Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Chiến tranh
Chiến tranh Kế vị Ba Lan
war in Europe 1734–1738
- 1733 – 1735
- Ba Lan
- Châu Âu
Chiến tranh
war in Europe 1734–1738
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Chiến tranh Kế vị Ba Lan (tiếng Ba Lan: Wojna o sukcesję polską; tiếng Anh: War of the Polish Succession; ) là một cuộc xung đột lớn ở châu Âu, gây ra bởi cuộc nội chiến Ba Lan tranh giành quyền kế vị ngai vàng sau sự qua đời của Vua August II, mà các cường quốc châu Âu khác đã thúc đẩy và mở rộng cuộc xung đột để theo đuổi quyền lợi quốc gia của riêng họ. Vương quốc Pháp và Tây Ban Nha, hai cường quốc đều nằm dưới vương quyền Nhà Bourbon, đã cố gắng kiểm tra sức mạnh của Quân chủ Habsburg ở Tây Âu, Vương quốc Phổ cũng vậy, trong khi Tuyển hầu xứ Sachsen và Đế quốc Nga huy động để hỗ trợ người chiến thắng cuối cùng. Cuộc giao tranh ở Ba Lan dẫn đến việc Augustus III lên ngôi vua, được Nga và Sachsen ủng hộ, ngoài ra còn được Habsburg ủng hộ về mặt chính trị.
Các chiến dịch quân sự và trận đánh lớn của cuộc chiến xảy ra bên ngoài Ba Lan. Quân Bourbon, được hỗ trợ bởi Charles Emmanuel III của Sardinia, đã tiến đánh các lãnh thổ Habsburg bị cô lập. Tại Rheinland, Pháp đã chiếm thành công Công quốc Lorraine, và ở Bán đảo Ý thì Tây Ban Nha giành lại quyền kiểm soát các Vương quốc Napoli và Vương quốc Sicilia đã mất trong Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha, trong khi việc giành được lãnh thổ ở miền Bắc Bán đảo Ý bị hạn chế mặc dù có chiến dịch đẫm máu. Việc Vương quốc Đại Anh không sẵn lòng hỗ trợ Quân chủ Habsburg, điều này chứng tỏ sự yếu kém của Liên minh Anh-Áo.
Mặc dù đạt được hòa bình sơ bộ vào năm 1735, chiến tranh chính thức kết thúc với Hiệp ước Viên (1738), trong đó Augustus III được xác nhận là vua Ba Lan và đối thủ của ông là cựu vương Stanisław Leszczyński được trao Công quốc Lorraine và Công quốc Bar, khi đó cả hai đều là thái ấp của Đế quốc La Mã Thần thánh. Francis Stephen, Công tước xứ Lorraine, được trao Đại công quốc Toscana để đền bù cho việc từ bỏ lãnh thổ Lorraine. Công quốc Parma rơi vào tay của người Habsburg, trong khi Charles của Parma chiếm lấy vương miện của 2 vương quốc Napoli và Sicilia. Hầu hết các lãnh thổ giành được đều thuộc về người Nhà Bourbon, vì các Công quốc Lorraine và Bar từ chỗ là thái ấp của Đế chế La Mã Thần thánh trở thành thái ấp của Vương quốc Pháp, trong khi người Bourbon Tây Ban Nha giành được hai vương quốc Napoli và Sicilia ở Nam Bán đảo Ý. Về phần mình, Nhà Habsburg đã nhận lại được hai công quốc Ý, mặc dù Parma sẽ sớm quay trở lại quyền kiểm soát của Bourbon. Toscana sẽ do Habsburg nắm giữ cho đến thời Napoléon.
Chiến tranh tỏ ra là một thảm họa đối với nền độc lập của Ba Lan, đồng thời tái khẳng định rằng các vấn đề của Khối thịnh vượng chung Ba Lan-Litva, bao gồm cả việc bầu chọn Nhà vua, sẽ do các cường quốc khác của Châu Âu kiểm soát. Sau August III, sẽ chỉ còn một vị vua nữa của Ba Lan là Stanisław August Poniatowski, bản thân là bù nhìn của người Nga, và cuối cùng Ba Lan sẽ bị các nước láng giềng chia cắt và không còn tồn tại như một quốc gia có chủ quyền vào cuối thế kỷ XVIII. Ba Lan cũng từ bỏ các yêu sách đối với Livonia và từ bỏ kiểm soát trực tiếp Công quốc Courland và Semigallia, mặc dù vẫn là một thái ấp của Ba Lan nhưng không được sáp nhập vào Ba Lan và chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của Nga và chỉ kết thúc với sự sụp đổ của Đế quốc Nga vào năm 1917.
