Kỳ quan
Những kỳ quan thế giới trên bản đồ gắn với lịch sử Kitô giáo: được xây cho tôn giáo này, được nó dùng lâu dài, hoặc đứng trên đất thánh của nó.
Xây dựng 532 – 537 CN
Hagia Sophia
Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ
Được Justinianus xây làm nhà thờ chính toà của Constantinopolis, đây là nhà thờ chính toà lớn nhất thế giới trong gần một nghìn năm và là toà của Thượng phụ cho đến năm 1453.
Xây dựng 1163 – 1260
Nhà thờ Đức Bà Paris
Paris, Pháp
Nhà thờ chính toà của Paris, khởi công năm 1163, một công trình tiêu biểu của kiến trúc nhà thờ Gothic; nhà thờ được trùng tu sau vụ hoả hoạn năm 2019 và mở cửa trở lại cho việc thờ phượng năm 2024.
Xây dựng 1173 – 1372
Tháp nghiêng Pisa
Pisa, Ý
Tháp chuông đứng riêng của Nhà thờ chính toà Pisa, được xây bên cạnh nhà thờ và nhà rửa tội của nó trên Quảng trường Phép lạ (Piazza dei Miracoli).
Xây dựng khoảng 1200 – 1220
Nhà thờ Thánh George, Lalibela
Lalibela, Ethiopia
Một trong mười một nhà thờ được đục vào đá dưới thời vua Lalibela, người muốn biến thị trấn này thành một Jerusalem mới cho các Kitô hữu Chính thống Ethiopia; đến nay nơi đây vẫn là điểm hành hương.
Xây dựng 1555 – 1561
Nhà thờ Thánh Basil
Moskva, Nga
Một nhà thờ Chính thống giáo Nga gồm chín nhà nguyện trên Quảng trường Đỏ, được xây cho Ivan Bạo chúa để kỷ niệm việc chiếm Kazan năm 1552.
Xây dựng 1714
Nhà thờ Hiển Dung, Kizhi
Đảo Kizhi, Karelia, Nga
Một nhà thờ Chính thống giáo Nga bằng gỗ với 22 mái vòm trên một hòn đảo giữa hồ Onega, xây năm 1714 làm nhà thờ mùa hè của giáo xứ Kizhi.
Xây dựng 1922 – 1931
Tượng Chúa Kitô Cứu Thế
Rio de Janeiro, Brasil
Bức tượng Giê-su trên cao nhìn xuống Rio de Janeiro, được dựng từ năm 1922 theo sáng kiến của người Công giáo thành phố và được thánh hiến năm 1931.
Tuyến thương mại truyền đạo
Các tuyến đường trên bản đồ mà nhà truyền giáo, thương nhân và người hành hương của tôn giáo này đã đi qua. Bản đồ phía trên vẽ chúng trong những năm chúng hoạt động.
khoảng 146 TCN – 1453 CN · bằng đường bộ
Via Egnatia
Theo sách Công vụ Tông đồ và các thư của Phaolô, vào khoảng năm 49 hoặc 50 Phaolô đã đi theo con đường này từ Philippi qua Amphipolis tới Thessalonica, lập nên một số cộng đoàn Kitô hữu đầu tiên ở châu Âu.
khoảng 30 TCN – 250 CN · bằng đường bộ, đường biển và đường sông
Thương mại Ấn Độ – La Mã
Theo truyền thống của các Kitô hữu Thánh Tôma ở Kerala, tông đồ Tôma đã theo các chuyến buôn trên tuyến này và cập bến Muziris năm 52.
khoảng 123 TCN – 439 CN · bằng đường biển và đường sông
Tuyến tiếp tế lương thực của La Mã
Theo sách Công vụ Tông đồ, Phaolô bị giải tới La Mã như một tù nhân trên những chuyến tàu chở lúa mì từ Alexandria, qua Myra, Fair Havens, Malta, Syracuse và Rhegium đến Puteoli; ở La Mã lúc ấy đã có sẵn một cộng đoàn Kitô hữu.
khoảng 130 TCN – 1453 CN · bằng đường bộ
Con đường tơ lụa
Các tu sĩ của Giáo hội Phương Đông theo con đường này từ Ba Tư tới Merv và Trung Á; như bia Cảnh giáo ở Tây An năm 781 ghi lại, Alopen tới Trường An năm 635.
