Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Sự kiện
Mặt trận Srem
WWII Axis defense line
- 1944 – 1945
- Syrmia
- Châu Âu
Sự kiện
WWII Axis defense line
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Mặt trận Srem (tiếng Serbia-Croatia: Сремский фронт/Srijemski front, tiếng Đức: Syrmienfront) là tuyến phòng thủ vững chắc của Wehrmacht và Quân lực Croatia nằm tại Srem và Đông Slavonia trong Thế chiến thứ hai từ 23 tháng 10 năm 1944 đến 13 tháng 4 năm 1945.
Sau thất bại ở Serbia, Cụm tập đoàn quân F lập phòng tuyến Srem nhằm đảm bảo cho quân Đức rút khỏi Hy Lạp, Albania và miền nam Nam Tư về lãnh thổ Croatia (NDH) đồng thời chặn bước tiến Hồng quân và Quân Giải phóng Quốc gia Nam Tư (tiếng Serbia-Croatia: Narodnooslobodilačka vojska Jugoslavije -NOVJ) đang hướng về Osijek và Zagreb. Mặt trận Srem án ngữ nơi hội quân của Cụm tập đoàn quân Nam và F, bảo vệ sườn nam quân Đức ở Mặt trận phía Đông, đồng thời kết nối với mặt trận Ý. Từ đó, mặt trận có vai trò chủ chốt trong phòng tuyến của Cụm tập đoàn quân F.
Thuật ngữ Mặt trận Srem được cả quân Đức và Nam Tư sử dụng. Đối với NOVJ, mặt trận Srem thuộc mặt trận chung Nam Tư, đồng thời là mặt trận chiến lược liên minh chống Đức.
Chiến cuộc Srem diễn ra 172 ngày ác liệt và kéo dài nhất trong số các trận đánh thuộc Chiến tranh nhân dân giải phóng Nam Tư. Về phe Trục, tại các thời điểm khác nhau có sự tham chiến của những đơn vị thuộc Tập đoàn quân thiết giáp số 2, Tập đoàn quân Serbia, Sư đoàn 68, Tập đoàn quân Kübler, rồi đến Sư đoàn 34 liên quân Đức-Croatia. Tương ứng lực lượng đối đầu là: NOVJ có Quân đoàn Proletaria 1 (trở thành Tập đoàn quân 1 từ 1 tháng 1 năm 1945), các đơn vị thuộc Quân đoàn 12 Vojvodina và Tập đoàn quân 3; lữ đoàn thuộc vùng tác chiến Srem Sở chỉ huy NOV và PO tại Vojvodina, Không đoàn của Tướng Vitruk, Lữ đoàn Ý; Quân đoàn súng trường 68 của Phương diện quân Ukraina 3 của Liên Xô, Sư đoàn 1 Bulgaria.
Mặt trận Srem đóng lại ngày 12-13 tháng 4 năm 1945 khi phòng tuyến Đức-Croatia bị phá vỡ, quân Nam Tư tiến tới Zagreb, Slovenia và biên giới Áo.
Lịch sử mặt trận Srem nằm trong chuỗi diễn biến Chiến tranh thế giới thứ hai ở Nam Tư vẫn được tưởng nhớ tại Serbia. Sau chiến tranh, Đài tưởng niệm Mặt trận Srem được dựng lên tại Šid, nay được Serbia xếp vào di sản văn hóa đặc biệt quan trọng.
Srem nằm trên bồn địa Pannonia (đồng bằng Trung Danube), kẹp giữa sông Danube và Sava. Các tuyến giao thông trọng yếu từ Beograd đến Slavonski Brod và Zagreb đều đi qua vùng này. Do đó, sau khi giải phóng Beograd, NOVJ và Hồng quân đều coi Srem là mục tiêu quan trọng. Ngày 3 tháng 10 năm 1944, Đức rút chủ lực Cụm tập đoàn quân E khỏi Hy Lạp và Srem chiếm vị trí quan trọng trong kế hoạch này cho đến hết năm 1944. Quân số Đức rút lui lên đến 350 nghìn thuộc Tổng tư lệnh Đông Nam Đức. Khi đường rút bị phong tỏa qua Skopje, Niš và Beograd, quân Đức hành quân qua thung lũng Ibar và Tây Morava, theo hướng Skopje — Kosovska Mitrovica — Kraljevo — Čačak — Užice — Višegrad, hoặc qua Sandžak theo hướng Raška — Novi Pazar — Prijepolje — Višegrad. Từ Višegrad, quân Đức đi qua Sarajevo và tiếp tục theo thung lũng Bosna đến Slavonski Brod. Phòng tuyến Đức bảo vệ Beograd — Slavonski Brod — Zagreb đảm bảo cho Cụm tập đoàn quân E rút lui an toàn trên lãnh thổ Croatia. Đạo quân này tiếp tục phải giao tranh tại Baranja, mặt trận Srem, Hungary và Đông Bosna.
