Bão Allen là một trong những cơn bão nguy hiểm và có cường độ mạnh nhất từng được ghi nhận trong lịch sử lưu vực Đại Tây Dương. Hình thành vào tháng 8 năm 1980, Allen là cơn bão đầu tiên của mùa bão Đại Tây Dương năm 1980 và nhanh chóng trở thành một siêu bão cấp 5 (cấp cao nhất trong Thang bão Saffir–Simpson). Với sức gió duy trì liên tục đạt mức kỷ lục, cơn bão này đã gây ra sự tàn phá khủng khiếp tại vùng biển Caribe, Mexico và tiểu bang Texas của Hoa Kỳ.
Lịch sử khí tượng
- Hình thành: Bão Allen bắt nguồn từ một sóng nhiệt đới di chuyển từ bờ biển phía tây châu Phi vào ngày 30 tháng 7 năm 1980. Khi di chuyển về phía tây, hệ thống áp thấp này nhanh chóng mạnh lên và chính thức được công nhận là một xoáy thuận nhiệt đới vào ngày 1 tháng 8.
- Quá trình tăng cường áp lực: Nhờ gặp vùng biển có nhiệt độ cao và điều kiện khí quyển thuận lợi, Allen đạt cấp độ bão cuồng phong chỉ trong vòng 24 giờ sau đó. Cơn bão liên tục trải qua các chu kỳ thay đổi thành mắt bão và đạt đến cấp 5 - cấp độ tối đa của thang đo - đến ba lần khác nhau trong suốt vòng đời của mình.
- Đỉnh điểm sức gió: Vào ngày 7 tháng 8, khi di chuyển qua vùng biển Caribe, bão Allen đạt sức gió duy trì liên tục tối đa lên tới 305 km/h (190 dặm/giờ) và áp suất trung tâm giảm xuống mức cực thấp là 899 hPa. Đây là một trong những mức áp suất thấp nhất từng được ghi nhận tại Đại Tây Dương.
- Suy yếu và đổ bộ: Sau khi quét qua bán đảo Yucatán, bão Allen tiến vào vịnh Mexico và đổ bộ vào bờ biển phía nam tiểu bang Texas (gần khu vực biên giới Hoa Kỳ – Mexico) vào ngày 10 tháng 8 dưới dạng bão cấp 3 với sức gió 200 km/h, sau đó suy yếu nhanh chóng và tan rã hoàn toàn.
Tác động và thiệt hại
Bão Allen đã để lại hậu quả vô cùng thảm khốc trên con đường di chuyển của nó, khiến ít nhất 269 người thiệt mạng và gây thiệt hại vật chất ước tính lên tới hơn 1 tỷ USD (vào thời điểm năm 1980).
Vùng biển Caribe
- Haiti và Jamaica: Haiti là quốc gia chịu tổn thất nặng nề nhất về người với hơn 220 ca tử vong. Sóng lớn và gió giật mạnh đã phá hủy hàng ngàn ngôi nhà, làm sập hệ thống lưới điện và tàn phá nghiêm trọng ngành nông nghiệp (đặc biệt là các đồn điền cà phê). Tại Jamaica, cơn bão cũng gây ngập lụt diện rộng dọc bờ biển phía bắc.
- Các hòn đảo khác: Quần đảo Windward (đặc biệt là Barbados và Saint Lucia) chịu thiệt hại nặng nề về cơ sở hạ tầng do gió bão san phẳng nhiều công trình kiên cố.
Mexico
Mặc dù tâm bão không đổ bộ trực tiếp vào đất liền Mexico mà chỉ sượt qua bán đảo Yucatán, lượng mưa khổng lồ do hoàn lưu bão gây ra vẫn dẫn đến tình trạng lũ lụt nghiêm trọng và sạt lở đất tại các bang vùng đông bắc, khiến hàng ngàn người phải sơ tán.
Hoa Kỳ
- Texas: Khi đổ bộ vào Texas, bão Allen mang theo triều cường cao kỷ lục lên tới vài mét, gây ngập lụt các vùng ven biển.
- Lốc xoáy kèm theo: Cơn bão đã kích hoạt hàng loạt trận lốc xoáy (vòi rồng) tại khu vực nội địa Texas, gây thiệt hại lớn cho các thành phố như Austin và Corpus Christi. Tuy nhiên, nhờ công tác sơ tán sớm khoảng 300.000 người dân, số lượng thương vong tại Mỹ đã được giảm thiểu đáng kể (khoảng 7 người tử vong trực tiếp)
Các kỷ lục lịch sử
- Kỷ lục sức gió: Sức gió 305 km/h của bão Allen là mức gió duy trì liên tục cao nhất từng được ghi nhận ngang với bão Melissa 2025 đối với một cơn bão ở Đại Tây Dương.
- Thời gian giữ cấp độ 5: Allen giữ kỷ lục là cơn bão có tổng thời gian duy trì ở trạng thái bão cấp 5 lâu nhất tại Đại Tây Dương, với gần 3 ngày (khoảng 72 giờ).
- Khai tử tên bão: Do quy mô tàn phá quá lớn, tên gọi Allen đã chính thức bị Ủy ban Bão của Tổ chức Khí tượng Thế giới khai tử vào năm 1981 và được thay thế bằng tên Andrew trong các chu kỳ bão sau này.