỉnh mới) và liên lạc với Giáo hoàng thông qua chính phủ. Các giám mục, linh mục, nữ tu và các tu sĩ khác, từng bị đàn áp nặng nề, được trả lương từ nhà nước.
Tất cả các nghi lễ và nghi thức tôn giáo cũ đều được giữ lại, và chính phủ duy trì các công trình tôn giáo của Pháp. Giáo hội được phép điều hành các chủng viện riêng và ở một mức độ nào đó cả các trường học địa phương, mặc dù điều này đã trở thành một vấn đề chính trị trọng tâm cho đến thế kỷ 20. Các giám mục ít quyền lực hơn trước và không có tiếng nói chính trị. Giáo hội Công giáo tập trung lại vào sự nhấn mạnh mới về lòng mộ đạo cá nhân, ảnh hưởng đến các tín hữu.
Giáo dục
Giáo dục công lập được tập trung hóa, với Đại Hiệu trưởng Đại học Pháp kiểm soát mọi yếu tố của hệ thống giáo dục quốc gia từ Paris. Các trường đại học kỹ thuật mới được mở tại Paris, cho đến ngày nay vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo giới tinh hoa.
Giới quý tộc
Chủ nghĩa bảo thủ bị chia rẽ sâu sắc thành giới quý tộc cũ quay trở lại và giới tinh hoa mới nổi lên dưới thời Napoleon sau năm 1796. Giới tinh hoa mới, 'noblesse d'empire', chế giễu nhóm cũ là tàn dư lỗi thời của một chế độ mất uy tín đã dẫn quốc gia đến thảm họa. Cả hai nhóm đều lo sợ sự hỗn loạn xã hội, nhưng mức độ ngờ vực cũng như sự khác biệt văn hóa quá lớn khiến cho sự hợp tác chính trị không thể thực hiện được.
Giới quý tộc cũ quay trở lại đã lấy lại được phần lớn đất đai mà họ sở hữu trực tiếp. Tuy nhiên, họ đã mất tất cả các đặc quyền lãnh chúa cũ đối với phần đất nông nghiệp còn lại, và nông dân không còn nằm dưới sự kiểm soát của họ nữa. Giới quý tộc trước Cách mạng đã từng tiếp thu những tư tưởng của Thời kỳ Khai sáng, nhưng giờ đây họ bảo thủ hơn nhiều và ủng hộ Giáo hội Công giáo. Đối với những công việc tốt nhất, chế độ trọng dụng nhân tài là chính sách mới, và giới quý tộc phải cạnh tranh trực tiếp với tầng lớp doanh nhân và chuyên gia đang phát triển.
Quyền công dân
Tình cảm chống giáo sĩ trong công chúng ở Paris trở nên mạnh mẽ hơn, nhưng giờ đây dựa trên một số bộ phận của tầng lớp trung lưu và thậm chí cả nông dân; đại đa số người dân Pháp, là nông dân ở vùng nông thôn, ủng hộ Giáo hội. Công dân có được những quyền mới và một cảm giác về những khả năng mới. Mặc dù được giải thoát khỏi nhiều gánh nặng, sự kiểm soát và thuế cũ, nông dân vẫn rất truyền thống trong hành vi xã hội và kinh tế của họ. Nhiều người hăng hái vay thế chấp để mua càng nhiều đất càng tốt cho con cái, vì vậy nợ nần là một yếu tố quan trọng trong tính toán của họ. Giai cấp công nhân ở các thành phố là một bộ phận nhỏ, được giải phóng khỏi nhiều hạn chế do các phường hội thời trung cổ áp đặt. Tuy nhiên, Pháp rất chậm tiến trình công nghiệp hóa, và phần lớn công việc vẫn còn nặng nhọc do thiếu máy móc hoặc công nghệ hỗ trợ. Nước Pháp vẫn bị chia rẽ theo địa phương, đặc biệt là về ngôn ngữ, nhưng giờ đây đã xuất hiện chủ nghĩa dân tộc Pháp tập trung vào niềm tự hào dân tộc trong quân đội và các vấn đề đối ngoại.
Tổng quan chính trị
Vào tháng 4 năm 1814, Quân đội của Liên minh thứ Sáu đã khôi phục Louis XVIII lên ngôi, em trai và người thừa kế của Louis XVI quá cố. Một hiến pháp được dân chúng ủng hộ đã được nhà vua ban hành: Hiến chương năm 1814. Hiến chương này quy định tất cả người Pháp đều bình đẳng trước pháp luật trong khi vẫn giữ lại những đặc quyền đáng kể cho nhà vua và giới quý tộc và giới hạn quyền bầu cử cho những người đóng ít nhất 300 franc mỗi năm tiền thuế trực tiếp.
Nhà vua là người đứng đầu tối cao của nhà nước. Ông chỉ huy lực lượng lục quân và hải quân, tuyên chiến, ký kết các hiệp ước hòa bình, liên minh và thương mại, bổ nhiệm tất cả các quan chức nhà nước và ban hành các quy định và sắc lệnh cần thiết để thực thi pháp luật và đảm bảo an ninh quốc gia. Louis XVIII tương đối tự do và sẵn sàng thỏa hiệp, lựa chọn nhiều nội các theo chủ nghĩa trung dung.