Sau khi Tập đoàn quân Serbia của Đức thất bại trong chiến dịch Beograd, Tập đoàn quân 2 của Cụm Tập đoàn quân thiết giáp F lãnh trách nhiệm bảo vệ toàn bộ đường phía đông Srem và Croatia. Trận thua còn khiến Đức mất kết nối với cánh nam Cụm tập đoàn quân Nam và nguy cơ chia cắt với Cụm tập đoàn quân E. Cụm tập đoàn quân E bị phân tán khắp vùng núi trung tâm Balkan, trải dài từ Hy Lạp đến thung lũng Ibar và Drina. Tư lệnh Tướng Maximilian de Angelis đánh giá hoạt động của Hồng quân tại các thung lũng sông Danube, Sava và Drava là mối đe dọa chính cho quân Đức ở phía đông nam. Vì vậy, nhiệm vụ hàng đầu là tạo ra phòng tuyến mới ở Srem đồng thời là điểm liên hợp cho hai cánh quân của Cụm tập đoàn quân Nam.
Ngày 20 tháng 10 năm 1944, Quân đoàn súng trường 4 và 75 thuộc Phương diện quân Ukraina 3 phối hợp với Tập đoàn quân 1 Nam Tư giải phóng Beograd. Đức mất Beograd và Cụm quân đoàn Stetner mở đường cho quân Liên Xô và Nam Tư tiến về phía tây, đe dọa đánh thọc sườn quân Đức trên sông Danube và Sava. Chỉ huy Cụm tập đoàn quân F lo ngại đơn vị cơ giới Liên Xô khi đánh vào Sremska Mitrovica sẽ chia cắt quân Đức ở Srem và Tisza khỏi quân chủ lực. Để tránh nguy cơ này, sở chỉ huy Tập đoàn quân thiết giáp 2 lên kế hoạch rút từ phía đông Srem sang phía tây đến vị trí chiến lược thuận lợi hơn ở Srem và Slavonia, dựa vào hai bờ sông Sava và Danube. Tuyến này được gọi là "phòng tuyến Nibelung" chạy dọc theo sông Drina và Bosut, kéo về phía đông từ thị trấn Šid đến sông Danube đoạn gần Opatovac. Để có thêm thời gian gia cố phòng tuyến, kế hoạch cũng bao gồm một hệ thống phòng thủ tạo thành từ 6 tuyến trung gian.
Nhưng phán đoán của Đức về việc quân đoàn cơ giới Liên Xô tấn công vào Sremska Mitrovica đã không xảy ra. Sau khi giải phóng Beograd và đánh tan Tập đoàn quân Serbia của Đức, Phương diện quân Ukraina 3 chuyển chủ lực từ Beograd về hướng tây bắc, Tập đoàn quân 57 rút về Sombor và đợt tấn công tiếp theo là về phía tây qua thung lũng Drava nhằm chia cắt Cụm Tập đoàn quân Nam và F của Đức. Theo chỉ thị số 220244 Bộ Tư lệnh Tối cao gửi chỉ huy Phương diện quân Ukraina 3 ngày 18 tháng 10 năm 1944, 3 sư đoàn súng trường được lệnh rút về bờ bắc sông Danube chậm nhất vào ngày 25-27. Tháng 10 năm 1944, lực lượng này đã đóng chốt tại vị trí phòng thủ dọc sông Danube thuộc khu vực Sombor - Novi Sad nhằm yểm trợ cho cánh trái của Phương diện quân Ukraina 2.
Trong khi đó, sau khi giải phóng Beograd, các đơn vị QGP Nam Tư và Phương diện quân Ukraina 3 tiếp tục chiến sự tại Srem, Bačka và lãnh thổ Serbia phía nam sông Sava và Danube. Hồng quân lần lượt chiếm Vrbas, Kula, Bačka Palanka và Rača Kragujevac ngày 20 tháng 10; Sombor và Šumadija, Kragujevac ngày 21 tháng 10; Zemun, Stara Pazova, Inđija, Titel, Odžaci, Knić ngày 22 tháng 10; Novi Sad, Petrovaradin, Sremski Karlovici, Šabac ngày 23 tháng 10 và Apatin ngày 24 tháng 10. Như vậy, Hồng quân và QGP Nam Tư đã ở hết bờ nam sông Danube suốt từ biên giới Nam Tư-Hungary ở phía bắc đến Bačka Palanka và Ilok ở phía nam.
