Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Bầu cử
Cuộc trưng cầu dân ý miền Nam Việt Nam
cuộc trưng cầu ý dân thành lập Việt Nam Cộng hoà vào năm 1955
- 23 tháng 10 năm 1955
- Đông Nam Á
Bầu cử
cuộc trưng cầu ý dân thành lập Việt Nam Cộng hoà vào năm 1955
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Một cuộc trưng cầu ý dân được tổ chức tại Quốc gia Việt Nam vào năm 1955 về việc thành lập nền cộng hòa hay giữ nguyên nền quân chủ. Phe ủng hộ cộng hòa do Thủ tướng Ngô Đình Diệm đứng đầu, phe ủng hộ quân chủ do Quốc trưởng Bảo Đại đứng đầu.
Cuộc trưng cầu ý dân là giai đoạn cuối cùng của cuộc tranh giành quyền lực giữa Bảo Đại và Ngô Đình Diệm. Bảo Đại không ưa Diệm và thường xuyên phá hoại ông, nhưng buộc phải bổ nhiệm Diệm làm thủ tướng để làm cầu nối xin viện trợ của Hoa Kỳ. Vào thời điểm đó, Việt Nam bị chia cắt tạm thời theo Hiệp định Genève năm 1954 sau Chiến tranh Đông Dương. Quốc gia Việt Nam kiểm soát phía nam vĩ tuyến 17 Bắc trong thời gian chuẩn bị tổ chức tổng tuyển cử toàn quốc để thống nhất đất nước dưới một chính phủ chung. Tuy nhiên, Quân đội Quốc gia Việt Nam không kiểm soát hoàn toàn miền Nam Việt Nam; các nhóm tôn giáo Đạo Cao Đài và Phật giáo Hoà Hảo đều có chính quyền riêng ở nông thôn và có các đội quân riêng, trong khi Bộ đội Bình Xuyên, một nhóm tội phạm có tổ chức, kiểm soát Sài Gòn. Bất chấp sự can thiệp của các nhóm này, Bảo Đại, và thậm chí của các quan chức Pháp, Diệm trấn áp được các nhóm này và củng cố quyền kiểm soát của chính quyền đối với miền Nam vào giữa năm 1955.
Thừa thắng xông lên, Diệm lập kế hoạch lật đổ Bảo Đại. Diệm ấn định tổ chức cuộc trưng cầu ý dân vào ngày 23 tháng 10 năm 1955 và đẩy Bảo Đại ra khỏi chính trường, cản trở nỗ lực phá hoại cuộc trưng cầu ý dân của ông. Trong khoảng thời gian trước cuộc trưng cầu ý dân, việc vận động ủng hộ Bảo Đại bị cấm, trong khi chiến dịch vận động của Diệm tập trung phê phán cá nhân Bảo Đại, ví dụ như lan truyền tranh biếm hoạ khiêu dâm và tin đồn rằng ông là con hoang, có nhiều tình nhân. Các cơ quan truyền thông nhà nước công kích Bảo Đại và cảnh sát đến từng nhà cảnh báo người dân về hậu quả của việc không bỏ phiếu cho Diệm. Sau khi em trai ông, Ngô Đình Nhu thao túng kết quả để Diệm chiến thắng, ông tuyên bố thành lập Việt Nam Cộng hòa và tự phong làm tổng thống.
Theo Hiệp định Genève năm 1954, Việt Nam tạm thời bị chia cắt dọc vĩ tuyến 17 Bắc. Quốc gia Việt Nam do Pháp hậu thuẫn, với cựu Hoàng đế Bảo Đại làm quốc trưởng, kiểm soát miền Nam, trong khi Việt Nam Dân chủ Cộng hòa của Việt Minh do Hồ Chí Minh tuyên bố thành lập vào năm 1945 kiểm soát miền Bắc. Hiệp định quy định tổ chức tổng tuyển cử toàn quốc vào năm 1956 để thống nhất Việt Nam dưới một chính phủ chung. Tháng 7 năm 1954, trong thời kỳ chuyển tiếp, Bảo Đại bổ nhiệm Diệm làm thủ tướng Quốc gia Việt Nam.
