Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Tai nạn
Chuyến bay 007 của Korean Air Lines
chuyến bay theo lịch trình của Korean Air Lines bị bắn hạ bởi máy bay đánh chặn Liên Xô năm 1983
- 1 tháng 9 năm 1983
- Châu Âu
Tai nạn
chuyến bay theo lịch trình của Korean Air Lines bị bắn hạ bởi máy bay đánh chặn Liên Xô năm 1983
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Chuyến bay 007 của Korean Air Lines (KE007/KAL007) là chuyến bay thường lệ của hãng Korean Air Lines từ Thành phố New York đến Seoul (Hàn Quốc) với điểm dừng tại Anchorage, Alaska. Vào ngày 1 tháng 9 năm 1983, chuyến bay này đã bị một máy bay tiêm kích Sukhoi Su-15TM Flagon-F của Liên Xô bắn hạ. Chiếc máy bay Boeing 747-230B khi đó đang trên hành trình từ Anchorage đến Seoul, nhưng do lỗi định vị của phi hành đoàn, nó đã đi lệch khỏi lộ trình dự kiến và xâm nhập vào vùng trời Liên Xô.
Không quân Liên Xô khi đó coi chiếc máy bay này là một máy bay do thám của Mỹ và đã phóng tên lửa không đối không để tiêu diệt sau khi bắn cảnh cáo. Chiếc máy bay của Hàn Quốc sau đó đã rơi xuống biển gần đảo Moneron, phía Tây đảo Sakhalin trên biển Nhật Bản, khiến toàn bộ 246 hành khách và 23 thành viên phi hành đoàn thiệt mạng. Trong số các hành khách có hạ nghị sĩ Hạ viện Mỹ Larry McDonald. Đây là thảm kịch hàng không tồi tệ nhất trong lịch sử Korean Air.
Ban đầu, Liên Xô phủ nhận mọi hiểu biết về sự việc nhưng sau đó thừa nhận đã bắn hạ chiếc máy bay vì cho rằng đây là một nhiệm vụ do thám thu thập thông tin đo lường và tín hiệu (MASINT). Bộ Chính trị Đảng Cộng sản Liên Xô cho rằng đây là một hành động khiêu khích có chủ ý của Hoa Kỳ nhằm thăm dò sự chuẩn bị quân sự của Liên Xô, hoặc thậm chí là gây chiến. Hoa Kỳ sau đó cáo buộc Liên Xô cản trở các hoạt động tìm kiếm và cứu nạn. Lực lượng vũ trang Liên Xô đã cố gắng che giấu các bằng chứng mà Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) cần cho việc điều tra, chẳng hạn như bộ lưu chuyến bay. Bộ lưu chuyến bay cuối cùng được bàn giao vào năm 1992, sau khi Liên Xô tan rã.
Hệ quả của sự việc là Hoa Kỳ đã thay đổi quy trình theo dõi các chuyến bay khởi hành từ Alaska, và Tổng thống Ronald Reagan đã ra chỉ thị cho phép hệ thống định vị toàn cầu dựa trên vệ tinh (GPS) của Mỹ được sử dụng miễn phí cho mục đích dân sự, một khi nó đã được phát triển đầy đủ như một tiện ích công cộng.
Chiếc máy bay được sử dụng cho chuyến bay 007 của Korean Airlines là một chiếc Boeing 747-230B với số seri 20559. Chiếc máy bay được trang bị bốn động cơ phản lực Pratt & Whitney JT9D-7A. Máy bay ban đầu được giao cho Condor vào năm 1972 (số đăng ký D-ABYH) và được bán lại cho Korean Air Lines vào năm 1979 với số đăng ký mới là HL7442. Chiếc máy bay là chiếc Boeing 747 thứ 186 được sản xuất, và tính đến thời điểm tai nạn chiếc máy bay đã có tuổi thọ 11.5 năm.
