Chiến tranh
war principally fought in Central Europe from 1688 to 1697
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Chiến tranh Đại liên minh (1688-1697) - thường được gọi là chiến tranh chín năm, cuộc chiến tranh Kế vị Palatine, hoặc chiến tranh của Liên minh Augsburg - là một cuộc chiến lớn cuối thế kỷ 17 giữa vua Louis XIV của Pháp với Đại Liên minh, do vua William III của Anh-Hà Lan, Leopold I của Đế quốc La Mã thần thánh, vua Carlos II của Tây Ban Nha, Victor Amadeus II của Savoy và các vị công tước trong đế quốc La Mã Thần thánh tham gia. Cuộc chiến diễn ra chủ yếu ở châu Âu và một vài vùng xung quanh, nhưng ở Ireland cũng diễn ra một trận đánh lớn, nơi mà William III và James II "tranh hùng" để giành quyền kiểm soát quần đảo Anh và một vài chiến dịch nhỏ giữa các người định cư Pháp và người Anh cùng các đồng minh Da đỏ ở các thuộc địa tại Bắc Mỹ. Đây là cuộc chiến thứ hai trong ba cuộc chiến tranh lớn của vua Louis XIV.
Louis XIV đã nổi lên từ cuộc chiến tranh Pháp-Hà Lan năm 1678 và trở thành vị vua tài ba ở châu Âu thời bấy giờ. Mặc dù đã mở rộng lãnh thổ của nước Pháp bằng những cuộc chinh phạt của đội quân Pháp hùng mạnh, vị "vua mặt trời" vẫn không hài lòng. Bằng cách sử dụng những kết hợp giữa các phương tiện xâm lược, thôn tính hay bán-pháp lý, Louis XIV ngay lập tức tăng cường lợi ích của mình để ổn định và tăng cường biên giới của Pháp, lên đến đỉnh điểm trong cuộc chiến tranh ngắn ngủi với Tây Ban Nha (1683-1684). Thỏa thuận đình chiến Regensburg đảm bảo cương thổ của Pháp mở rộng trong hai mươi năm nhưng Louis XIV vẫn tiếp tục hành động - đáng chú ý là việc thu hồi Sắc lệnh Nantes năm 1685 và cố gắng mở rộng ảnh hưởng đến vùng Rhineland, Đức - dẫn đến sự suy giảm ảnh hưởng của mình trong quân sự và chính trị. Louis XIV quyết định vượt sông Rhine và vây hãm Philippsburg vào tháng 9 năm 1688, được dự định trước để đánh chặn một cuộc tấn công vào nước Pháp của Hoàng đế Leopold I và quân đội Thánh chế La Mã vào việc chấp nhận yêu sách về lãnh thổ và quyền kế vị của Louis.
Các cuộc xung đột chính diễn ra hầu hết ở xung quanh biên giới nước Pháp: Hà Lan-Tây Ban Nha, Rhineland, công quốc Savoy, và Catalonia. Những chiến dịch này được chi phối phần lớn bởi các cuộc bao vây, đặc biệt là ở Mons, Namur, Charleroi và Barcelona: những trận đánh mở như Fleurus và Marsaglia ít khi xảy ra hơn. Những cam kết này nói chung đã ủng hộ quân đội của Louis XIV, nhưng, năm 1696 Pháp đang ở trong tình trạng khó khăn vì cuộc khủng hoảng kinh tế. Các cường quốc hàng hải (Anh và Cộng hòa Hà Lan) cũng đã cạn kiệt tài chính và khi Savoy rời Liên minh thì hai bên đều muốn hướng tới một cuộc đàm phán. Theo các điều khoản trong Hiệp ước Ryswick (1697), Louis giữ lại toàn bộ Alsace nhưng đã buộc phải trả Lorraine trở lại cho chủ nhân của nó, ông cũng đã phải từ bỏ tất cả lợi ích của mình trên bờ đông sông Rhine. Louis XIV đã đồng ý chấp nhận William III trở thành vua của nước Anh, trong khi Hà Lan có các pháo đài Barrier ở Hà Lan Tây Ban Nha để giúp bảo vệ biên giới của họ. Việc Carlos II của Tây Ban Nha sắp qua đời và không có nổi một mụn con để kế vị mình (điều quan trọng nhất chưa được giải đáp trong chính trị châu Âu) sớm sẽ lôi kéo Pháp và Đại liên minh trong cuộc xung đột cuối cùng của Louis XIV - cuộc chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha.