Hiệp định Genève quy định các lực lượng quốc gia tập kết xuống nam, trong khi lực lượng cộng sản tập kết ra bắc. Ngoài ra, dân thường được tự do đi lại giữa miền trong thời hạn 300 ngày. Diệm và Đại tá Edward Lansdale, cố vấn từ Cơ quan Tình báo Trung ương, tiến hành Chiến dịch Con đường đến Tự do nhằm vận động người dân di cư xuống miền Nam. Chiến dịch tập trung vào tín đồ Công giáo — những người sau này sẽ tạo thành cơ sở quyền lực của Diệm — bằng khẩu hiệu "Chúa Kitô đã vào Nam". Từ 800.000 đến 1.000.000 người di cư xuống miền Nam, hầu hết là tín đồ Công giáo. Ngày 11 tháng 10 năm 1954, Ủy ban Quốc tế về Giám sát và Kiểm soát đóng cửa giới tuyến quân sự giữa hai miền sau khi hết thời hạn 300 ngày tự do đi lại. Đầu năm 1955, Liên bang Đông Dương tan rã, Diệm kiểm soát miền Nam.
Vào thời điểm đó, Diệm có rất ít quyền lực. Bảo Đại không tin tưởng, ủng hộ Diệm do mâu thuẫn cá nhân trong quá khứ. Hai thập kỷ trước, Diệm từ chức thượng thư Bộ Lại trong triều đình của Bảo Đại vì bất mãn với sự yếu ớt và kém cỏi của ông. Nhiều sử gia nhận định rằng Bảo Đại bổ nhiệm Diệm làm thủ tướng vì ông có thể thu hút ủng hộ và viện trợ từ Hoa Kỳ. Trong khoảng thời gian trước tổng tuyển cử, Quân đội viễn chinh Pháp vùng Viễn Đông vẫn còn hiện diện ở miền Nam Việt Nam, gây căng thẳng giữa Pháp và Quốc gia Việt Nam. Diệm, một nhà dân tộc chủ nghĩa mãnh liệt, ghét người Pháp và Pháp cũng ghét Diệm, kỳ vọng ông sụp đổ, thậm chí yêu cầu cách chức ông một vài lần.
Diệm phải đối mặt với nhiều thách thức quyền lực từ bốn nhóm. Hai nhóm tôn giáo Phật giáo Hòa Hảo và Đạo Cao Đài đều có quân đội riêng, Phật giáo Hòa Hảo kiểm soát Đồng bằng sông Cửu Long, Đạo Cao Đài kiểm soát khu vực phía tây Sài Gòn. Bộ đội Bình Xuyên, một nhóm tội phạm vũ trang có tổ chức, kiểm soát nhiều phần Sài Gòn với lực lượng vũ trang có quân số tới 40.000 người, trong khi Việt Minh chi phối hầu hết vùng nông thôn. Quân đội Quốc gia Việt Nam do Trung tướng Nguyễn Văn Hinh chỉ huy, một công dân Pháp ghét Diệm và thường xuyên chống lệnh của Diệm. Bảo Đại bán giấy phép hoạt động của cảnh sát quốc gia cho Bộ đội Bình Xuyên, về cơ bản giao quyền quản lý cảnh sát cho tổ chức tội phạm này.
Diệm nỗ lực dập tắt những nghi ngờ của Pháp và Hoa Kỳ về khả năng cai trị ổn định của ông. Tháng 4 năm 1955, Diệm ra tối hậu thư cho Bội đội Bình Xuyên phải từ bỏ quyền kiểm soát Cảnh sát Quốc gia và sáp nhập vào Quân đội Quốc gia Việt Nam hoặc giải tán, nếu không thì ông sẽ tiêu diệt họ. Ông đưa hối lộ các chỉ huy Phật giáo Hòa Hảo và Đạo Cao Đài để thuyết phục họ gia nhập Quân đội Quốc gia Việt Nam, khiến cho một số chỉ huy và đơn vị của hai nhóm đào ngũ, trong khi những người khác tiếp tục lãnh đạo lực lượng chống chính quyền. Bộ đội Bình Xuyên bác bỏ tối hậu thư của Diệm. Ngày 27 tháng 4, Quân đội Quốc gia Việt Nam phát động Trận Sài Gòn, tiêu diệt Bộ đội Bình Xuyên sau một trận chiến ngắn ngủi nhưng dữ dội khiến từ 500 đến 1.000 người chết và khoảng 20.000 người mất nhà cửa. Diệm lấy lại niềm tin của Hoa Kỳ và quyền kiểm soát lực lượng cảnh sát. Đám đông hân hoan ca ngợi Diệm và lên án Bảo Đại. Bảo Đại cố gắng cách chức Diệm giữa trận chiến để ngăn ông dẹp Bộ đội Bình Xuyên. Ngoài ra, Tướng Paul Ely, người đứng đầu quân Pháp tại Việt Nam, cố gắng ngăn cản Diệm; quân của ông chặn đường ngăn cản Quân đội Quốc gia Việt Nam và cung cấp thông tin tình báo cho Bộ đội Bình Xuyên.