Sau cái chết của Sigismund II Augustus vào năm 1572, Vua Ba Lan đã được bầu chọn bởi Szlachta, một cơ quan gồm có giới quý tộc Ba Lan, trong một cuộc bầu cử được gọi đặc biệt là Sejm. Quyền lực hoàng gia ngày càng bị hạn chế bởi Sejm, cơ quan lập pháp của Khối thịnh vượng chung Ba Lan-Litva. Đổi lại, Sejm thường bị tê liệt bởi Liberum Veto, quyền của bất kỳ thành viên nào trong việc ngăn chặn các quyết định của nó. Các nước láng giềng của Ba Lan thường ảnh hưởng đến Sejm và đến đầu thế kỷ XVIII, hệ thống dân chủ đã suy yêu.
Năm 1697, Augustus II lên ngôi vua, được Áo và Nga hậu thuẫn. Bị Stanisław Leszczyński phế truất vào năm 1705, bốn năm sau ông quay trở lại và Stanisław trốn sang Pháp, nơi con gái ông là Maria Leszczyńska kết hôn với Vua Louis XV vào năm 1725. Augustus đã thất bại trong nỗ lực giành lại vương miện Ba Lan cho con trai ông là Augustus III, dẫn đến một cuộc tranh giành ngai vàng khi ông qua đời năm 1733. Trong Hiệp ước Ba đại bàng đen bí mật năm 1732, Nga, Áo và Phổ đã đồng ý phản đối cuộc bầu cử của Stanislaus hoặc Augustus III và thay vào đó ủng hộ Manuel của Bồ Đào Nha.
Tranh chấp xảy ra cùng lúc với sự tan rã của Liên minh Anh-Pháp, vốn đã thống trị châu Âu từ năm 1714. Thỏa thuận tại Utrecht nhằm đảm bảo Pháp và Tây Ban Nha vẫn tách biệt, có nghĩa là bất chấp mối quan hệ huyết thống chặt chẽ giữa Vua Louis XV của Pháp và chú Felipe V của Tây Ban Nha, hai nước là đối thủ trong Chiến của Liên minh Bộ tứ năm 1718 đến 1720. Khi Hồng y Fleury trở thành Thủ tướng Pháp vào năm 1726, ông đã tìm kiếm một mối quan hệ chặt chẽ hơn với Tây Ban Nha, nhờ sự ra đời của Vương tử Louis, Dauphin của Pháp vào năm 1729, điều này dường như đảm bảo rằng 2 quốc gia Pháp và Tây Ban Nha vẫn sẽ vẫn tách biệt dù đều được cai trị bởi người Nhà Bourbon.
Fleury ủng hộ Stanisław, hy vọng làm suy yếu Áo và bảo vệ Công quốc Lorraine, một lãnh thổ chiến lược bị Pháp chiếm đóng trong phần lớn thế kỷ trước. Công tước hiện tại là Francis Stephen dự kiến sẽ kết hôn với người thừa kế của Hoàng đế Karl VI của Thánh chế La Mã là Maria Theresia, khiến người Pháp cảm thấy nguy hiểm. Đồng thời, Felipe V của Tây Ban Nha muốn giành lại các lãnh thổ ở Bán đảo Ý đã được nhượng cho Áo vào năm 1714, dẫn đến Pacte de Famille năm 1733 giữa Pháp và Tây Ban Nha.
Augustus II qua đời vào ngày 1 tháng 2 năm 1733. Trong suốt mùa xuân và mùa hè năm 1733, Vương quốc Pháp bắt đầu xây dựng lực lượng dọc theo biên giới phía Bắc và phía Đông của mình, trong khi Hoàng đế của Thánh chế La Mã tập trung quân đội ở biên giới Ba Lan, giảm bớt các đồn trú ở Công quốc Milan. Trong khi Thân vương Eugene xứ Savoy đã khuyến nghị với hoàng đế một kế hoạch hiếu chiến hơn nhầm chống lại các hành động tiềm tàng của Pháp ở thung lũng Rhein và miền Bắc Bán đảo Ý.