Trong những năm sau chiến tranh Pháp-Hà Lan (1672-1678), vua Louis XIV của Pháp - bây giờ đã đạt đỉnh cao quyền lực - đã dùng quyền lực này để áp đặt sự thống nhất tôn giáo ở Pháp, củng cố và mở rộng biên giới của mình. Louis XIV đã giành được những vinh quang cá nhân của mình trên những lãnh thổ vừa mới chinh phục, nhưng ông đã không còn sẵn sàng theo đuổi Chủ nghĩa quân phiệt như đã thực hiện trong năm 1672, và thay vào đó, phụ thuộc khi tính ưu việt quân sự của Pháp để đạt được mục tiêu chiến lược cụ thể ở vùng biên giới của mình. "Vua mặt trời" tuyên bố, một Louis XIV chính chắn hơn - nhận thức của ông đã không đạt được kết quả khi quyết định chống lại người Hà Lan – sẽ thay đổi bằng một cuộc chinh phạt an ninh bằng cách sử dụng mối đe dọa hơn là dùng chiến tranh mở để tránh ảnh hưởng tới các nước láng giềng của mình và không kéo họ vào cuộc chiến.
Cố vấn trưởng của Louis XIV là Louvois, bộ trưởng bộ nước ngoài Colbert de Croissy, và chuyên gia kỹ thuật Vauban, đã phát triển chiến lược phòng thủ của Pháp. Vauban ủng hộ việc xây dựng hệ thống pháo đài bất khả chiến bại ở xung quanh khu vực biên giới mà có thể cầm chân kẻ thù của Louis không thể tiến vào nước Pháp. Tuy nhiên, để xây dựng một hệ thống thích hợp, nhà vua cần mua nhiều đất hơn từ các nước láng giềng của mình để tạo thành một đường liền mạch về phía trước. Sự hợp lý hóa của biên giới này sẽ khiến nó trở nên phòng thủ hơn rất nhiều trong khi xác định nó rõ ràng hơn theo nghĩa chính trị, nhưng nó cũng tạo ra một nghịch lý rằng trong khi các mục tiêu cuối cùng của Louis là phòng thủ, ông đã theo đuổi chúng bằng các biện pháp thù địch. Nhà vua giành lấy lãnh thổ cần thiết thông qua cái được gọi là Réunions: một chiến lược kết hợp giữa luật pháp, sự kiêu ngạo và sự gây hấn.
Thống chế Duras, Vauban và 30.000 quân-tất cả dưới sự chỉ huy trên danh nghĩa của Dauphin-vây hãm pháo đài Elector Trier Philippsburg vào ngày 27 tháng 9 năm 1688; sau khi một cuộc tấn công quyết liệt nó rơi vào tay quân Pháp ngày 30 tháng 10. Quân đội của Louis XIV tiến hành đánh chiếm Mannheim, ngày 11 tháng 11 thành phố đầu hàng, không lâu sau đó là Frankenthal. Các thị trấn khác rơi vào tay quân Pháp mà không gặp phải sự kháng cự, bao gồm cả Oppenheim, Worms, Bingen, Kaiserslautern, Heidelberg, Speyer, và tất cả các pháo đài quan trọng của Mainz. Sau khi Coblenz không đầu hàng, Boufflers đặt nó dưới sự bắn phá dữ dội, nhưng nó đã không rơi vào tay quân Pháp.