khoảng 800 CN – 1100 · bằng đường biển và đường sông
Con đường từ người Varangia tới người Hy Lạp
Người Rus' xuôi sông Dnepr buôn bán tới Constantinopolis và mang đức tin của thành phố ấy về nước: nữ vương công Olga chịu phép rửa tại đó vào khoảng năm 957, và cháu nội bà là Vladimir cho dân Kyiv chịu phép rửa năm 988.
khoảng 1497 – 1800 · bằng đường biển
Carreira da Índia
Các hạm đội Bồ Đào Nha đưa linh mục và tu sĩ tới Goa, toà giám mục từ năm 1534 và là căn cứ của Dòng Tên ở châu Á; Phanxicô Xaviê đã lên những con tàu này ra đi năm 1541.
1543 – 1639 · bằng đường biển
Thương mại Nanban
Các tu sĩ Dòng Tên đi trên tàu Bồ Đào Nha từ Goa và Ma Cao sang Nhật Bản, và việc buôn bán cùng công cuộc truyền giáo cùng phát triển ở Nagasaki, cho đến khi Nhật Bản cấm đạo năm 1614 và cấm người Bồ Đào Nha năm 1639.
1565 – 1815 · bằng đường bộ và đường biển
Tàu galleon Manila
Hạm đội của Legazpi rời México năm 1564 cùng các tu sĩ dòng Augustinô, và trong 250 năm những chiếc thuyền buồm galleon đã chở những nhà truyền giáo đưa Philippines trở thành một xứ Công giáo.
1566 – 1790 · bằng đường biển và đường sông
Hạm đội châu báu Tây Ban Nha
Các đoàn tàu xuất phát từ Sevilla chở giám mục, linh mục và tu sĩ của Tây Ban Nha sang châu Mỹ cùng với những người di dân, và nhà thờ cùng các điểm truyền giáo của họ lan rộng theo sự cai trị của Tây Ban Nha.
1611 – 1799 · bằng đường biển
Tuyến của Công ty Đông Ấn Hà Lan
Tàu của Công ty đưa những người định cư theo Giáo hội Cải cách Hà Lan tới vùng Cape từ năm 1652, và Công ty trả lương cho các mục sư của những nhà thờ ở vùng Cape và Batavia.
Ý nghĩa biểu tượng
Thánh giá
Cây thập tự nơi Giê-su bị đóng đinh. Biểu tượng này gợi nhớ cái chết của Giê-su, điều mà Kitô hữu tin là đã giao hoà con người với Thiên Chúa, cùng sự sống lại của ngài. Các Kitô hữu thời đầu thường vẽ hình con cá hoặc chữ lồng Chi-Rho hơn; thập tự giá trở thành dấu hiệu chính của đức tin vào thế kỷ 4, sau khi các hoàng đế La Mã theo tôn giáo này.
Dòng thời gian
67 nơi, xếp theo thứ tự tôn giáo này truyền đến: khi nào những tín đồ đầu tiên tới, từ đâu và bằng cách nào; khi nào nó trở thành tôn giáo chính ở đó, và khi nào nó phai nhạt.
khoảng 30 CN, tôn giáo chính 380 CN – 1187 · Jerusalem
Giê-su bị đóng đinh tại đây vào khoảng năm 30, và các môn đồ, do Phêrô và Giacôbê dẫn dắt, lập nên cộng đoàn đầu tiên, loan báo rằng Giê-su đã sống lại từ cõi chết.
khoảng 37 CN, tôn giáo chính 380 CN – 1268 · Antiochia
Những tín hữu rời Jerusalem sau khi Stêphanô bị ném đá đã đến rao giảng ở đây; chính tại Antioch các môn đồ lần đầu được gọi là Kitô hữu, và thành phố trở thành căn cứ cho các hành trình của Phaolô.
từ Jerusalem · qua di cư và truyền giáo
khoảng 49 CN, tôn giáo chính từ 380 CN · Roma
Ở đây đã có một cộng đoàn vào thập niên 40; Phêrô và Phaolô bị xử tử dưới thời Nero, và năm 380 Sắc lệnh Thessalonica đưa Kitô giáo thành quốc giáo của đế quốc.