Phấn khởi trước những thắng lợi và ngày càng căm ghét cả Pháp lẫn Bảo Đại do những nỗ lực của họ nhằm ngăn chặn ông tiêu diệt Bộ đội Bình Xuyên, Diệm tiếp tục tập trung quyền lực. Ngày 15 tháng 5, Diệm giải thể Ngự lâm quân của Bảo Đại; 5.000 lính ngự lâm trở thành Trung đoàn Bộ binh 11 và 42 của Quân đội Quốc gia Việt Nam. Sau đó, Diệm giải thể Hoàng triều Cương thổ, khu vực do Bảo Đại cai trị. Ngày 15 tháng 6, Diệm yêu cầu Hội đồng Hoàng tộc tại Huế tuyên bố tước bỏ quyền lực của Bảo Đại và phong Diệm làm tổng thống. Những người thân của Bảo Đại lên án ông vì từ chức quốc trưởng và vì mối quan hệ của ông với Pháp và Bộ đội Bình Xuyên. Các nhà sử học suy đoán rằng Nguyễn Phúc tộc đồng ý phản Bảo Đại để không bị Diệm tịch thu tài sản.
Ngày 7 tháng 7 năm 1955, tròn một năm được bổ nhiệm làm thủ tướng, Diệm tuyên bố sẽ tổ chức cuộc trưng cầu ý dân toàn quốc để quyết định tương lai đất nước. Ngày 16 tháng 7, Diệm tuyên bố sẽ không tham gia tổng tuyển cử thống nhất đất nước: "Chúng tôi sẽ không bị ràng buộc bởi Hiệp ước [Genève], được ký kết trái với nguyện vọng nhân dân Việt Nam."
Diệm cáo buộc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa sẽ không bao giờ cho phép bầu cử tự do ở miền Bắc nên Việt Nam Cộng hòa phải thành lập một nhà nước phi cộng sản riêng. Báo chí Sài Gòn xuất bản các bài báo công kích bầu cử của phe cộng sản là dối trá, gian lận và vô nghĩa; vào thời điểm đó, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa có dân số cao hơn Việt Nam Cộng hòa. Một tháng trước, Thủ tướng Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Phạm Văn Đồng gửi thư đến chính quyền Sài Gòn đề nghị bắt đầu đàm phán về các vấn đề cụ thể của cuộc tổng tuyển cử. Tuy không muốn tổ chức tổng tuyển cử vì lo ngại phe cộng sản sẽ chiến thắng, nhưng Hoa Kỳ mong rằng Diệm sẽ tham gia đàm phán về việc chuẩn bị và đợi đến khi Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phản đối một đề xuất để đổ lỗi cho phe cộng sản vi phạm Hiệp định Genève. Trước đó, Hoa Kỳ nói với Diệm, khi đó vẫn đang chống lệnh Bảo Đại, rằng viện trợ của Hoa Kỳ phụ thuộc vào việc Diệm tạo cơ sở hợp pháp để hạ bệ Bảo Đại.
