Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Sự kiện
Sát nhập Đại Hàn
forced acquisition and appropriation of Korea and its sovereignty by Japan from 1910 to 1945
- 29 tháng 8 năm 1910
- Đông Á
Sự kiện
forced acquisition and appropriation of Korea and its sovereignty by Japan from 1910 to 1945
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Sự kiện Nhật Bản sáp nhập Triều Tiên (tiếng Nhật: 韓国併合 kankoku heigo, tiếng Hàn Quốc: 한일병합) diễn ra vào ngày 29 tháng 8 năm 1910 dựa trên "Hiệp ước Sáp nhập Triều Tiên" mà Đại Nhật Bản Đế quốc ký với Đại Hàn Đế quốc. Sự kiện này còn được gọi là Sáp nhập Đại Hàn, Nhật-Hàn Sáp nhập, hoặc Nhật-Hàn Hợp nhất.
Quá trình này bắt đầu sau khi ký Hòa ước Portsmouth năm 1905, khi Nhật Bản biến Triều Tiên thành một nước bảo hộ, và cuối cùng sáp nhập Triều Tiên vào năm 1910. Sau khi sát nhập, Nhật Bản đã cai trị bán đảo Triều Tiên trong 35 năm. Sự cai trị này tiếp tục đến khi Nhật Bản chấp nhận Tuyên bố Potsdam và đầu hàng vô điều kiện vào năm 1945, nhưng thực chất đã kết thúc vào ngày 9 tháng 9 năm đó khi Phủ Tổng đốc Triều Tiên ký văn kiện đầu hàng với quân Đồng minh.
Năm 1965, Hiệp ước về quan hệ cơ bản giữa Nhật Bản và Đại Hàn Dân Quốc được ký kết, Hiệp ước Sáp nhập Triều Tiên mất hiệu lực hoàn toàn.
Sự kiện Nhật Bản sát nhập Triều Tiên có nhiều tên gọi khác nhau. Tại Hàn Quốc do sự kiện diễn ra vào năm Canh Tuất (1910), người Triều Tiên coi sự sát nhật là một sự nhục nhã của đất nước nên còn gọi là Canh Tuất Quốc sỉ (경술국치), hay Quốc quyền bị đoạt (국권피탈), sau này quan hệ Nhật Bản và Hàn Quốc ấm lên, tại Hàn Quốc đơn giản chỉ gọi sự kiện này là Hợp tính Nhật Hàn (한일병합). Tại Nhật Bản sự kiện này được gọi là Hợp tính Nhật Triều (朝鮮併合), Hợp tính Nhật Hàn (日韓併合), Hợp bang Nhật Triều (日韓合邦).
Vào ngày 22 tháng 8 năm 1910, Hiệp ước Sáp nhập Triều Tiên đã được ký kết tại Hán Thành (hiện nay là Seoul) bởi Tổng đốc Terauchi Masatake và Thủ tướng Đế quốc Đại Hàn Lee Wan-yong (이완용 Lý Hoàn Dụng), và được phê chuẩn và công bố vào ngày 29 cùng tháng. Qua đó, Đại Nhật Bản Đế quốc sáp nhập Đại Hàn Đế quốc, gánh vác toàn bộ các khoản nợ của Đại Hàn Đế quốc, và chiếm hữu toàn bộ bán đảo Triều Tiên.
Ngày 15 tháng 8 năm 1945, Nhật Bản đã mất quyền kiểm soát thực tế do thất bại trước các nước Đồng minh trong Chiến tranh Thế giới thứ hai (Chiến tranh Thái Bình Dương/Chiến tranh Đại Đông Á), và ngày 2 tháng 9 cùng năm, Nhật Bản đã ký văn kiện đầu hàng, cam kết tuân thủ các điều khoản của Tuyên bố Potsdam. Điều này đã chấm dứt quyền chiếm hữu bán đảo Triều Tiên của Nhật Bản, nhưng sự cai trị Đại Nhật Bản Đế quốc vẫn tiếp tục cho đến ngày 9 tháng 9, khi Phủ Tổng đốc Triều Tiên ký văn kiện đầu hàng với quân Đồng minh.
Việc từ bỏ quyền chiếm hữu lãnh thổ theo hiệp ước được chính thức thực hiện vào ngày 28 tháng 4 năm 1952 khi Hiệp ước Hòa bình San Francisco có hiệu lực. Tuy nhiên, vào ngày 9 tháng 9 năm 1945, Phủ Tổng đốc Triều Tiên đã ký văn kiện đầu hàng với quân đội Mỹ, một phần của lực lượng Đồng minh, và từ bỏ quyền chiếm hữu lãnh thổ. Sau đó, Chính phủ Quân sự Lục quân Hoa Kỳ tại Triều Tiên đã bắt đầu cai trị bán đảo Triều Tiên.