từ Jerusalem · qua di cư
khoảng 50 CN, tôn giáo chính từ 380 CN · Korinthos
Trong những năm khoảng 50–52, Phaolô ở đây chừng mười tám tháng để lập một cộng đoàn, và về sau viết cho cộng đoàn này các thư mà nay gọi là thư thứ nhất và thứ hai gửi tín hữu Côrintô.
từ Antiochia · qua truyền giáo
khoảng 52 CN, tôn giáo chính 380 CN – 1304, đến 1923 · Ephesus
Phaolô hoạt động ở đây hơn hai năm, từ khoảng năm 52, và thành phố trở thành trung tâm của các cộng đoàn ở tỉnh Asia; Công đồng Ephesus họp tại đây năm 431.
từ Antiochia · qua truyền giáo
khoảng 52 CN · Kerala (Muziris)
Theo truyền thống, tông đồ Tôma cập bến nơi đây năm 52; về sau, các Kitô hữu Thánh Tôma ở Kerala nhận giám mục từ Giáo hội Phương Đông ở Ba Tư.
từ Jerusalem · qua truyền giáo
khoảng 60 CN, tôn giáo chính 380 CN – 950 CN · Alexandria
Truyền thống coi thánh sử Máccô là người lập giáo hội ở đây; đến khoảng năm 180, nơi này đã có một trường học mà các thầy dạy gồm Pantaenus, Clêmentê và Origênê.
từ Jerusalem · qua truyền giáo
khoảng 100 CN, tôn giáo chính 380 CN – 1400, đến 1923 · Caesarea Mazaca
Thư thứ nhất của Phêrô có gửi tới các Kitô hữu ở Cappadocia; các giám mục ở đây đã tấn phong Grêgôriô Soi Sáng cho Armenia, và Basiliô Cả cai quản giáo phận từ năm 370.
từ Antiochia · qua truyền giáo
180 CN, tôn giáo chính 380 CN – 950 CN, đến 1160 · châu Phi thuộc La Mã (Carthage)
Các vị tử đạo Scilli, bị xét xử tại đây năm 180, là dấu vết sớm nhất trong sử liệu về giáo hội châu Phi của Tertullianus, Cyprianô và Augustinô; giáo hội này suy tàn dần dưới sự cai trị của người Hồi giáo và chấm dứt dưới thời nhà Almohad.
từ Roma · qua truyền giáo
khoảng 180 CN, tôn giáo chính 380 CN – 1146, đến 1924 · Edessa
Những người thầy Kitô giáo như Bardaisan đã hoạt động ở đây vào khoảng năm 180, và giáo hội nói tiếng Syriac của thành phố gửi các phái đoàn truyền giáo sang phương đông; một truyện kể về sau quy công cho vua Abgar V và tông đồ Addai.
từ Antiochia · qua truyền giáo
khoảng 250 CN, tôn giáo chính từ 496 CN · Paris
Giám mục đầu tiên của thành phố, Denis, tử đạo vào khoảng năm 250; Clovis, vua người Frank, chịu phép rửa theo Công giáo tại Reims vào khoảng năm 496 và đặt kinh đô ở Paris.
từ Roma · qua truyền giáo
khoảng 280 CN · Ba Tư (Ctesiphon)
Giám mục Papa bar Aggai tổ chức cộng đồng Kitô hữu ở kinh đô Ba Tư vào khoảng năm 300; một công nghị họp tại đây năm 410 đã tôn giám mục của thành phố làm catholicos của Giáo hội Phương Đông.
từ Edessa · qua truyền giáo và di cư · Giáo hội Phương Đông
khoảng 300 CN, tôn giáo chính từ 1248 · Sevilla
Hispalis đã có giám mục vào khoảng năm 300; Leander và Isiđôrô lãnh đạo giáo hội Visigoth từ nơi đây, và thành phố lại thuộc quyền cai trị Kitô giáo sau khi Castilla chiếm được năm 1248.
từ Roma · qua truyền giáo
khoảng 301 CN, trở thành tôn giáo chính ngay · Armenia (Vagharshapat)
Grêgôriô Soi Sáng làm phép rửa cho vua Tiridates III, đưa Armenia thành vương quốc đầu tiên tiếp nhận Kitô giáo; nhà thờ chính toà Etchmiadzin được dựng lên tại kinh thành.