Louis XIV hiện đang làm chủ khu vực sông Rhine từ phía nam Mainz đến biên giới Thụy Sĩ, nhưng mặc dù các cuộc tấn công đã khiến người Thổ phát động chiến tranh ở phía đông, tác động lên Leopold I và các quốc gia Đức với tác dụng ngược lại với những gì đã dự định. Liên đoàn Augsburg không đủ mạnh để chống lại mối đe dọa, nhưng ngày 22 tháng 10 các vương công người Đức với quyền lực mạnh mẽ, bao gồm tuyển hầu tước Brandenburg, John George III, Tuyển hầu tước Saxony, Ernest Augustus của Hanover, và Charles I, Landgrave của Hesse-Kassel, đã đạt được một thỏa thuận tại Magdeburg nhằm huy động lực lượng ở miền Bắc nước Đức. Trong khi đó, Hoàng đế ra lệnh triệu tập quân Bavaria, Swabian và Franconia dưới quyền tuyển hầu Bavaria từ mặt trận Ottoman để bảo vệ miền nam nước Đức. Quân Pháp đã không chuẩn bị cho một tình huống như vậy. Nhận thấy rằng cuộc chiến ở Đức sẽ không kết thúc nhanh chóng và cuộc tấn công của Rhineland sẽ không phải là cuộc chiến nhanh chóng và quyết định về vinh quang của Pháp, Louis XIV và Louvois đã quyết định san bằng các vùng lãnh thổ ở Palatinate, Baden và Württemberg, nhằm phá hủy tài nguyên ỏ các vùng đất đó và ngăn chặn chúng xâm nhập trực tiếp vào lãnh thổ Pháp. Đến ngày 20 tháng 12 năm 1688, Louvois đã chọn tất cả các thành phố, thị trấn, làng mạc và lâu đài nhằm phá hủy. Vào ngày 2 tháng 3 năm 1689 Tessé đã thiêu rụi Heidelberg; vào ngày 8 tháng 3 Montclar san bằng Mannheim. Oppenheim và Worms cuối cùng đã bị phá hủy vào ngày 31 tháng 5, tiếp theo là Speyer vào ngày 1 tháng Sáu và Bingen vào ngày 4 tháng Sáu. Sau tất cả, quân đội Pháp đã đốt cháy hơn 20 thị trấn đáng kể cũng như nhiều ngôi làng.
Hoàng Đế của Đế chế La Mã Thần Thánh đã tuyên chiến với Pháp vào ngày 11 tháng 2 năm 1689, bắt đầu một cuộc chiến nhằm thống nhất lại đế quốc. Người Đức chuẩn bị lấy lại những gì họ đã mất, và năm 1689 thành lập ba đội quân dọc theo sông Rhine. Nhỏ nhất trong số này, ban đầu dưới quyền tuyển hầu Bavaria, bảo vệ khu vực sông Rhine từ phía bắc Strasbourg đến Black Forest. Ở giữa sông Rhine là đội quân lớn nhất dưới quyền tướng lĩnh Hoàng gia xuất sắc nhất, và là chỉ huy trưởng Charles V công tước vùng Lorraine. Charles V đã xóa sạch mối đe dọa của Pháp đối với Frankfurt và mở các chiến hào quanh Mainz vào ngày 22/23 tháng 7. Sau một vài tháng bao vây đãm máu Hầu tước Huxelles, cuối cùng đã mang lại thị trấn vào ngày 8 tháng 9. Trong khi đó, trên hạ lưu sông Rhine là hầu tước vùng Brandenburg, người được hỗ trợ bởi ký sư người Hà Lan nổi tiếng Menno van Coehoorn nhằm bao vây Kaiserswerth. Kaiserswerth thất thủ vào ngày 26 tháng 6 trước khi hầu tước dẫn đầu quân đội của ông về Bonn, nơi đã phải chịu đựng một cuộc bắn phá dữ dội, cuối cùng đã đàu hàng vào ngày 10 tháng Mười. Cuộc xâm lăng Rhineland đã thống nhất các vua chúa Đức trong sự đồng lòng chống lại vua Louis XIV của họ, người đã mất nhiều hơn những gì ông đã đạt được trong năm đó dọc theo sông Rhine. Chiến dịch cũng đã tạo ra sự chuyển hướng của các lực lượng Pháp và đủ thời gian để William của Orange xâm chiếm nước Anh. [48]