Sau đó, bán đảo Triều Tiên bị chia cắt tại vĩ tuyến 38, với miền Nam do quân đội Mỹ cai trị và miền Bắc do quân đội Liên Xô cai trị. Ngày 15 tháng 8 năm 1948, Lý Thừa Vãn tuyên bố độc lập từ Chính phủ Quân sự Hoa Kỳ, thành lập Đại Hàn Dân Quốc Đệ Nhất Cộng hòa ở miền Nam. Ngày 9 tháng 9 cùng năm, ở miền Bắc, Kim Nhật Thành, với sự hỗ trợ của Liên Xô, đã thành lập Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên.
Thuật ngữ "Sáp nhập Triều Tiên" hay "Nhật-Hàn Sáp nhập" không chỉ đề cập đến sự kiện ký kết hiệp ước mà còn ám chỉ thực tế liên tục của sự cai trị của Nhật Bản trên bán đảo Triều Tiên.
Nhà Triều Tiên duy trì hệ thống sách phong với triều đình nhà Thanh Trung Quốc làm trung tâm. Theo hệ thống này, Triều Tiên được đặt dưới trật tự với hoàng đế Trung Quốc ở vị trí tối cao. Năm 1869, khi chính phủ Minh Trị Nhật Bản thông báo phục hồi quyền lực vương triều cho Triều Tiên, Triều Tiên đã không chấp nhận thông báo này vì những từ ngữ như "hoàng thượng" và "phụng sắc" được sử dụng trong thông báo này là do hoàng đế Trung Quốc gửi đến Triều Tiên.
Sau sự kiện đảo Ganghwa năm 1876, Hiệp ước Hữu nghị Nhật-Triều được ký kết, thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Nhật Bản và Triều Tiên. Hiệp ước này tuyên bố "Triều Tiên là một quốc gia tự chủ và có quyền bình đẳng với Nhật Bản", cho thấy ý định tách Triều Tiên khỏi hệ thống sách phong của nhà Thanh. Hiệp ước này đã tạo ra sự đối lập giữa Nhật Bản và nhà Thanh về việc Triều Tiên là chư hầu của Trung Quốc.
Sau đó, nhà Triều Tiên đã yêu cầu nhà Thanh đàm phán một hiệp ước với Mỹ, và trong các cuộc đàm phán tại Thiên Tân, Lý Hồng Chương của nhà Thanh đã cố gắng đưa vào điều khoản "Triều Tiên là thuộc quốc của Trung Quốc nhưng có quyền tự chủ về nội chính và ngoại giao", nhưng phía Mỹ phản đối vì không ký hiệp ước với thuộc quốc. Tuy vậy, Triều Tiên Cao Tông đã gửi yêu cầu tương tự không chỉ tới Mỹ mà còn tới Đức và Anh trong các cuộc đàm phán ký kết hiệp ước. Ngày 4 tháng 10 năm 1882, Triều Tiên và nhà Thanh ký Hiệp ước Thương mại Trung-Triều, xác nhận rõ ràng rằng họ là một nước phiên thuộc của Trung Quốc.
Sau khi mở cửa, Nhà Triều Tiên tiếp tục gặp phải các xung đột chính trị sau:
Năm 1881, Phái Vệ Chính Bài Dị âm mưu lật đổ Cao Tông và trục xuất gia tộc Min bằng cách ủng hộ con trưởng ngoài giá thú của Hưng Tuyên Đại Viên Quân là Hoàn Ân quân (완은군) nhưng thất bại và 30 người bao gồm cả Hoàn Ân quân bị xử tử. Năm sau, Hưng Tuyên Đại Viên Quân lại âm mưu giành quyền lực bằng một cuộc đảo chính, nhưng bị dập tắt bởi các lực lượng Trung Quốc do Đinh Nhữ Xương (丁汝昌) và Mã Kiến Trung (馬建忠) chỉ huy theo yêu cầu của Kim Yun-sik (김윤식) và O Yun-jung (어윤중). Hưng Tuyên Đại Viên Quân bị lưu đày đến Thiên Tân, và những quan chức, nhà Nho theo phe ông bị hành quyết tàn khốc, khiến phe này bị tiêu diệt (biến cố Nhâm Ngọ).