Ngày 6 tháng 10 năm 1955, Diệm ấn định tổ chức cuộc trưng cầu ý dân vào ngày 23 tháng 10. Nam nữ đủ 18 tuổi trở lên có quyền bỏ phiếu và chính phủ sắp xếp sao cho cứ 1.000 cử tri đăng ký bỏ phiếu thì có một địa điểm bỏ phiếu. Bảo Đại ủng hộ duy trì nền quân chủ, trong khi Diệm vận động thành lập nền cộng hòa. Nhà sử học Jessica Chapman nhận xét rằng cả hai lựa chọn, Bảo Đại hoặc Diệm, đều không được người dân ủng hộ. Diệm mô tả quyết định trưng cầu ý dân là dựa theo lòng nhiệt thành dân chủ và bất mãn của nhân dân đối với Bảo Đại. Diệm viện dẫn hàng loạt thư thỉnh nguyện từ các nhóm xã hội, tôn giáo và chính trị khác nhau kêu gọi trưng cầu ý dân phế truất Bảo Đại để tuyên bố rằng ông đang thuận theo những tư trào "dân chủ và chính đáng". Hoa Kỳ khuyên Diệm chỉ nên thắng với khoảng 60-70% số phiếu bầu nhằm tạo tính chính dang cho cuộc trưng cầu ý dân.
Theo Hiệp định Élysée và những đạo luật thành lập Quốc gia Việt Nam vào năm 1949, vị trí quốc trưởng của Bảo Đại không phải lâu dài hoặc vô hạn. Chủ quyền được suy định thuộc về nhân dân mà Bảo Đại chỉ là phương tiện thực hiện chủ quyền, nên cuộc trưng cầu ý dân tất nhiên hợp pháp. Diệm không được bầu giữ chức vụ thủ tướng nên coi cuộc trưng cầu ý dân là cơ hội bác bỏ những chỉ trích của đối thủ rằng ông không dân chủ và chuyên chế. Cuộc trưng cầu ý dân cũng cho phép Diệm gia tăng thanh thế bằng cách đánh bại Bảo Đại trong một cuộc bỏ phiếu trực tiếp. Mặc dù một thỏa thuận trước đó xác định phải bầu Quốc hội trước tiên, nhưng Diệm vẫn tiến hành cuộc trưng cầu ý dân, tức là ông sẽ nắm toàn quyền nếu Bảo Đại bị phế truất trước khi Quốc hội được thành lập.
Các nhà ngoại giao Hoa Kỳ lo rằng cuộc trưng cầu ý dân sẽ bị coi là cướp chính quyền vì Diệm vừa tổ chức cuộc bỏ phiếu, vừa là ứng cử viên. Hoa Kỳ đề nghị thành lập Quốc hội trước làm cơ quan giám sát cuộc trưng cầu ý dân, nhưng Diệm phớt lờ đề nghị. Đại sứ G. Frederick Reinhardt báo cáo Hoa Kỳ rằng Diệm không hề có ý định cho phe đối lập cơ hội cạnh tranh công bằng và báo chí nước ngoài đã kết luận các tuyên bố dân chủ của Diệm đều giả dối. Bộ ngoại giao Hoa Kỳ quyết định không đánh giá cuộc trưng cầu ý dân là dân chủ nhằm tránh bị phản ứng tiêu cực về chính sách ngoại giao. Tuy nhiên, quan chức Hoa Kỳ tại Việt Nam Cộng hòa vẫn hài lòng với cuộc bỏ phiếu, cho rằng đây là cơ hội củng cố Việt Nam Cộng hòa và tránh thất bại trước phe cộng sản vì một chế độ cộng hòa thì ổn định hơn.
Sau khi tuyên bố tẩy chay tổng tuyển cử thống nhất đất nước năm 1956, Diệm cho rằng cuộc trưng cầu ý dân là bước đầu tiên trong việc thành lập chính phủ lâu dài để quản lý miền Nam Việt Nam. Diệm nhiều lần tuyên bố sẽ thành lập Quốc hội và ban hành hiến pháp mới sau cuộc trưng cầu ý dân.
Diệm coi cuộc trưng cầu ý dân là cơ hội biến bản thân thành một biểu tượng của dân chủ Việt Nam nhằm biện minh cho việc từ chối tham gia tổng tuyển cử thống nhất đất nước là một cuộc đấu tranh giữa tự do và chuyên chế cộng sản. Diệm khẳng định rằng Việt Nam Cộng hòa sẽ thống nhất đất nước dưới một chế độ dân chủ và giải phóng đồng bào miền Bắc khỏi áp bức cộng sản, đồng thời ca ngợi cuộc trưng cầu ý dân là bước đầu trong quá trình phát triển dân chủ. Phe ủng hộ Diệm dùng cuộc trưng cầu ý dân làm công cụ yêu cầu phế truất Bảo Đại vì những quyết định của Bảo Đại mà theo họ là thân cộng sản.