từ Caesarea Mazaca · qua truyền giáo
khoảng 330 CN, tôn giáo chính từ 340 CN · Ethiopia (Aksum)
Frumentius, một Kitô hữu người Syria trong triều đình, đã đưa vua Ezana theo đạo và được Athanasiô thành Alexandria tấn phong giám mục; những đồng tiền về sau của Ezana mang hình thập tự.
từ Alexandria · qua truyền giáo
330 CN, tôn giáo chính 330 CN – 1477 · Constantinopolis
Constantinus, người giành Byzantium từ tay đối thủ Licinius năm 324, đã tái lập thành phố năm 330 với tên Constantinopolis, một kinh đô được xây cùng các nhà thờ ngay từ đầu.
từ Roma · qua chinh phục
334 CN, đến 1221 · Merv
Sử liệu ghi nhận một giám mục của Merv năm 334, và thành phố trở thành một toà giám mục của Giáo hội Phương Đông, nơi phái người đi truyền giáo cho người Turk; đời sống Kitô giáo ở đây lụi tàn sau khi quân Mông Cổ cướp phá thành năm 1221.
từ Ctesiphon · qua truyền giáo · Giáo hội Phương Đông
khoảng 337 CN, trở thành tôn giáo chính ngay · Gruzia (Mtskheta)
Nino, một phụ nữ đến từ Cappadocia, đã đưa hoàng hậu Nana và vua Mirian III của Iberia theo đạo; nhà vua xin Constantinus gửi linh mục đến và đưa Kitô giáo thành tôn giáo của vương quốc.
từ Constantinopolis · qua truyền giáo
khoảng 356 CN, tôn giáo chính từ 1147 · Lisboa
Giám mục đầu tiên được biết đến của thành phố, Potamius, để lại các trước tác từ thập niên 350; thành phố nằm dưới sự cai trị Hồi giáo từ năm 714 cho đến khi Afonso I của Bồ Đào Nha chiếm được với sự giúp sức của quân Thập tự chinh năm 1147.
từ Roma · qua truyền giáo
khoảng 432 CN, tôn giáo chính từ 550 CN · Ireland (Armagh)
Giáo hoàng Cêlestinô phái Palladius đến với các Kitô hữu Ireland năm 431, và Patriciô, một người Briton, rao giảng ở miền bắc từ khoảng năm 432; Armagh trở thành toà của những người kế nhiệm ông.
từ Roma · qua truyền giáo · Công giáo
khoảng 450 CN, đến 641 CN · Najran
Một cộng đồng Kitô hữu phát triển ở đây vào thế kỷ 5; nhiều người bị giết năm 523 dưới thời vua Do Thái Dhu Nuwas của Himyar, và khalip Umar dời số còn lại sang Iraq vào khoảng năm 641.
từ Antiochia · qua truyền giáo · Chính thống giáo Cổ Đông phương
543 CN, trở thành tôn giáo chính ngay, đến 1500 · Nubia (Pachoras)
Julian, một linh mục do hoàng hậu Theodora phái đi, đã đưa vua Nobadia theo đạo năm 543; các vương quốc Nubia giữ Kitô giáo cho đến khi sự cai trị của người Hồi giáo chấm dứt đức tin này ở đó vào khoảng năm 1500.
từ Constantinopolis · qua truyền giáo · Chính thống giáo Cổ Đông phương
597 CN, trở thành tôn giáo chính ngay · Canterbury
Augustinô, được Giáo hoàng Grêgôriô I phái đến, làm phép rửa cho vua Ethelbert xứ Kent, người có hoàng hậu Bertha gốc Frank vốn đã là Kitô hữu; đến thập niên 680, các vương quốc khác của người Anh cũng theo đạo.
từ Roma · qua truyền giáo · Công giáo
604 CN · Luân Đôn
Mellitus, một người đồng hành của Augustinô, trở thành giám mục Luân Đôn năm 604; trong thập niên 1790, thành phố trở thành nơi đặt trụ sở của Hội Truyền giáo Luân Đôn và Hội Truyền giáo Giáo hội.
từ Canterbury · qua truyền giáo · Công giáo
635 CN, đến 845 CN · Trung Quốc thời Đường (Trường An)
Tu sĩ Alopen từ Ba Tư đến năm 635 và được Đường Thái Tông cho lập một tu viện; giáo hội suy tàn sau khi Đường Vũ Tông cấm các tôn giáo ngoại lai năm 845.