Những nỗ lực thiếu khôn ngoan của James II đối với Công giáo, quân đội, chính phủ và các tổ chức khác đã ngày càng chứng minh sự thiên vị với những sự kiện liên quan đến đạo Tin Lành của ông. Chính sách Công giáo cởi mở của ông và các quan hệ của ông với Công giáo Pháp cũng làm căng thẳng quan hệ giữa Anh và Cộng hòa Hà Lan, nhưng vì con gái ông Mary là người thừa kế theo đạo Tin lành lên ngai vàng nước Anh, chồng bà là William xứ Orange đã bắt buộc phải hành động chống lại James II vì sợ điều này sẽ hủy hoại triển vọng kế vị của mình. Tuy nhiên, nếu nước Anh bị loại bỏ, tình hình có thể trở nên tuyệt vọng đối với Cộng hòa Hà Lan: Louis XIV có thể can thiệp và khiến James II trở thành chư hầu của ông ta, sự cần thiết để đánh lạc hướng các kẻ thù của ông ta, thậm chí có thể tham gia với Louis trong một sự tái lập của cuộc tấn công vào Cộng hòa Hà Lan như năm 1672. Do đó đến cuối năm 1687, William đã dự tính can thiệp, và đầu năm 1688, ông đã bí mật bắt đầu chuẩn bị một cách tích cực. Sự ra đời một đứa con trai của người vợ thứ hai của James vào tháng 6 năm 1688 đã khiến vợ của William biến thành người thừa kế phụ của James. Với việc người Pháp bận rộn tạo ra tuyến phòng thủ của họ ở Palatinate (quá bận rộn để xem xét can thiệp nghiêm trọng thêm vào Hà Lan, Tây Ban Nha hoặc tiến tới đánh phá các tỉnh phía đông nam của Hà Lan dọc theo sông Rhine), quốc hội Anh nhất trí cho William sự hỗ trợ đầy đủ của họ trong cuộc lật đổ James II là vì sự an toàn của chính họ. Louis XIV đã coi cuộc đảo chính của William là một tuyên bố chiến tranh giữa Pháp và Cộng hòa Hà Lan (chính thức tuyên bố ngày 26 tháng 11); nhưng ông đã hành động rất ít để ngăn chặn cuộc xâm lược - mối quan tâm chính của ông là Rhineland. Hơn nữa, các nhà ngoại giao Pháp đã tính toán hành động của William sẽ đưa nước Anh vào trong một cuộc nội chiến kéo dài có thể bào mòn các nguồn tài nguyên của Hà Lan hoặc kéo Anh đến gần Pháp hơn. Tuy nhiên, sau khi đưa lực lượng của mình không bị cản trở tới Torbay vào ngày 5 tháng 11 năm 1688, nhiều người hoan nghênh William với sự thân thiện, và Cuộc cách mạng Vinh quang sau đó đã mang lại một kết thúc nhanh chóng cho triều đại của James II. Ngày 13 tháng 2 năm 1689 William xứ Orange trở thành Vua William III của nước Anh - trị vì cùng với vợ Mary - và gắn bó với nhau vận mệnh của cả nước Anh và Cộng hòa Hà Lan. Tuy nhiên, rất ít người Anh nghi ngờ rằng William đã âm mưu vương miện cho chính mình hoặc rằng mục tiêu của ông là đưa Anh vào một cuộc chiến chống Pháp ở phía Hà Lan. Nghị viện Quốc hội không thấy được đề nghị của chế độ quân chủ mang theo đó là những hệ quả của một lời tuyên bố chiến tranh, nhưng những hành động tiếp theo của vị vua bị lật đổ cuối cùng đã bỏ mặc Quốc hội đằng sau với chính sách chiến tranh của mình. Nhà sử học người Anh J.R. Jones nói rằng Vua William đã đưa ra sắc lệnh:
Trở thành bộ chỉ huy tối cao của liên minh trong suốt cuộc chiến Chín năm. Kinh nghiệm và kiến thức của ông về các vấn đề châu Âu khiến ông trở thành chỉ huy không thể thiếu của chiến lược ngoại giao và quân sự của phe liên minh, và ông có thêm quyền lực từ vị thế chính trị mới của mình với tư cách là vua nước Anh - ngay cả Hoàng đế Leopold cũng đã nhận sự lãnh đạo của ông. Các hoạt động ở Anh của William đóng vai trò phụ hoặc thậm chí rất nhỏ trong các vấn đề ngoại giao và quân sự, có một phần lớn chỉ theo hướng chiến tranh trên biển. Quốc hội và quốc gia phải cung cấp tiền, trai tráng và tàu, William đã tìm ra cách giải thích ý định của mình nhưng điều này không có nghĩa là Quốc hội hoặc thậm chí các bộ trưởng đã ủng hộ trong việc xây dựng chính sách.