Một trong những luận điểm chính của Diệm là cuộc trưng cầu ý dân sẽ mở ra thời kỳ dân chủ chưa từng thấy: "Đây sẽ chỉ là bước đầu tiên của nhân dân ta trong việc thực hiện tự do quyền lợi chính trị." Ngày trước ngày bỏ phiếu, Diệm nói: "Ngày 23 tháng 11 này, lần đầu tiên trong lịch sử đất nước, đàn ông phụ nữ ta sẽ thực hiện một trong những quyền lợi công dân cơ bản của dân chủ, là quyền bỏ phiếu." Bốn ngày trước ngày bỏ phiếu, chính phủ ra thông cáo như sau: "Hỡi đồng bào, hãy quả quyết thi hành nguyện vọng của mình! Tiến bước trên con đường Tự do, Độc lập và Dân chủ!"
Diệm ra lệnh cấm các cuộc vận động ủng hộ Bảo Đại. Quân đội và cảnh sát quốc gia thi hành lệnh cấm vận động ủng hộ Bảo Đại hay chống Diệm. Cảnh sát đến từng nhà giải thích hậu quả của việc không bỏ phiếu cho Diệm và tổ chức buổi họp ở các làng bằng loa phát thanh. Nhìn chung thì đường lối công kích của Diệm là miêu tả Bảo Đại là người mê gái, say rượu, đam mê ăn chơi trụy lạc mà thờ ơ với vấn đề của dân chúng. Chế độ quân chủ Việt Nam dựa trên Nho giáo và Thiên mệnh, nên Diệm cáo buộc Bảo Đại đánh mất thiên mệnh với lối sống đồi trụy. Joseph Buttinger, khi đó là phó lãnh đạo của tổ chức International Rescue Committee ở Việt Nam, nhận xét rằng phương pháp thao túng cuộc bỏ phiếu của Diệm là "thái quá". Donald Lancaster, một nhà báo đưa tin về cuộc trưng cầu ý dân, nói rằng "trong khi Bảo Đại không cơ hội tự bào chữa cho bản thân, báo chí do Chính phủ kiểm soát tiến hành chôn vùi ông bằng những bài xúc phạm thô bỉ." Sau này, Diệm cấm Bảo Đại nhập cảnh vào Quốc gia Việt Nam.
Chiến dịch tuyên truyền của Diệm bao gồm diễu hành hình nộm Bảo Đại trên đường phố Sài Gòn, trên vai vắt túi tiền, trong tay cầm một bộ bài Tây, một người phụ nữ tóc vàng khỏa thân và chai Cognac trong cánh tay, ám chỉ tai tiếng xa xỉ, cờ bạc và tính hiếu sắc của Bảo Đại. Chi tiết tóc vàng đặc biệt chế nhạo việc Bảo Đại thích tình nhân châu Âu mà ông gặp ở vùng Côte d'Azur, Pháp. Một hình nộm người Pháp nhét vàng vào túi hình nộm Bảo Đại, đặt nghi vấn về lòng yêu nước của ông. Chính quyền lan truyền áp phích và hình nộm Bảo Đại với đầu heo, trong khi một tờ báo nổi tiếng sáng tác và khuyến khích người dân hát các bài hát xúc phạm Bảo Đại.
Trên tường và các phương tiện giao thông công cộng đều dán đầy khẩu hiệu, bao gồm "coi chừng thú vui cờ bạc, gái, rượu và bơ sữa của hoàng đế Bảo Đại độc ác, ai ủng hộ ông thì tất nhiên phản quốc." Những khẩu hiệu khác bao gồm "Bảo Đại, hoàng đế bù nhìn bán nước" và "Bảo Đại, chủ tể sòng bạc, lầu xanh", ám chỉ sự mềm yếu với phe cộng sản. Các đài phát thanh lăng mạ Bảo Đại, tố cáo ông phản quốc và tham nhũng.
Nội dung từ bài Wikipedia “Trưng cầu dân ý Quốc gia Việt Nam 1955”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.