Chiếc máy bay đã cất cánh từ Cổng 15 của Sân bay quốc tế John F. Kennedy, Thành phố New York, vào lúc 00:25 EDT (04:25 UTC) ngày 31 tháng 8 năm 1983, với điểm đến là Sân bay quốc tế Gimpo tại Gangseo-gu, Seoul, chậm 35 phút so với lịch trình dự kiến khởi hành lúc 23:50 EDT ngày 30 tháng 8 (03:50 UTC ngày 31 tháng 8). Chuyến bay chở theo 246 hành khách và 23 thành viên phi hành đoàn. Sau khi tiếp nhiên liệu tại Sân bay Quốc tế Anchorage ở Anchorage, Alaska, máy bay khởi hành đi Seoul lúc 04:00 AHDT (13:00 UTC) ngày 31 tháng 8 năm 1983. Chặng bay này được điều khiển bởi Cơ trưởng Chun Byung-in (45 tuổi), Cơ phó Son Dong-hui (47 tuổi) và Kỹ sư bay Kim Eui-dong (31 tuổi). Cơ trưởng Chun có tổng cộng 10.627 giờ bay, bao gồm 6.618 giờ trên máy bay Boeing 747. Cơ phó Son có tổng cộng 8.917 giờ bay, bao gồm 3.411 giờ trên máy bay Boeing 747. Kỹ sư bay Kim có tổng cộng 4.012 giờ bay, bao gồm 2.614 giờ trên máy bay Boeing 747.
Chuyến bay có tỷ lệ phi hành đoàn cao, do có 6 thành viên phi hành đoàn đi nhờ chuyến bay trên khoang. 12 hành khách ngồi ở khoang hạng nhất ở boong trên, trong khi ở khoang thương gia gần như tất cả 24 ghế đều có người ngồi; còn ở khoang phổ thông có khoảng 80 ghế bỏ trống. Có 22 trẻ em dưới 12 tuổi trên máy bay. Có 130 hành khách có kế hoạch nối chuyến tới các điểm đến khác như Tokyo, Hong Kong, và Đài Bắc.
Nghị sĩ hạ viện Mỹ Larry McDonald từ bang Georgia, người lúc đó cũng là chủ tịch thứ hai của tổ chức Hội John Birch cũng có mặt trên chuyến bay. Theo tờ New York Post và Telegraph Agency of the Soviet Union (TASS) thì phía Liên Xô khẳng định cựu tổng thống Mỹ Richard Nixon đáng lẽ sẽ ngồi cạnh Larry McDonald trên chuyến bay KAL 007 nhưng CIA đã cảnh báo ông không nên đi; còn theo cựu trợ lý của Nixon là Franklin R. Gannon, bản thân Nixon đã nhận được lời mời nhưng quyết định không tham gia.
Chưa đầy nửa phút sau khi cất cánh từ Anchorage, KAL 007 được kiểm soát không lưu (ATC) chỉ dẫn rẽ sang hướng từ 220° theo từ tính. Cú rẽ gắt này, 100° sang trái, chỉ nhằm chuyển máy bay từ hướng ban đầu khi cất cánh (320° từ tính, trùng với đường băng đã sử dụng), để đưa máy bay đến gần hơn với đường bay J501, mà KAL 007 sẽ sử dụng để đến Bethel. Khoảng 90 giây sau, kiểm soát không lưu chỉ thị cho chuyến bay "đi thẳng tới Bethel khi có thể." Đáp lại, máy bay ngay lập tức bắt đầu rẽ nhẹ sang phải để căn chỉnh với đường bay J501, và chưa đầy một phút sau đó (3 phút sau khi cất cánh) đang bay theo hướng từ khoảng 245°, xấp xỉ hướng tới Bethel.
Khi KAL 007 bay tới Bethel, kế hoạch bay yêu cầu nó chuyển sang tuyến đường phía bắc nhất trong năm đường bay rộng khoảng 50 dặm-wide (80 km), được gọi là các tuyến NOPAC (North Pacific), nối bờ biển Alaska và Nhật Bản. Đường bay cụ thể đó, R20 (Romeo Two Zero), đi qua cách không phận Liên Xô khi đó ngoài khơi Bán đảo Kamchatka khoảng 20 dặm (32 km).