James II đã chạy sang Pháp với sự chào đón của Louis XIV. Vào tháng 3 năm 1689 (được hỗ trợ bởi ngân sách, quân đội và tướng lĩnh Pháp), ông đi thuyền từ nơi sống lưu vong tới St Germain để tập hợp sự hỗ trợ của những người thuộc Công giáo ở Ireland như là bước đầu tiên để lấy lại ngai vàng của mình. Vua Pháp đã ủng hộ James vì hai lý do: thứ nhất, Louis XIV luôn tin vào quyền được Chúa chỉ dẫn mình lên ngôi vị tối cao; và thứ hai, ông muốn chuyển hướng lực lượng của William III ra khỏi vùng đát thấp. Mục tiêu ban đầu của James II và Công tước Tyrconnell là kiểm soát các thành phố thuộc phe Tin lành ở phía Bắc. Tuy nhiên, quân đội được trang bị thiếu thốn của ông khoảng 40.000 người chỉ có thể bao vây Derry. Cuộc bao vây Derry kéo dài 105 ngày, và cuối cùng thành phố đã được giải vây bởi Hải quân Hoàng gia vào cuối tháng Bảy. Trong khi đó, cuộc đụng độ hải quân lớn đầu tiên của cuộc chiến đã diễn ra ngoài khơi vịnh Bantry vào ngày 11 tháng 5 trước khi nước Anh tuyên bố chiến tranh với kết quả là một thắng lợi nhỏ của Pháp dành cho Châteaurenault, người đã tạo tuyến tiếp viện cho chiến dịch của James II. Về phần mình, lực lượng của Williamite được tăng cường từ phía bắc, và vào tháng Tám thì Công tước Schomberg đã đến với 15.000 quân tiếp viện Đan Mạch, Hà Lan, Huguenot và Anh. Tuy nhiên, sau khi đưa quân đến Carrickfergus thì lại phải dừng tại Dundalk, đạo quân trải qua những tháng mùa đông khắc nhiệt vì bệnh tật và thiếu nguồn tiếp tế.
Vào ngày 30 tháng 6 năm 1690, hải quân Pháp giành được chiến thắng tại Beachy Head trong vùng biển Anh, nơi Đô đốc Tourville đánh bại hạm đội Anh-Hà Lan của Đô đốc Torrington. Tuy nhiên, quyết định của Louis XIV khi không sử dụng hạm đội chính của mình chiến dịch Irish đã cho phép William III tới được Ireland với hơn 15.000 người vào đầu tháng đó. Với đạo quân tiếp viện này, William III đã giành được chiến thắng quyết định trong trận đánh Boyne vào ngày 1 tháng Bảy, và một lần nữa buộc James II phải chạy trốn về Pháp. Theo sau sự chiếm đóng các cảng phía Nam của Cork và Kinsale vào tháng 10 năm 1690, do đó đã giữ quân quân Pháp và Jacobite ở phía tây đất nước - William III giờ đây cảm thấy đủ tự tin để trở về lục địa vào đầu năm 1691 để chỉ huy quân đội liên minh ở vùng đất thấp, để lại Baron van Ginkell lãnh đạo quân đội của mình ở Ireland. Sau chiến thắng của Ginkell đối với Hầu tước Saint-Ruth trong trận Aughrim ngày 12 tháng 7, các thành trì của Jacobite còn lại rơi vào tay quân Anh liên tiếp một cách nhanh chóng. Do không có triển vọng về sự hỗ trợ thêm của Pháp, thủ phủ Limerick cuối cùng đã đầu hàng đánh dấu chiến thắng cho William III và những người ủng hộ ông ở Ireland với việc ký Hiệp ước Limerick vào ngày 3 tháng 10. Quân đội Anh giờ đây có thể quay trở lại vùng đất thấp với đầy đủ sức mạnh.
Nội dung từ bài Wikipedia “Chiến tranh Chín Năm”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.