từ Ctesiphon · qua truyền giáo · Giáo hội Phương Đông
695 CN · Utrecht
Willibrord, một tu sĩ người Northumbria, rao giảng cho người Frisia từ năm 690 và được phong làm tổng giám mục của họ năm 695, với toà đặt tại Utrecht.
từ Canterbury · qua truyền giáo · Công giáo
khoảng 723 CN, tôn giáo chính từ 742 CN · Hessen (Fritzlar)
Bônifaciô, một tu sĩ người Anh do Giáo hoàng Grêgôriô II phái đến, đã đốn cây sồi thiêng của thần Donar ở Geismar gần đó vào khoảng năm 723 và dùng gỗ của nó xây một nhà thờ tại đây.
từ Canterbury · qua truyền giáo · Công giáo
739 CN, trở thành tôn giáo chính ngay · Passau
Năm 739, Bônifaciô tổ chức giáo hội Bayern thành các giáo phận, trong đó Passau là toà giám mục có các nhà truyền giáo về sau hoạt động giữa người Moravia và người Magyar.
từ Fritzlar · qua truyền giáo · Công giáo
khoảng 810 CN, trở thành tôn giáo chính ngay · Hamburg
Các cuộc chiến của Charlemagne đã buộc người Saxon chịu phép rửa (772–804); Ansgar, được phong giám mục Hamburg năm 831, từ đây dẫn các phái đoàn truyền giáo tới người Đan Mạch và người Thuỵ Điển.
từ Paris · qua chinh phục và truyền giáo · Công giáo
khoảng 831 CN, trở thành tôn giáo chính ngay · Moravia (Mikulčice)
Các vương công Moravia, với thành luỹ ở đây có khoảng mười hai nhà thờ, được giáo sĩ Bayern làm phép rửa vào khoảng năm 831; Kyrillô và Mêthôđiô từ Constantinopolis đến năm 863.
từ Passau · qua truyền giáo · Công giáo
864 CN, trở thành tôn giáo chính ngay · Bulgaria (Pliska)
Khan Boris I được giáo sĩ Đông La Mã làm phép rửa năm 864 và dẹp cuộc nổi dậy của những quý tộc chống đối; về sau, các môn đệ của Mêthôđiô đem lại cho người Bulgar một giáo hội dùng tiếng Slav.
từ Constantinopolis · qua truyền giáo · Chính thống giáo Đông phương
khoảng 883 CN, trở thành tôn giáo chính ngay · Bohemia (Praha)
Công tước Bořivoj xứ Bohemia được Mêthôđiô làm phép rửa vào khoảng năm 883 và xây nhà thờ đầu tiên ở lâu đài Praha; cháu nội ông là Václav trở thành thánh bổn mạng của xứ này.
từ Mikulčice · qua truyền giáo · Công giáo
khoảng 945 CN, tôn giáo chính từ 988 CN · Rus (Kyiv)
Những người Varangian theo Kitô giáo đã có một nhà thờ ở đây vào năm 944, và nữ vương công Olga chịu phép rửa vào khoảng năm 957; cháu nội bà là Vladimir I cho dân Kyiv chịu phép rửa trên sông Dnepr năm 988.
từ Constantinopolis · qua truyền giáo · Chính thống giáo Đông phương
khoảng 965 CN, trở thành tôn giáo chính ngay · Đan Mạch (Jelling)
Vua Harald Răng Xanh chịu phép rửa vào khoảng năm 965 và dựng tại đây một tấm bia đá khắc chữ rune tuyên bố rằng ông đã đưa người Đan Mạch theo Kitô giáo.
từ Hamburg · qua truyền giáo · Công giáo
966 CN, trở thành tôn giáo chính ngay · Ba Lan (Gniezno)
Công tước Mieszko I, chồng của công chúa Bohemia Dobrawa, chịu phép rửa năm 966; năm 1000, Gniezno trở thành toà tổng giám mục đầu tiên của Ba Lan.
từ Praha · qua truyền giáo · Công giáo
khoảng 972 CN, tôn giáo chính từ 1000 · Hungary (Esztergom)
Khoảng năm 972, đại vương công Géza cho phép các nhà truyền giáo người Đức vào xứ; con trai ông là István I, đăng quang năm 1000, đưa Kitô giáo thành tôn giáo của vương quốc và dẹp các cuộc nổi dậy của người ngoại giáo.
