Chiến tranh Congo thứ nhất là một cuộc xung đột quân sự và dân sự kéo dài từ ngày 24 tháng 10 năm 1996 đến ngày 16 tháng 5 năm 1997, chủ yếu diễn ra ở Cộng hòa Zaire (sau được đổi tên là Cộng hòa Dân chủ Congo). Cuộc chiến đã dẫn đến sự sụp đổ của nhà nước Zaire do Mobutu Sese Seko lãnh đạo, được thay thế là thủ lĩnh phiến quân Laurent-Désiré Kabila. Cuộc xung đột này, có sự tham gia của nhiều quốc gia láng giềng và tạo tiền đề cho Chiến tranh Congo lần thứ hai (1998–2003) do căng thẳng giữa Kabila và các đồng minh cũ của ông.
Đến năm 1996, Zaire rơi vào tình trạng sụp đổ về chính trị, kinh tế và ngày càng trầm trọng hơn do xung đột nội bộ kéo dài và những ảnh hưởng gây bất ổn của cuộc diệt chủng Rwanda năm 1994, dẫn đến dòng người tị nạn và các nhóm vũ trang tràn vào nước này. Chính phủ Zaire dưới thời Mobutu, bị suy yếu do nhiều năm độc tài và tham nhũng, không thể duy trì quyền kiểm soát, và quân đội đã suy yếu đáng kể.Khi Mobutu lâm bệnh nặng và không thể điều hành thì chính phủ tan rã, lòng trung thành với chế độ của ông dần suy giảm. Sự kết thúc của Chiến tranh Lạnh càng làm giảm sự ủng hộ quốc tế dành cho Mobutu, khiến chế độ của ông sụp đổ về chính trị và kinh tế.
Cuộc chiến bắt đầu khi Rwanda xâm lược miền đông Zaire vào năm 1996 nhằm tiến vào tiêu diệt các nhóm phiến quân đã ẩn náu ở đó. Cuộc xâm lược này mở rộng khi Uganda, Burundi, Angola và Eritrea tham gia, trong khi một liên minh chống Mobutu của phiến quân Congo được thành lập.Bất chấp những nỗ lực chống lại các phiến quân, chế độ của Mobutu nhanh chóng sụp đổ với bạo lực lan rộng và các vụ giết người xảy ra trong suốt cuộc xung đột.Hàng trăm nghìn người đã thiệt mạng khi lực lượng chính phủ được hỗ trợ bởi quân đội Sudan bị lực lượng phiến quân áp đảo.
Sau khi Mobutu bị lật đổ, chính phủ của Kabila đã đổi tên đất nước thành Cộng hòa Dân chủ Congo như trước năm 1966. Tuy nhiên, chế độ của ông vẫn không ổn định vì ông tìm cách tách mình khỏi những người ủng hộ cũ đến từ Rwanda và Uganda. Để đáp lại, Kabila đã trục xuất quân đội nước ngoài và thiết lập liên minh với quốc gia láng giềng khác như Angola, Zimbabwe và Namibia.Những hành động này đã dẫn đến cuộc xâm lược thứ hai từ Rwanda và Uganda, gây ra Chiến tranh Congo thứ hai năm 1998 đến năm 2003. Một số nhà sử học và nhà phân tích coi Chiến tranh Congo lần thứ nhất và lần thứ hai là một phần của cuộc xung đột liên tục với những ảnh hưởng lâu dài vẫn tiếp tục tác động đến khu vực ngày nay.