Tháng 10 năm đó, Trung Quốc ký kết hiệp ước thương mại với Triều Tiên, đưa Triều Tiên vào hệ thống phiên thuộc và gửi Mã Kiến Trung và Möllendorff làm cố vấn chính trị cho chính phủ Triều Tiên. Năm 1884, cuộc đảo chính của phe cải cách nổ ra nhưng bị quân đội Trung Quốc dập tắt, khiến phe này thất bại (biến cố Giáp Thân). Sau những biến cố này, Trung Quốc tăng cường ảnh hưởng lên Triều Tiên và gia tộc Min nắm quyền kiểm soát. Trung Quốc ký kết Hiệp ước Thiên Tân với Nhật Bản, quy định rằng cả hai nước phải thông báo trước khi đưa quân vào Triều Tiên và rút quân khỏi bán đảo.
Năm 1885, khi nhà Thanh phát hiện Cao Tông bí mật yêu cầu sự hỗ trợ từ Đế quốc Nga (sự kiện mật ước Nga-Triều), Trung Quốc đưa Hưng Tuyên Đại Viên Quân trở về Triều Tiên để duy trì ảnh hưởng. Hưng Tuyên Đại Viên Quân âm mưu lật đổ Cao Tông và đưa cháu trai là Vĩnh Tuyền quân (영선군) lên ngôi, và ông liên kết với phong trào Đông Học của Jeon Bong-jun. Tháng 6 năm 1894, phong trào Đông Học nổi dậy và chiếm đóng Jeolla, yêu cầu chính quyền của Hoàng hậu Min từ chức (cuộc nổi dậy nông dân Giáp Ngọ). Chính quyền Min yêu cầu sự trợ giúp từ Trung Quốc để dập tắt cuộc nổi dậy, và Trung Quốc đã gửi quân đội, nhưng Nhật Bản cũng đưa quân đến Triều Tiên theo Hiệp ước Thiên Tân.
Sau khi cuộc nổi dậy bị dập tắt, Triều Tiên yêu cầu cả hai nước rút quân, nhưng bị từ chối. Nhật Bản yêu cầu xác nhận Triều Tiên là quốc gia độc lập và nhận được câu trả lời rằng Triều Tiên là quốc gia tự chủ. Điều này khiến Nhật Bản chỉ trích Trung Quốc cố gắng biến Triều Tiên thành nước phụ thuộc và căng thẳng giữa hai nước gia tăng. Nhật Bản đưa ra kế hoạch cải cách nội bộ cho chính phủ Triều Tiên, nhưng gia tộc Min từ chối và yêu cầu rút quân. Chính phủ Nhật Bản bắt đầu ủng hộ việc thành lập chính phủ mới do Hưng Tuyên Đại Viên Quân lãnh đạo.
Ngày 23 tháng 7 năm 1894, Đại sứ Nhật Bản tại Triều Tiên là Otori Keisuke chỉ đạo Thiếu tướng Lục quân Oshima Yoshimasa dẫn quân vào Seoul. Nhật Bản tiến vào Cảnh Phúc Cung, và sau một trận chiến ngắn, bảo vệ được Cao Tông. Cao Tông đồng ý giao toàn quyền cải cách cho Hưng Tuyên Đại Viên Quân. Tuy nhiên, do tuổi già, Hưng Tuyên Đại Viên Quân không thể điều hành tốt, và đã chọn Kim Hong-jip (김홍집) làm thủ tướng theo đề nghị của Fukashi Sugimura (杉村濬). Chính phủ Triều Tiên yêu cầu Trung Quốc rút quân khỏi Asan, nhưng lo sợ trả thù, họ từ chối tuyệt giao với Trung Quốc cho đến khi bị áp lực mạnh từ Otori Keisuke.
Ngày 25 tháng 7 năm 1894, cuộc xung đột tại vùng biển Phong Đảo giữa Nhật Bản và Trung Quốc đánh dấu sự bùng nổ của Chiến tranh Nhật-Thanh. Nhật Bản giành chiến thắng và buộc Trung Quốc ký Hiệp ước Shimonoseki, công nhận Triều Tiên là quốc gia độc lập, loại bỏ ảnh hưởng của Trung Quốc trên bán đảo Triều Tiên.
Sau Chiến tranh Thanh-Nhật, bán đảo Triều Tiên đã chứng kiến sự sụp đổ của gia tộc Min từng liên kết với nhà Thanh, và phái Khai hóa đã phục hồi với Kim Hong-jip làm Thủ tướng, thiết lập Hiến pháp đầu tiên trong lịch sử Triều Tiên gọi là "Hồng Phạm 14 điều" và tiến hành cải cách Giáp Ngọ (1894-1896). Tuy nhiên, khi Nhật Bản nhượng bộ trước sự can thiệp của Pháp, Đức và Nga về Hiệp ước Shimonoseki, ảnh hưởng của Hoàng hậu Mẫn, người đã liên kết với Nga, bắt đầu gia tăng. Nội các của Kim Hong-jip, bao gồm những người như Yu Kil-chun và Kim Ga-jin (김가진), lần lượt bị loại bỏ.