từ Passau · qua truyền giáo · Công giáo
997 CN, tôn giáo chính từ 1024 · Na Uy (Nidaros)
Olaf Tryggvason dùng vũ lực áp đặt Kitô giáo từ năm 995 và lập nên Nidaros năm 997; Olaf II, được chôn cất tại đây sau khi mất năm 1030, đã hoàn tất việc cải đạo.
từ Canterbury · qua chinh phục và truyền giáo · Công giáo
1000, trở thành tôn giáo chính ngay · Iceland (Þingvellir)
Dưới sức ép của vua Olaf Tryggvason, hội nghị Althing họp tại đây đã chấp nhận Kitô giáo làm luật của Iceland năm 999 hoặc 1000, trong một thời gian vẫn cho phép thờ cúng ngoại giáo trong phạm vi riêng tư.
từ Nidaros · qua truyền giáo · Công giáo
khoảng 1000, tôn giáo chính từ 1100 · Thuỵ Điển (Sigtuna)
Vua Olof Skötkonung, người cho đúc tiền mang biểu tượng Kitô giáo tại đây, chịu phép rửa vào khoảng năm 1008; đền thờ ngoại giáo ở Uppsala còn đứng cho đến khoảng năm 1080.
từ Hamburg · qua truyền giáo · Công giáo
1201, tôn giáo chính từ 1290 · Livonia (Riga)
Giám mục Albert lập nên Riga năm 1201 làm căn cứ cho một cuộc thập tự chinh; Dòng Hiệp sĩ Kiếm Livonia chinh phục người Liv, người Latvia và người Estonia và dùng vũ lực bắt họ chịu phép rửa.
từ Hamburg · qua chinh phục và truyền giáo · Công giáo
1387, trở thành tôn giáo chính ngay · Litva (Vilnius)
Jogaila, đại công tước Litva, trở thành vua Ba Lan năm 1386 và cho thần dân chịu phép rửa từ năm 1387; Samogitia, vùng đất ngoại giáo cuối cùng ở châu Âu, theo đạo năm 1413.
từ Gniezno · qua truyền giáo · Công giáo
1491, tôn giáo chính từ 1509 · Kongo (Mbanza Kongo)
Các linh mục Bồ Đào Nha làm phép rửa cho vua Nzinga a Nkuwu với tên thánh João I năm 1491; con trai ông là Afonso I, trị vì từ năm 1509 đến 1542, đã biến Kongo thành một vương quốc Kitô giáo.
từ Lisboa · qua truyền giáo · Công giáo
khoảng 1496, trở thành tôn giáo chính ngay · Hispaniola (Santo Domingo)
Các tu sĩ đến cùng chuyến hải hành thứ hai của Colombo năm 1493, và Santo Domingo trở thành căn cứ của Tây Ban Nha; người Taíno trên đảo gần như bị xoá sổ vì dịch bệnh và lao động cưỡng bức.
từ Sevilla · qua chinh phục và truyền giáo · Công giáo
1510, trở thành tôn giáo chính ngay · Goa
Afonso de Albuquerque chiếm Goa năm 1510; nơi đây trở thành căn cứ của các phái đoàn truyền giáo Bồ Đào Nha ở châu Á, và từ năm 1560 Toà án Dị giáo ở Goa xét xử những người cải đạo bị cáo buộc vẫn giữ tập tục Hindu hay Do Thái.
từ Lisboa · qua chinh phục và truyền giáo · Công giáo
1521, trở thành tôn giáo chính ngay · Tân Tây Ban Nha (Thành phố México)
Hernán Cortés chiếm Tenochtitlan năm 1521 và xây Thành phố México trên đống đổ nát của nó; mười hai tu sĩ dòng Phanxicô đến năm 1524, và các tu sĩ làm phép rửa cho dân chúng khắp miền trung México.
từ Santo Domingo · qua chinh phục và truyền giáo · Công giáo
1533, trở thành tôn giáo chính ngay · Peru (Cusco)
Quân của Francisco Pizarro, cùng tu sĩ Vicente de Valverde, chiếm kinh đô Inca năm 1533; năm 1536, Cusco trở thành giáo phận đầu tiên của Peru.