Tiếp theo, Phương diện quân Ukraina 3 bắt đầu chuyển chủ lực về phía bắc. Ngày 22 tháng 10, Quân đoàn Vojvodina 12 của Nam Tư vượt sông Sava cùng Sư đoàn Lika 6, các lữ đoàn thuộc khu tác chiến Srem của Sở chỉ huy NOV và POJ tại Vojvodina. Ngày 23 tháng 10, Quân đoàn súng trường bắt đầu đụng độ giao tranh trên phòng tuyến Srem. Ngày 24 tháng 10, liên quân đến Šatrinci — Putinci — Dobrinci — Buđanovci, đối mặt với phòng tuyến đầu tiên của Đức gọi là "tuyến nâu".
Đức lập phòng tuyến mặt trận Srem nhằm chặn Liên Xô và Nam Tư tiến về phía tây, cũng như đảm bảo rút 350.000 quân Cụm tập đoàn quân E khỏi Hy Lạp. Mặt trận Srem là điểm liên hợp giữa Cụm tập đoàn quân Nam và F, đồng thời bảo vệ sườn nam của quân Đức ở Mặt trận phía Đông, khai thông với chiến trường Ý. Mặt trận Srem đóng vai trò chủ chốt trong phòng tuyến của Cụm tập đoàn quân F.
Sử gia Nikola Tošić Malešević nhận định các phòng tuyến vững chắc do quân Đức lập nên giữa Sava và sông Danube bắt đầu được gọi là Mặt trận Srem vào đầu tháng 11 năm 1944. Thuật ngữ "Mặt trận Srem" được cả hai phía sử dụng. Đối với NOVJ, mặt trận Srem nằm trong mặt trận chung Nam Tư cũng như mặt trận chiến lược cho liên minh chống Đức.
Sau thất bại tại trận Beograd, quân Đức ở Srem buộc phải phá vây rút quân. Sử gia Đức Klaus Schmieder cho rằng quân Nga và Partizan đã tạo được áp lực lớn cho quân Đức. Khi Hồng quân triển khai tại nam Sava, Đức lại không thể dùng lực lượng tại Beograd để tiến ra theo hướng Drina để đánh vào đối phương đồn trú tại Srem. Giữa hoàn cảnh này, Tập đoàn quân Thiết giáp 2 chịu trách nhiệm tổ chức phòng thủ Srem đã cố gắng tập hợp tàn quân thuộc Tập đoàn quân Serbia và nhanh chóng lập nên mặt trận mới trên phòng tuyến Danube-Sava. Ngày 25 tháng 10, phía Đức biết tin Phương diện quân Ukraina 3 đang điều Quân đoàn cơ giới cận về 4 về phía bắc, phán đoán đối phương nhắm chính vào Hungary chứ không phải Srem.
Ngày 24 tháng 9 năm 1944, phòng tuyến Srem bắt đầu được xây dựng theo lệnh Tư lệnh Tập đoàn quân Thiết giáp 2 Tướng pháo binh Maximilian de Angelis. Tham gia gồm có đơn vị công binh Volksdeutsche và huy động cả thường dân Serb. Tổng cộng có bảy tuyến phòng thủ liên kết với nhau thành một Srem kiên cố. Mỗi tuyến có mã riêng từ đông sang tây là: nâu, lục, vàng, đen, đỏ, Nibelung và một tuyến lục nữa. Một số làng giữa Bosut và Sava được củng cố thành những lá chắn đặc biệt, với độ sâu phòng thủ lên tới 100 m. Hệ thống phòng thủ bao gồm các chiến hào liên tục, tuyến giao liên lạc, trạm quan sát, boongke, đội súng máy với cụm hỏa lực đề kháng cùng bãi mìn.
Tại hậu phương Srem, quân Đức đồn trú thuộc Tập đoàn quân 582 (tiếng Đức: Kommandant des rückwärtigen Armeegebiets 582) gồm 3 trung đoàn quân cảnh SS, một trung đoàn hậu cần, 7 sư đoàn phòng không, một trung đoàn bảo vệ vận tải và một số đơn vị hiến binh, an ninh khác của Đức và Croatia. Ngày 19 tháng 10 năm 1944, phục vụ cho việc rút quân và tổ chức phòng tuyến mới, Cụm tập đoàn quân F lệnh cho Tập đoàn quân thiết giáp 2 thành lập Bộ chỉ huy Tập đoàn quân 68, gồm cả Cụm quân đoàn Schneckenburger sau thất bại Beograd, Tập đoàn quân 68 từ Hy Lạp, đặt là Quân đoàn đặc nhiệm Stefan. Ngày 23 tháng 10, quân đoàn Stefan giao lại quyền cho cụm quân đoàn mới thành lập Bether để tập trung bảo vệ thông tin liên lạc trước quân Partizan. Cụm quân đoàn Bether gồm khoảng 15 nghìn quân chia ra thành năm chiến đoàn (BG), sở chỉ huy đặt tại Ruma. Bether trấn giữ "tuyến nâu" đầu tiên Dobrinci — Putinci — Šatrinci — Krušedol nhằm ngăn chặn Nam Tư trên trục lộ Zemun đến Ruma. Do tình hình chiến sự biến chuyển nhanh, cụm Bether chưa kịp xây dựng xong các công sự, mà chỉ đào xong hào trước các làng. Tuyến phòng thủ kiên cố trước tiên là "tuyến xanh". Tuyến được tập trung bảo vệ cao nhất là Nibelung.