Hầu tước de Monti, đại sứ Pháp tại Warsaw, đã thuyết phục 2 gia tộc đối địch Potocki và Czartoryski đoàn kết lại đứng đằng sau để ủng hộ Stanisław. Teodor Andrzej Potocki, Giáo trưởng Ba Lan và interrex sau cái chết của Augustus, đã thực hiện một cuộc triệu tập vào tháng 3 năm 1733. Các đại biểu tham dự đã thông qua một nghị quyết cấm người nước ngoài ứng cử để vào vị trí vua Ba Lan; điều này rõ ràng sẽ loại trừ cả Emmanuel của Bồ Đào Nha và con trai của Augustus II là Frederick August II, Tuyển hầu xứ Sachsen.
Frederick August đã đàm phán các thỏa thuận với Áo và Nga vào tháng 7 năm 1733. Để đổi lấy sự hỗ trợ của Nga, ông đồng ý từ bỏ mọi yêu sách còn lại của Ba Lan đối với Livonia, và hứa với Nữ hoàng Anna của Nga về việc lựa chọn người kế vị Công quốc Courland và Semigallia, một thái ấp của Ba Lan (trong đó bà từng là nữ công tước đất này trước khi lên ngôi Nữ hoàng Nga), nếu không thì sẽ nằm dưới sự cai trị trực tiếp của Ba Lan sau cái chết của công tước hiện tại là Ferdinand Kettler, người không để lại người thừa kế. Với Hoàng đế La Mã Thần thánh, ông hứa sẽ công nhận Lệnh trừng phạt thực dụng năm 1713, một tài liệu được thiết kế để đảm bảo quyền thừa kế ngai vàng của Áo cho Maria Theresia, con cả của Karl VI.
Vào tháng 8, giới quý tộc Ba Lan đã tập trung cho cuộc bầu cử Sejm. Vào ngày 11 tháng 8, 30.000 quân Nga dưới sự chỉ huy của Thống chế Peter Lacy đã tiến vào Ba Lan nhằm gây ảnh hưởng đến quyết định của Sejm. Vào ngày 4 tháng 9, Pháp công khai tuyên bố ủng hộ Leszczyński, người được bầu làm vua bởi một Sejm gồm 12.000 đại biểu vào ngày 12 tháng 9. Một nhóm quý tộc, dẫn đầu bởi các quý tộc người Litva trong đó có Công tước Michał Serwacy Wiśniowiecki (cựu đại tể tướng Litva được Augustus II đề cử), vượt sông Vistula dưới sự bảo vệ của quân Nga. Nhóm này, với số lượng khoảng 3.000 người, đã bầu Frederick August II làm Vua Ba Lan với vương hiệu Augustus III vào ngày 5 tháng 10. Mặc dù thực tế rằng nhóm này chỉ là thiểu số, Nga và Áo, có ý định duy trì ảnh hưởng của họ ở Ba Lan, nên đã công nhận Augustus là vua.
Vào ngày 10 tháng 10, Pháp tuyên chiến với Áo và Sachsen. Vua Louis XV sau đó được chú của ông là Vua Felipe V của Tây Ban Nha hỗ trợ, với hy vọng đảm bảo các lãnh thổ ở Ý cho các con trai của mình với người vợ thứ hai là Elisabeth Farnese. Cụ thể, ông hy vọng có thể bảo đảm Công quốc Mantua cho con trai lớn là Vương tử Don Carlos, người đã là Công tước xứ Parma và có kỳ vọng về Đại công quốc Toscana, cũng như Vương quốc Napoli và Sicilia cho con trai nhỏ là Vương tử Don Felipe. Hai vị vua Bourbon cũng nhận được sự hỗ trợ quân sự từ Charles Emmanuel III của Sardinia, cũng hy vọng đảm bảo lợi ích từ các Công quốc Milan và Mantua của Áo.