Thất bại trong việc giành lại quyền lực của Đại viện quân thông qua cuộc đảo chính với phái Khai hóa đã dẫn đến vụ ám sát Hoàng hậu Mẫn (Sự kiện Eulmi) và khôi phục quyền lực. Tuy nhiên, những người còn lại của phái Sự Đại (như Yi Bum-jin) đã lợi dụng việc Cao Tông bị ám sát vợ để đứng về phía mình. Mặc dù cuộc đảo chính năm 1895 thất bại (Sự kiện Chunsaengmun), nhưng vào năm 1896, với sự hỗ trợ của quân đội Nga, họ đã di chuyển Cao Tông đến Đại sứ quán Nga và nắm quyền kiểm soát. Các quan chức phái khai hóa như Kim Hong-jip bị Cao Tông xử tử, và một nội các thân Nga đã nắm quyền (Sự kiện Đại sứ quán Nga).
Trong bối cảnh quyền lực ngày càng tăng của Nga, phái Khai hóa thành lập Hiệp hội Độc lập (독립협회) để thúc đẩy tư tưởng khai sáng và tự chủ, đổi tên các công trình mang tính tượng trưng của triều đình Trung Quốc như Mộ Hoa quán và Nghênh Ân môn thành Hội trường Độc lập và Cổng Độc lập. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa Nhật Bản và Nga trở nên căng thẳng hơn, buộc hai bên phải đạt được một thỏa thuận được ký kết giữa Komura Jutarō, Đại sứ Nhật Bản tại Triều Tiên và Karl Ivanovich Weber, Đại sứ Nga tại Triều Tiên.
Tháng 2 năm 1897, Cao Tông từ Đại sứ quán Nga trở về Cảnh Vân Cung. Ngày 12 tháng 10 năm 1897, Cao Tông tự phong làm Hoàng đế và đổi tên quốc gia thành Đại Hàn. Ông đã dựa vào sức mạnh của Nga để thiết lập một chế độ chuyên chế. Ông thay đổi cố vấn Bộ Tài chính từ người Anh là John McLeavy Brown sang người Nga là Kiril A. Alexeev (sự kiện cố vấn Bộ Tài chính), và thành lập Ngân hàng Nga-Hàn vào tháng 2 năm 1898. Tháng 1 năm 1898, đồng ý để Nga thuê đảo Jeoongdo gần Busan, gần Tsushima, để xây dựng căn cứ dự trữ than cho Hạm đội Thái Bình Dương (vấn đề thiết lập kho than trên đảo Tuyệt Ảnh).
Phái Khai hóa, đặc biệt là Seo Jae-pil, nhân vật trung tâm của phái này, bị bãi nhiệm khỏi vị trí cố vấn Trung ương Viện và bị trục xuất ra nước ngoài vào tháng 2 năm 1898. Thỉnh nguyện thư đòi độc lập khỏi Nga và Nhật Bản bị bác bỏ. Đại Viện Quân cũng bị Cao Tông gạt bỏ khi khuyên can rằng "Người Nhật Bản đang làm điều gì đó" và "Nước Nga đối xử tử tế và ủng hộ ta".
Yun Chi-ho, người kế thừa Hiệp hội Độc lập, đã tổ chức các cuộc họp công cộng (Vạn Dân Cộng Đồng Hội) để yêu cầu thành lập quốc hội, nhưng Cao Tông cũng huy động các thương nhân để thành lập Hoàng Quốc Hội nhằm đối phó. Tháng 1 năm 1899, Cao Tông ra lệnh giải tán Hiệp hội Độc lập, và chủ tịch Yun Chi-ho phải lánh vào Đại sứ quán Hoa Kỳ, dẫn đến sự tan rã của phái khai hóa.
Tháng 4 năm 1898, Hiệp định Nishi–Rosen được ký kết giữa Nhật Bản và Nga, quy định hai nước sẽ không can thiệp vào chính trị nội bộ của Triều Tiên. Cao Tông đã tiến hành một cuộc cải cách chính trị gọi là Quang Vũ cải cách, nhưng phải đối mặt với các kế hoạch lật đổ và ám sát từ các quan lại phản đối, như kế hoạch thoái vị của vua Cao Tông vào tháng 7 và vụ ám sát Cao Tông và thái tử không thành (sự kiện trà độc) vào tháng 9. Các chính sách kinh tế nhằm đảm bảo nguồn tài chính cho hoàng gia cũng không nhận được sự ủng hộ từ nhân dân và nhanh chóng thất bại.
Nội dung từ bài Wikipedia “Nhật Bản sáp nhập Đại Hàn”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.