Mặt trận mới ở Srem thành lập trong tình trạng thiếu quân trầm trọng. Báo cáo ngày 20 tháng 10 năm 1944 ghi nhận "5-6 tiểu đoàn mệt mỏi vì chiến đấu, được tăng cường thêm những khẩu đội riêng". Ngày 21 tháng 10, được bổ sung thêm quân số từ các đơn vị tác chiến, sư đoàn 117 chỉ huy tiến theo hướng Šabac. 12 nghìn lính hành quân không mang vũ khí hạng nặng. Ngày 23 tháng 10, đoàn quân bố trí trên khu vực phòng thủ tại Drina. Sư đoàn sơn cước Handžar 1 của Croatia cung cấp khí tài hạng nặng cho họ. Sư đoàn sơn cước 1 của Đức trấn thủ các điểm dọc theo sông từ cửa sông Drina đến Zvornik. Quân Đức điều động từ phía đông Srem để tiến vào chốt các vị trí giữa ngã ba sông Drina và sông Danube gần Vukovar. Ngày 22 tháng 10, Sư đoàn Brandenburger đang phòng thủ trên sông Tisza đã rút sang bờ nam sông Danube, rồi hành quân tiếp tới Osijek đảm bảo thông suốt với Cụm tập đoàn quân Nam ở Hungary.
Trong khi đó, Cụm sư đoàn Bether được thành lập vội vã cùng các đơn vị cảnh sát Croatia trực thuộc, tổng quân số khoảng 25 nghìn người đang chuẩn bị bảo vệ phòng tuyến đầu tiên - "tuyến nâu". Chủ lực Đức cũng được tăng cường trên "tuyến xanh". Các sư đoàn 11, 16 và 36 của Nam Tư cũng như các lữ đoàn tác chiến vùng Srem được lệnh tấn công phòng tuyến. Sư đoàn 11 và 36 được tăng cường bằng một sư đoàn pháo binh Liên Xô và Sư đoàn cận vệ súng cối, riêng sư đoàn 36 được một tiểu đoàn thuộc sư đoàn súng trường 236 tăng cường, và nhận yểm trợ từ trung đoàn pháo binh và sư đoàn Katyusha. Hồi 12 giờ ngày 25 tháng 10, Nam Tư phát động tấn công bằng loạt pháo kích lên các vị trí của quân Đức trên "tuyến nâu" và "tuyến xanh". Chỉ đến cuối ngày, Lữ đoàn Vojvodina 3 thuộc Sư đoàn 36 và một tiểu đoàn Hồng quân chiếm được Irig, còn Lữ đoàn Vojvodina 9 tác chiến vùng Srem hạ được Jazak. Về hướng Ruma, các lữ đoàn thuộc sư đoàn 16 dập được các cụm đề kháng và đẩy lùi những đợt phản công của Đức, chiếm được Putinci và Dobrinci. Ngày 26 tháng 10, Sư đoàn Krajina 11 chiếm Hrtkovce và Jarak, Lữ đoàn Vojvodina 9 phối hợp với số 3 chiếm Vrdnik. Giữa trưa cùng ngày, Sư đoàn 16 tấn công vào tâm điểm vững chắc trên "tuyến xanh" ở Ruma. Chiến trận ác liệt kéo theo tổn thất lớn đến khi trời tối thì tạm dừng. Đến sáng, Sư đoàn 16 tiếp tục tấn công và chiếm được thành phố lúc 10 giờ. Sư đoàn Krajina 11 chiếm Šašince. Quân Đức không chấp nhận thất bại trước Nam Tư, tổ chức phản công chiếm lại Vrdnik, Jazak và Grgurevce, buộc Sư đoàn 36 phải tạm dừng tấn công.
Nội dung từ bài Wikipedia “Mặt trận Srem”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.