Khi chiến sự nổ ra, người Áo đã hy vọng nhận được sự hỗ trợ từ Vương quốc Đại Anh và Cộng hòa Hà Lan. Những kỳ vọng như vậy nhanh chóng tan biến khi cả Hà Lan và Đại Anh đều chọn theo đuổi chính sách trung lập. Thủ tướng Anh là Robert Walpole biện minh cho sự trung lập của Anh trong cuộc xung đột bằng cách lưu ý rằng Liên minh Anh-Áo đã đồng ý tại Hiệp ước Viên năm 1731 chỉ là một thỏa thuận hoàn toàn mang tính phòng thủ, trong khi Áo trong trường hợp này là kẻ xâm lược. Vị thế này đã bị những người theo chủ nghĩa Austrophile của Anh tấn công, những người muốn hỗ trợ Áo chống lại Pháp, nhưng vị thế thủ tướng của Walpole đã đảm bảo rằng Anh không tham gia vào cuộc xung đột.
Người Hà Lan dưới sự lãnh đạo của Simon van Slingelandt đã làm trung gian giữa các bên, nhưng bản thân họ cũng lo lắng, vì họ không muốn chiến tranh xảy ra ngay trước cửa nhà mình. Thiệt hại nặng nề của các cuộc chiến tranh trước đây chống lại Pháp đối với nền kinh tế Hà Lan vẫn còn in đậm trong ký ức. Vào đầu năm 1733, có vẻ như Cộng hòa Hà Lan đang bên bờ vực chiến tranh với Vương quốc Phổ. Hoàng đế Karl VI của Thánh chế La Mã đã gây sức ép lên Phổ, nhằm mục đích liên kết Cộng hòa Hà Lan với Áo. Tuy nhiên, nỗ lực này đã không thành công vì người Hà Lan đã chọn cách giữ thái độ trung lập. Mối đe dọa chiến tranh vẫn buộc Cộng hòa Hà Lan phải tăng cường quy mô quân đội, ngay tại thời điểm mà người Hà Lan hy vọng có thể giảm đáng kể quân số. Người Pháp không muốn khiêu khích Đại Anh và Cộng hòa Hà Lan và đã cẩn thận chọn không tiến hành chiến dịch ở Hà Lan thuộc Áo, nơi quân đội của Hà Lan đồn trú tại một số pháo đài, đồng thời tránh các khu vực của Đế chế La Mã Thần thánh có thể lôi kéo bất kỳ thế lực nào vào cuộc xung đột.
Tại biên giới phía nam của Áo, vào tháng 11 năm 1733, Pháp đã đàm phán bí mật Hiệp ước Turin (1733) với Charles Emmanuel và chuẩn bị cho các hoạt động quân sự ở miền bắc Bán đảo Ý. Pháp đã ký kết Hiệp ước Escorial (cũng là bí mật) với Tây Ban Nha, trong đó có lời hứa về sự hỗ trợ của Pháp trong cuộc chinh phục Vương quốc Napoli và Vương quốc Sicilia của Tây Ban Nha. Pháp cũng đã có những động thái ngoại giao với Thụy Điển và Đế quốc Ottoman trong một nỗ lực vô ích nhằm lôi kéo họ vào cuộc xung đột để ủng hộ Stanisław.
Do đó, người Áo phần lớn không có đồng minh bên ngoài hiệu quả nào ở biên giới phía nam và phía tây của họ. Các đồng minh Nga và Tuyển hầu xứ Sachsen của họ đang bận rộn với chiến dịch Ba Lan, và Hoàng đế không tin tưởng Friedrich Wilhelm I của Phổ, người sẵn sàng cung cấp một số viện trợ. Các chia rẽ trong đế chế cũng ảnh hưởng đến việc huy động quân đội vào năm 1733, khi Karl-Albert xứ Bayern, người ấp ủ tham vọng trở thành Hoàng đế La Mã Thần thánh tiếp theo, đã ký một thỏa thuận bí mật với Pháp vào tháng 11 năm 1733 và cố gắng, với thành công hạn chế, để ngăn cản những người cai trị khác trong đế chế từ Vương tộc Wittelsbach cung cấp quân đội cho hoàng đế theo các nghĩa vụ hiệp ước của họ. Trong khi bản thân Đại Anh không cung cấp hỗ trợ, Tuyển hầu xứ Hannover, nơi George II cũng cai trị với tư cách là Tuyển đế hầu, tỏ ra sẵn sàng giúp đỡ. Vào ngày 9 tháng 4 năm 1734, một Reichskrieg (chiến tranh đế quốc) đã được tuyên bố chống lại Pháp, buộc tất cả các nhà nước trong Thánh chế La Mã phải tham gia.