Phần điều hướng bên ngang của hệ thống lái tự động trên chiếc 747-200 có 4 chế độ điều khiển cơ bản: HEADING (hướng bay), VOR/LOC, ILS, và INS. Chế độ HEADING duy trì hướng bay từ tính cố định được phi công chọn. Chế độ VOR/LOC giữ cho máy bay đi theo một đường bay cụ thể, được phát từ đài VOR (tín hiệu vô tuyến tầm ngắn phát từ các trạm mặt đất) hoặc đài định hướng Localizer (LOC) được phi công chọn. Chế độ ILS (hệ thống hạ cánh bằng thiết bị) cho phép máy bay theo cả các chùm sóng phương vị và cao độ để dẫn đến đường băng được phi công chọn. Chế độ INS (hệ thống dẫn đường quán tính) giữ máy bay trên các tuyến đường ngang giữa các điểm định vị đã được lập trình trong máy tính INS.
Khi các hệ thống dẫn đường INS được lập trình đúng với các điểm định vị trong kế hoạch bay, phi công có thể chuyển công tắc chọn chế độ lái tự động sang vị trí INS và máy bay sẽ tự động đi theo tuyến đường đã lập trình trong INS, với điều kiện là máy bay đang bay theo hướng thích hợp và nằm trong phạm vi 7,5 hải lý (13,9 km) tính từ tuyến đường đó. Tuy nhiên, nếu máy bay đang lệch hơn 7,5 hải lý (13,9 km) so với tuyến đường đã lập kế hoạch khi phi công chuyển chế độ lái tự động từ HEADING sang INS, thì máy bay sẽ tiếp tục đi theo hướng bay đã chọn ở chế độ HEADING, miễn là vị trí thực tế của máy bay vẫn còn nằm ngoài phạm vi 7,5 hải lý (13,9 km) so với tuyến đường INS đã lập trình. Phần mềm của máy tính lái tự động sẽ giữ chế độ INS ở trạng thái "chờ" cho đến khi máy bay vào trong phạm vi 7,5 hải lý (13,9 km) so với tuyến đường mong muốn. Khi điều này xảy ra, chế độ INS sẽ chuyển từ "chờ" sang "bắt" và máy bay sẽ theo tuyến đường kế hoạch từ thời điểm đó.
Chế độ HEADING của lái tự động thường được kích hoạt sau khi cất cánh để tuân theo chỉ dẫn hướng từ kiểm soát không lưu, sau đó khi nhận được lệnh chuyển hướng từ ATC, sẽ dẫn máy bay tới giao cắt với tuyến đường INS mong muốn.
Đài VOR Anchorage khi đó không hoạt động do đang được bảo trì. Phi hành đoàn đã nhận được một NOTAM (thông báo cho phi công) về điều này, nhưng không xem đó là vấn đề, vì cơ trưởng vẫn có thể xác định vị trí tại đài VORTAC tiếp theo ở Bethel, cách đó 346 hải lý (641 km). Máy bay được yêu cầu duy trì hướng bay 220 độ cho đến khi nhận được tín hiệu từ Bethel, sau đó có thể bay thẳng tới Bethel theo chỉ thị của ATC bằng cách căn giữa chỉ báo lệch hướng (CDI) của VOR "to", rồi bật chế độ lái tự động ở chế độ VOR/LOC. Khi bay qua đài định vị Bethel, chuyến bay có thể bắt đầu sử dụng chế độ INS để theo các điểm định vị tạo thành tuyến đường Romeo-20 vòng theo bờ biển Liên Xô đến Seoul. Chế độ INS là cần thiết cho tuyến đường này vì sau Bethel máy bay phần lớn sẽ nằm ngoài phạm vi phủ sóng của các đài VOR.
