Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Sự kiện
Hòa giải Đức
19th-century event
- 1795 – 1814
Sự kiện
19th-century event
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Hòa giải Đức (; tiếng Đức: deutsche Mediatisierung) là quá trình tái cơ cấu lãnh thổ lớn diễn ra từ năm 1802 đến năm 1814 ở các nhà nước nói tiếng Đức thuộc Đế chế La Mã Thần thánh, Liên bang Rhein và khu vực xung quanh bằng phương tiện hòa giải đại chúng và thế tục hóa của một số lượng lớn các Điền trang Đế chế. Hầu hết các Thân vương giáo hội, các thành bang đế chế tự do, các thân vương quốc thế tục và các thực thể tự trị nhỏ khác của Đế quốc La Mã Thần thánh đều mất tư cách độc lập và bị sáp nhập vào các nhà nước còn lại. Đến cuối quá trình hòa giải, số nhà nước ở Đức đã giảm từ gần 300 xuống chỉ còn 39.
Theo nghĩa chặt chẽ của từ này, hòa giải bao gồm việc gộp một lãnh thổ với quyền đế chế trực tiếp (unmittelbar) vào một lãnh thổ khác, do đó trở thành trạng thái trung gian (mittelbar), trong khi để lại cho người cai trị bị phế truất các tài sản riêng của mình cùng một số đặc quyền và quyền phong kiến, chẳng hạn tước vị và quyển tư pháp thấp. Để thuận tiện, các nhà sử học sử dụng thuật ngữ hòa giải cho toàn bộ quá trình tái cơ cấu diễn ra vào thời điểm đó, cho dù các trạng thái được hòa giải có tồn tại dưới một hình thức nào đó. Quá trình thế tục hóa các nhà nước giáo hội diễn ra đồng thời với quá trình trung gian hóa các thành bang đế chế tự do và các nhà nước thế tục khác.
Quá trình hòa giải đại chúng và thế tục hóa các quốc gia Đức diễn ra vào thời điểm đó không phải do người Đức khởi xướng. Nó chịu áp lực quân sự và ngoại giao không ngừng từ nước Pháp cách mạng, sau là Đệ Nhất Đế chế Pháp và Napoléon. Nó tạo ra quá trình phân phối lại tài sản và lãnh thổ rộng rãi nhất trong lịch sử Đức trước năm 1945.
Mặc dù hầu hết các quốc gia láng giềng đã liên kết thành các nhà nước tương đối tập trung trước thế kỷ XIX, nhưng Đức đã không đi theo con đường đó. Thay vào đó, Đế chế La Mã Thần thánh phần lớn duy trì cấu trúc chính trị thời trung cổ của mình bao gồm "các liên minh cá nhân đa ngôn ngữ gồm hàng trăm nhà nước và lãnh thổ gần như có chủ quyền, có quy mô từ đáng kể đến rất nhỏ". Từ con số gần 400, gồm 136 lãnh thổ giáo hội, 173 lãnh chúa thế tục cộng với 85 thành bang đế chế tự do – vào đêm trước cuộc Cải cách, con số này chỉ giảm xuống dưới 300 một chút vào cuối thế kỷ XVIII. Lời giải thích truyền thống cho sự phân mảnh này (Kleinstaaterei) tập trung vào việc các hoàng đế Thánh chế La Mã bị mất quyền lực dần dần bởi các Thân vương Đế chế trong thời kỳ Staufen (1138–1254), đến mức theo Hòa ước Westphalia (1648), Hoàng đế đã trở thành một người đứng đầu trong số những người ngang hàng. Trong những thập kỷ gần đây, nhiều nhà sử học vẫn khẳng định rằng sự phân mảnh của Đức - khởi đầu là một chính thể lớn trong khi các nước láng giềng bắt đầu với quy mô nhỏ - có thể bắt nguồn từ phạm vi địa lý của Đế quốc - Phần Đế quốc Đức có diện tích gấp đôi lãnh thổ do vua Pháp kiểm soát vào nửa sau thế kỷ 11 - và sức mạnh của các thân vương giáo hội và quý tộc địa phương từ rất sớm trong thời kỳ trung cổ. Ngay trong thế kỷ XII, các Thân vương thế tục và tinh thần không coi mình là cấp dưới của Hoàng đế, càng không phải là thần dân của ông, mà là những người cai trị theo quyền riêng của họ - và họ bảo vệ phạm vi thống trị đã được thiết lập của mình. Vào thời điểm Hoàng đế Frederick II qua đời vào năm 1250, đã quyết định rằng Vương quốc Đức là "một tầng lớp quý tộc có người đứng đầu theo chế độ quân chủ".