từ Santo Domingo · qua chinh phục và truyền giáo · Công giáo
1549, đến 1614 · Nhật Bản (Nagasaki)
Phanxicô Xaviê cập bến Kagoshima năm 1549, và từ năm 1571 Nagasaki trở thành trung tâm của Dòng Tên; Mạc phủ cấm đạo năm 1614 và giết những tín hữu không chịu bỏ đạo.
từ Goa · qua truyền giáo · Công giáo
1549, trở thành tôn giáo chính ngay · Brasil (Salvador)
Các tu sĩ Dòng Tên do Manuel da Nóbrega dẫn đầu đến cùng thống đốc Tomé de Sousa khi ông lập nên Salvador năm 1549, dù thánh lễ đầu tiên đã được cử hành trên bờ biển Brasil từ năm 1500.
từ Lisboa · qua chinh phục và truyền giáo · Công giáo
khoảng 1557 · Ma Cao
Các thương nhân Bồ Đào Nha đến định cư ở Ma Cao vào khoảng năm 1557, và nơi đây trở thành cửa ngõ của Dòng Tên vào Trung Quốc và Nhật Bản; giáo phận Ma Cao được thành lập năm 1576.
từ Goa · qua thương mại và truyền giáo · Công giáo
1565, trở thành tôn giáo chính ngay · Philippines (Cebu)
Magellan làm phép rửa cho Rajah Humabon tại đây năm 1521, nhưng việc cải đạo lâu bền chỉ bắt đầu khi Miguel López de Legazpi từ Tân Tây Ban Nha đến cùng các tu sĩ dòng Augustinô năm 1565.
từ Thành phố México · qua chinh phục và truyền giáo · Công giáo
1601 · Trung Quốc (Bắc Kinh)
Tu sĩ Dòng Tên Matteo Ricci, người đến Ma Cao năm 1582 và vào đại lục năm 1583, được phép sống ở Bắc Kinh từ năm 1601; việc truyền giáo bị cấm năm 1724 nhưng những cộng đoàn nhỏ vẫn tồn tại.
từ Ma Cao · qua truyền giáo · Công giáo
1608, trở thành tôn giáo chính ngay · Tân Pháp (Québec)
Samuel de Champlain lập nên Québec năm 1608; các tu sĩ dòng Récollet đến năm 1615 và Dòng Tên năm 1625, rao giảng cho người Wendat và các dân tộc khác.
từ Paris · qua di cư và truyền giáo · Công giáo
1615 · Việt Nam (Hội An)
Các tu sĩ Dòng Tên từ Ma Cao mở một điểm truyền giáo ở thương cảng này năm 1615; Alexandre de Rhodes, người từng hoạt động ở đây và ở Đàng Ngoài, đã góp phần ghi tiếng Việt bằng chữ cái Latinh.
từ Ma Cao · qua truyền giáo · Công giáo
1630, trở thành tôn giáo chính ngay · New England (Boston)
Những người Thanh giáo do John Winthrop dẫn đầu lập nên Boston năm 1630, mười năm sau khi nhóm Pilgrim (những người Hành hương) cập bến Plymouth; hội đồng truyền giáo hải ngoại đầu tiên của Mỹ được thành lập gần đó năm 1810.
từ Luân Đôn · qua di cư · Tin Lành
1652, trở thành tôn giáo chính ngay · Cape Town
Những người định cư của Công ty Đông Ấn Hà Lan mang Giáo hội Cải cách tới đây năm 1652; các nhà truyền giáo Moravia đến với người Khoikhoi từ năm 1737, và ngày nay phần lớn người Nam Phi là Kitô hữu.
từ Utrecht · qua di cư · Tin Lành
1784 · Triều Tiên (Hán Dương)
Yi Seung-hun, người chịu phép rửa ở Bắc Kinh, trở về nước năm 1784 và làm phép rửa cho các bạn nho sĩ, lập nên một giáo hội không cần đến nhà truyền giáo; hàng nghìn người bị xử tử trong các cuộc bách hại kéo dài đến năm 1866.
từ Bắc Kinh · qua truyền giáo · Công giáo
1788, trở thành tôn giáo chính ngay · Úc (Sydney)
Tuyên uý Richard Johnson đến cùng đoàn tù nhân của Hạm đội Thứ nhất năm 1788; tiếp đó là các hoạt động truyền giáo cho thổ dân Úc, và Sydney phái các nhà truyền giáo đi tiếp tới các đảo Thái Bình Dương.