Khoảng 10 phút sau khi cất cánh, bay theo hướng 245 độ, KAL 007 bắt đầu lệch sang phải (về phía bắc) khỏi lộ trình được chỉ định đến Bethel và tiếp tục bay theo hướng cố định này trong suốt năm tiếng rưỡi tiếp theo.
Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) đã mô phỏng và phân tích dữ liệu từ thiết bị ghi dữ liệu bay, xác định rằng sự lệch hướng này có thể là do hệ thống lái tự động của máy bay vẫn hoạt động ở chế độ HEADING sau thời điểm lẽ ra nên chuyển sang chế độ INS. Theo ICAO, lái tự động không hoạt động ở chế độ INS có thể vì tổ bay đã không chuyển sang chế độ INS (như họ đáng lẽ nên làm ngay sau Cairn Mountain), hoặc họ đã chuyển, nhưng máy tính không chuyển từ trạng thái "chờ" sang "bắt" vì máy bay đã lệch khỏi tuyến đường hơn mức dung sai 7,5 hải lý (13,9 km) cho phép của máy tính điều hướng quán tính. Dù lý do là gì, chế độ lái tự động vẫn duy trì ở chế độ HEADING và sự cố này không được phát hiện bởi tổ bay.
27 phút sau khi KAL 007 cất cánh, radar dân sự tại Kenai, nằm khoảng 50 hải lý (90 km) về phía tây nam Anchorage và có tầm bao phủ lên đến 175 hải lý (320 km), cho thấy máy bay bay gần Cairn Mountain, cách Anchorage khoảng 160 hải lý (300 km) về phía tây. Dữ liệu radar cũng cho thấy máy bay khi đó đã lệch khỏi tuyến đường khoảng 6 hải lý (11 km) về phía bắc so với lộ trình dự kiến tới Bethel.
Sau đó, vào lúc 13:49 UTC (49 phút sau khi cất cánh), KAL 007 báo cáo đã đến điểm định vị Bethel, cách Anchorage khoảng 346 hải lý (641 km) về phía tây. Tuy nhiên, dữ liệu radar quân sự tại King Salmon, Alaska, cho thấy máy bay khi đó thực tế đang cách vị trí này khoảng 12 hải lý (22 km) về phía bắc và đang tiếp tục lệch xa khỏi tuyến đường. Không có bằng chứng cho thấy bất kỳ ai có quyền truy cập vào dữ liệu radar tại King Salmon vào đêm đó (dù là kiểm soát viên không lưu dân sự hay nhân viên radar quân sự) có thể phát hiện sự lệch hướng của KAL 007 trong thời gian thực để có thể cảnh báo máy bay. Tuy nhiên, nếu máy bay được điều khiển bằng INS như dự kiến, sai số như vậy sẽ lớn hơn nhiều so với độ chính xác danh định của INS là dưới 2 hải lý (3,7 km) mỗi giờ bay.
Sự lệch hướng của KAL 007 khiến máy bay không thể truyền vị trí của mình qua vô tuyến VHF tầm ngắn. Do đó, tổ bay đã yêu cầu KAL 015, cũng đang trên đường tới Seoul, chuyển tiếp thông báo cho kiểm soát không lưu thay mình. KAL 007 đã yêu cầu KAL 015 chuyển tiếp vị trí ba lần. Vào lúc 14:43 UTC, KAL 007 đã trực tiếp truyền thay đổi thời gian đến dự kiến cho điểm định vị tiếp theo là NEEVA, tới trạm dịch vụ bay quốc tế tại Anchorage, nhưng sử dụng vô tuyến tần số cao (HF) thay vì VHF. Tín hiệu HF thường có thể được nghe ở khoảng cách xa hơn so với VHF, nhưng dễ bị nhiễu điện từ và nhiễu tĩnh; trong khi VHF rõ hơn và ít nhiễu và được các tổ bay ưa chuộng hơn. Việc không thiết lập được liên lạc qua VHF không khiến phi công KAL 007 nghi ngờ về sự lệch hướng ngày càng lớn và cũng không khiến kiểm soát viên không lưu xem xét là bất thường. Trên đường từ Bethel đến điểm định vị NABIE, KAL 007 bay qua phần phía nam của vùng đệm của Bộ Tư lệnh Phòng thủ Không gian Bắc Mỹ (NORAD). Vùng này nằm phía bắc tuyến Romeo 20 và cấm máy bay dân sự.