Louis XVIII qua đời vào tháng 9 năm 1824 và được kế vị bởi em trai ông, người trị vì với tư cách là Charles X. Vị vua mới theo đuổi một hình thức cai trị bảo thủ hơn Louis XVIII. Các đạo luật của ông bao gồm Đạo luật Chống phạm thánh (1825–1830). Bực bội trước sự phản kháng và thiếu tôn trọng của người dân Paris, nhà vua và các bộ trưởng đã cố gắng kiềm chế chủ nghĩa tự do bằng cách can thiệp vào cuộc tổng tuyển cử năm 1830 thông qua Sắc lệnh tháng Bảy. Điều này đã châm ngòi cho một cuộc cách mạng trên đường phố Paris, Charles X thoái vị cùng với con trai mình là Dauphin, nhường ngôi cho Henri, Công tước xứ Bordeaux, và bổ nhiệm Louis Philippe, Công tước xứ Orléans làm nhiếp chính. Thay vào đó, Louis Philippe đã giấu kín yêu cầu của nhà vua và cho phép Hạ viện tuyên bố ông là "Vua của người Pháp", mở ra Chế độ quân chủ tháng Bảy, chế độ này sẽ sụp đổ vào năm 1848.
Louis XVIII, 1814–1824
Thời kỳ Phục hoàng Bourbon đầu tiên (1814)
Xem thêm: Phục hoàng Bourbon đầu tiên, Louis XVIII, và Chính phủ của cuộc phục hoàng Bourbon đầu tiên
Việc Louis XVIII trở lại ngai vàng vào năm 1814 phần lớn được thực hiện nhờ sự ủng hộ của cựu ngoại trưởng của Napoleon, Talleyrand, người đã thuyết phục các cường quốc Liên minh chiến thắng về sự cần thiết của một cuộc Phục hoàng Bourbon. Ban đầu, các nước Đồng minh đã chia rẽ về ứng cử viên tốt nhất cho ngai vàng: Anh ủng hộ nhà Bourbon, nhà Habsburg Áo xem xét việc nhiếp chính cho con trai của Napoleon (vì mẹ của ông ta, một người thuộc dòng họ Habsburg, sẽ là nhiếp chính), và người Nga sẵn sàng chấp nhận Công tước xứ Orléans, Louis Philippe, hoặc Jean-Baptiste Bernadotte, cựu Thống chế của Napoleon, người được coi là người thừa kế ngai vàng Thụy Điển. Napoleon được đề nghị giữ ngai vàng vào tháng 2 năm 1814, với điều kiện Pháp trở lại biên giới năm 1792, nhưng ông đã từ chối. Tính khả thi của việc Khôi phục vẫn còn nghi ngờ, nhưng sức hấp dẫn của hòa bình đối với công chúng Pháp mệt mỏi vì chiến tranh, cùng với các cuộc biểu tình ủng hộ nhà Bourbon ở Paris, Bordeaux, Marseille và Lyon, đã giúp trấn an phe Liên minh.
Louis, theo Tuyên bố Saint-Ouen, đã ban hành một hiến pháp bằng văn bản, Hiến chương năm 1814, đảm bảo một cơ quan lập pháp lưỡng viện với Thượng viện cha truyền con nối/được bổ nhiệm và Hạ viện được bầu cử - vai trò của họ là tư vấn (ngoại trừ về thuế), vì chỉ có Nhà vua mới có quyền đề xuất hoặc phê chuẩn luật, và bổ nhiệm hoặc bãi nhiệm các bộ trưởng. Quyền bầu cử bị giới hạn đối với nam giới có tài sản đáng kể, và chỉ 1% dân số có thể bỏ phiếu. Nhiều cải cách pháp lý, hành chính và kinh tế của thời kỳ Cách mạng vẫn được giữ nguyên; Bộ luật Napoléon, đảm bảo bình đẳng pháp lý và tự do dân sự, quyền lợi quốc gia của nông dân, và hệ thống mới chia đất nước thành các tỉnh không bị nhà vua hủy bỏ. Quan hệ giữa Giáo hội và nhà nước vẫn được điều chỉnh bởi Hiệp ước năm 1801. Hiến pháp không bị áp đặt lên nhà vua, lời mở đầu tuyên bố đó là một 'sự nhượng bộ và ban tặng', được đưa ra 'bằng việc thực thi tự do quyền lực hoàng gia của chúng ta'.
Vương triều Trăm ngày
Bài viết chính: Vương triều Trăm ngày
Vào ngày 20 tháng 3 năm 1815, Napoléon trở về Paris từ Elba và thấy thành phố thờ ơ hoặc thậm chí phản đối sự trở lại của ông. Trên đường đi, hầu hết quân đội được cử đến để ngăn chặn cuộc hành quân của ông, bao gồm cả một số người trên danh nghĩa là người bảo hoàng, đều có xu hướng gia nhập cùng cựu Hoàng đế hơn là ngăn cản ông. Louis XVIII rời Paris đến Ghent vào ngày 19 tháng 3, nơi ông thành lập chính phủ lưu vong Ghent.
Sau khi Napoleon bị đánh bại trong Trận Waterloo và bị lưu đày lần nữa, Louis XVIII trở về. Trong thời gian ông vắng mặt, một cuộc nổi dậy nhỏ ở Vendée, nơi vốn truyền thống ủng hộ hoàng gia, đã bị dập tắt, nhưng ngoài ra, có rất ít hành động lật đổ ủng hộ Phục hoàng chế độ quân chủ, mặc dù mức độ nổi tiếng của Napoleon thấp.