từ Luân Đôn · qua di cư · Tin Lành
1792 · Sierra Leone (Freetown)
Những người da đen thuộc phe Trung thành với Anh (Black Loyalists) từ Nova Scotia lập nên Freetown năm 1792 dưới quyền một công ty ở Luân Đôn; những nô lệ được giải phóng và học hành tại đây, như Samuel Ajayi Crowther, đã mang đức tin tới Nigeria.
từ Luân Đôn · qua di cư và truyền giáo · Tin Lành
1797, tôn giáo chính từ 1819 · Tahiti (Papeete)
Các nhà truyền đạo của Hội Truyền giáo Luân Đôn cập bến từ tàu Duff năm 1797; vua Pōmare II, người giành lại quyền lực năm 1815, chịu phép rửa năm 1819 và hòn đảo chuyển sang Kitô giáo.
từ Luân Đôn · qua truyền giáo · Tin Lành
1820, tôn giáo chính từ 1869 · Madagascar (Antananarivo)
David Jones của Hội Truyền giáo Luân Đôn đến triều đình năm 1820; nữ hoàng Ranavalona I cấm đạo năm 1835 và giết nhiều người, nhưng Ranavalona II đã chịu phép rửa năm 1869.
từ Luân Đôn · qua truyền giáo · Tin Lành
1820, tôn giáo chính từ 1825 · Hawaii (Honolulu)
Các nhà truyền giáo của Hội đồng Truyền giáo Hải ngoại Hoa Kỳ (American Board) do Hiram Bingham dẫn đầu đến năm 1820, vài tháng sau khi Kamehameha II bãi bỏ hệ thống kapu; nhiếp chính Kaʻahumanu chịu phép rửa năm 1825.
từ Boston · qua truyền giáo · Tin Lành
1826, tôn giáo chính từ 1831 · Tonga (Nukuʻalofa)
Các nhà truyền giáo Giám Lý phái Wesley đến định cư ở Tonga năm 1826; tù trưởng Tāufaʻāhau chịu phép rửa năm 1831 và, với vương hiệu George Tupou I, thống nhất quần đảo dưới một bộ luật Kitô giáo.
từ Sydney · qua truyền giáo · Tin Lành
1835, tôn giáo chính từ 1854 · Fiji (Bau)
Các nhà truyền giáo phái Wesley đi thuyền từ Tonga tới Lakeba năm 1835; Cakobau, tù trưởng Bau và là người quyền lực nhất Fiji, theo đạo năm 1854 và dân chúng của ông theo sau.
từ Nukuʻalofa · qua truyền giáo · Tin Lành
1844 · Kenya (Mombasa)
Johann Ludwig Krapf của Hội Truyền giáo Giáo hội cập bến đây năm 1844 và lập một trạm truyền giáo ở Rabai gần đó; phần lớn người Kenya trở thành Kitô hữu trong thế kỷ 20.
từ Luân Đôn · qua truyền giáo · Tin Lành
1846 · xứ Yoruba (Abeokuta)
Henry Townsend và Samuel Ajayi Crowther, một nô lệ người Yoruba được giải phóng và thụ phong ở Luân Đôn, mở một trạm truyền giáo ở đây năm 1846 giữa người Egba, trong đó có những người từ Sierra Leone trở về.
từ Freetown · qua truyền giáo · Tin Lành
1873 · Nhật Bản (Nagasaki)
Các linh mục người Pháp xây Nhà thờ Ōura tại đây năm 1864 và tìm thấy những Kitô hữu ẩn mình vẫn giữ đức tin; Nhật Bản bãi bỏ lệnh cấm đạo năm 1873, và các phái đoàn truyền giáo Công giáo lẫn Tin Lành phát triển.
từ Paris · qua truyền giáo
1877, tôn giáo chính từ 1900 · Buganda (Rubaga)
Các nhà truyền giáo Anh giáo đến triều đình của Kabaka Mutesa I năm 1877, và các Cha Trắng Công giáo năm 1879; hàng chục người cải đạo bị giết trong những năm 1885–1887, và đến năm 1900 các tù trưởng Kitô hữu đã nắm quyền.
từ Luân Đôn · qua truyền giáo