Quân Nga dưới quyền chỉ huy của Peter Lacy, nhanh chóng chiếm được thủ đô Warsaw và đưa Augustus lên làm người kế vị tiềm năng, buộc Stanisław phải chạy trốn đến Danzig (ngày nay là Gdańsk), nơi ông bị bao vây trong một thời gian bởi quân đội Nga-Sachsen do Thống chế Burkhard Christoph von Münnich chỉ huy. Danzig đầu hàng vào tháng 6 năm 1734, và Stanisław buộc phải chạy trốn một lần nữa, lần này là đến thành phố Königsberg và cuối cùng là đến Pháp. Sự kiện này đã chấm dứt hoạt động quân sự lớn ở chính Ba Lan, mặc dù nơi này vẫn tiếp tục bị quân đội nước ngoài chiếm đóng khi Augustus giải quyết những người ủng hộ đảng phái của Stanisław. Một nhóm quý tộc ủng hộ Stanisław đã thành lập Liên minh Dzików vào cuối năm 1734, và dưới sự chỉ huy của họ, Adam Tarło, đã cố gắng chống lại quân đội Nga và Sachsen, nhưng những nỗ lực của họ không hiệu quả. Trong sự kiện được gọi là Hội nghị Bình định ((1736)), được tổ chức vào tháng 6–tháng 7 năm 1736, Augustus được xác nhận là Vua của Ba Lan và Đại công tước của Litva.
Sau sự tuyên chiến vào ngày 10 tháng 10, Pháp bắt đầu các hoạt động quân sự ba ngày sau đó, xâm lược Công quốc Lorraine và bao vây pháo đài của Đế chế La Mã Thần thánh tại Kehl, bên kia sông Rhein từ Strasbourg, giành quyền kiểm soát cả hai mục tiêu trong vài tuần. Không thể tấn công trực tiếp Áo và không muốn xâm lược các nhà nước trong Thánh chế La Mã, vì sợ kéo Anh và Hà Lan vào cuộc xung đột, Pháp đã củng cố vị trí của mình ở Lorraine và rút quân qua sông Rhein để trú đông.
Hoàng đế đã huy động lực lượng tích cực của mình để đáp trả các cuộc tấn công của Pháp và bắt đầu quá trình triệu tập Quân đội Đế chế La Mã Thần thánh, thiết lập một tuyến phòng thủ tại Ettlingen, gần Karlsruhe. Vào mùa xuân năm 1734, các cuộc tấn công của Pháp đã thành công trong việc đánh vào bên sườn tuyến này và Thân vương Eugene xứ Savoy buộc phải rút các lực lượng này về trại lính của đế quốc tại Heilbronn. Điều này mở đường cho quân đội Pháp dưới quyền Công tước xứ Berwick bao vây pháo đài đế quốc tại Philippsburg, nơi đã thất thủ sau cuộc bao vây kéo dài 2 tháng vào tháng 7 năm 1734. Thân vương Eugene, đi cùng với Thái tử Frederick của Phổ, đã thực hiện một số nỗ lực để giải vây, nhưng không bao giờ thực hiện bất kỳ cuộc tấn công quyết định nào vào đội quân bao vây do quy mô của nó và chất lượng tương đối kém của quân đội dưới quyền chỉ huy của ông. Công tước xứ Berwick đã bị giết bởi một quả đạn pháo tại Philippsburg.
Quân đội Pháp tiếp tục tiến dọc theo sông Rhein, tiến xa tới tận Mainz, nhưng quân đội đế quốc đang phát triển, bao gồm cả quân đội từ Nga đã hỗ trợ chiếm Danzig, đã có thể ngăn chặn Pháp thiết lập một cuộc bao vây ở đó, và Thân vương Eugene đã chuyển sang tấn công. Một lực lượng gồm 30.000 người dưới quyền Friedrich Heinrich von Seckendorff đã vượt sông Rhein và bắt đầu đẩy lùi quân Pháp về phía Trier, đánh bại họ tại Trận Clausen vào tháng 10 năm 1735, một trong những trận chiến cuối cùng trước khi đạt được các điều khoản hòa bình sơ bộ.
Nội dung từ bài Wikipedia “Chiến tranh Kế vị Ba Lan”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.