Sau khi rời khỏi lãnh hải Hoa Kỳ, chuyến bay KAL 007 đã vượt qua đường đổi ngày quốc tế, nơi ngày địa phương chuyển từ 31 tháng 8 năm 1983 sang 1 tháng 9 năm 1983.
KAL 007 tiếp tục hành trình với độ lệch ngày càng lớn, lệch 60 hải lý (110 km) tại điểm NABIE, 100 hải lý (190 km) tại điểm NUKKS, và 160 hải lý (300 km) tại điểm NEEVA, cho đến khi bay đến Bán đảo Kamchatka.
Năm 1983, căng thẳng Chiến tranh Lạnh giữa Hoa Kỳ và Liên Xô đã leo thang đến mức chưa từng thấy kể từ Cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba do nhiều yếu tố. Trong số đó có Sáng kiến Phòng thủ Chiến lược của Hoa Kỳ, kế hoạch triển khai hệ thống vũ khí Pershing II tại châu Âu vào tháng 3 và tháng 4, và FleetEx '83-1, cuộc tập trận hải quân lớn nhất từng được tổ chức tại Bắc Thái Bình Dương. Giới lãnh đạo quân sự của Liên Xô (đặc biệt là phe bảo thủ do Tổng Bí thư Liên Xô Yuri Andropov và Bộ trưởng Quốc phòng Dmitry Ustinov đứng đầu) coi những hành động này là hiếu chiến và gây bất ổn; họ cực kỳ nghi ngờ ý định của Tổng thống Hoa Kỳ Ronald Reagan và công khai lo ngại ông đang lên kế hoạch cho một đòn tấn công hạt nhân phủ đầu nhằm vào Liên Xô. Những lo ngại này dẫn đến việc khởi động chương trình tình báo bí mật có tên mã là RYAN, nhằm phát động một cuộc tấn công hạt nhân bất ngờ mà Andropov tin rằng Reagan đang có âm mưu như vậy.
Máy bay từ USS Midway và USS Enterprise đã liên tục bay qua các cơ sở quân sự của Liên Xô tại quần đảo Kuril trong cuộc tập trận hải quân FleetEx '83 (từ ngày 29 tháng 3 đến 17 tháng 4 năm 1983), dẫn đến việc các sĩ quan quân sự Liên Xô không bắn hạ được chúng đã bị cách chức hoặc khiển trách. Phía Liên Xô sau đó đã mở rộng chương trình RYAN. Cuối cùng, khu vực Bán đảo Kamchatka cũng đang trong tình trạng báo động cao tại thời điểm KAL 007 xuất hiện gần đó, do một cuộc thử nghiệm tên lửa của Liên Xô tại Trường bắn tên lửa Kura được lên lịch trong cùng ngày. Một máy bay trinh sát Boeing RC-135 của Không quân Hoa Kỳ đang bay trong khu vực để theo dõi cuộc thử nghiệm tên lửa này.
Lúc 15:51 UTC, theo các nguồn tin của Liên Xô, KAL 007 đã xâm nhập vào vùng cấm bay trên Bán đảo Kamchatka. Vùng đệm cách bờ biển Kamchatka khoảng 200 kilômét (120 mi; 110 nmi) và được gọi là vùng thông báo bay (FIR). Trong đó, bán kính 100 kilômét (62 mi; 54 nmi) gần lãnh thổ Liên Xô được phân loại là vùng cấm bay. Khi KAL 007 cách bờ biển Kamchatka khoảng 130 kilômét (81 mi; 70 nmi), bốn chiếc MiG-23 đã được điều động để đánh chặn chiếc Boeing 747.
Nội dung từ bài Wikipedia “Chuyến bay 007 của Korean Air Lines”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.