Trong số các nhà nước và vùng lãnh thổ đó, các Giáo phận vương quyền là duy nhất ở Đức. Trong lịch sử, các Hoàng đế của Vương triều Otto và thời kỳ đầu của Vương triều Salic, những người bổ nhiệm các giám mục và tu viện trưởng, đã sử dụng họ làm đặc vụ của vương quyền hoàng gia - vì họ đáng tin cậy hơn các công tước mà họ bổ nhiệm và là những người thường cố gắng thiết lập các công quốc cha truyền con nối độc lập. Các hoàng đế đã mở rộng quyền lực của Giáo hội, và đặc biệt là của các giám mục, bằng việc ban tặng đất đai và vô số đặc quyền miễn trừ và bảo vệ cũng như các quyền tư pháp rộng rãi, cuối cùng hợp nhất thành một công quốc tạm thời đặc biệt: Hochstift. Giám mục người Đức đã trở thành "Thân vương của Đế chế" và là chư hầu trực tiếp của Hoàng đế cho Hochstift của mình, trong khi tiếp tục chỉ thực hiện quyền mục vụ đối với giáo phận lớn hơn của mình. Việc Hoàng đế bổ nhiệm cá nhân các giám mục đã gây ra tranh cãi về việc tấn phong vào thế kỷ XI, và sau đó, quyền kiểm soát của hoàng đế đối với việc lựa chọn và cai trị của các giám mục đã giảm đi đáng kể. Các giám mục, hiện được bầu chọn bởi các giáo đoàn có tư tưởng độc lập chứ không phải do hoàng đế hay Giáo hoàng lựa chọn, được xác nhận là lãnh chúa ngang hàng với các Thân vương thế tục.
Phải đối mặt với chủ nghĩa bành trướng lãnh thổ của các Thân vương thế tục ngày càng hùng mạnh, địa vị của các Giám mục vương quyền càng trở nên bấp bênh theo thời gian. Trong quá trình Cải cách, một số giám mục ở phía Bắc và Đông Bắc đã bị thế tục hóa, chủ yếu phục vụ lợi ích của các Thân vương theo đạo Tin Lành. Vào cuối thế kỷ XVI, Phong trào Phản Cải cách đã cố gắng đảo ngược một số xu hướng thế tục hóa này, và câu hỏi về số phận của các vùng lãnh thổ bị thế tục hóa đã trở thành một vấn đề quan trọng trong Chiến tranh Ba mươi năm (1618–1648). Cuối cùng, Hòa ước Westphalia xác nhận việc thế tục hóa một loạt các Giáo phận vương quyền, bao gồm các tổng giám mục Bremen và Magdeburg và sáu giám mục có toàn bộ quyền lực chính trị, được giao cho Thụy Điển, Brandenburg và Mecklenburg. Mặt khác, Giáo phận vương quyền Hildesheim và Paderborn – dưới sự quản lý của đạo Tin Lành trong nhiều thập kỷ và bị bỏ rơi – đã được phục hồi và trở thành Giáo phận vương quyền. Ngoài ra, Hoà ước đã tái khẳng định một cách dứt khoát tính trực tiếp của đế quốc, và do đó, tính độc lập trên thực tế của các Giám mục vương quyền và Tu viện trưởng hoàng gia, các thành bang đế chế, các Bá tước Đế quốc, cũng như các Hiệp sĩ hoàng gia. Theo một cơ quan có thẩm quyền, 65 nhà cai trị giáo hội khi đó đã kiểm soát 1/7 tổng diện tích đất đai và khoảng 12% dân số của Đế chế, có lẽ là 3,5 triệu thần dân.
Do trải nghiệm đau thương trong Chiến tranh Ba mươi năm và để tránh lặp lại thảm họa này, các nhà cai trị Đức dù lớn hay nhỏ giờ đây có xu hướng coi trọng luật pháp và các cấu trúc pháp lý hơn bao giờ hết trong lịch sử của Đế chế. Điều này giải thích phần lớn lý do tại sao các nhàn nước vừa và nhỏ, cả giáo hội và thế tục, đều có thể tồn tại và thậm chí thịnh vượng ở vùng lân cận các quốc gia hùng mạnh có quân đội thường trực như Brandenburg/Phổ, Bayẻn và Áo.
Mặc dù không có quá trình thế tục hóa thực sự diễn ra trong suốt thế kỷ rưỡi sau Hòa ước Westphalia, nhưng vẫn có một lịch sử lâu dài về những tin đồn và kế hoạch nửa vời về khả năng thế tục hóa. Sự tồn tại liên tục của các Giám mục vương quyền độc lập, một hiện tượng dị thường chỉ có ở Đế quốc La Mã Thần thánh, ngày càng bị coi là lỗi thời, đặc biệt, nhưng không chỉ riêng, bởi các Thân vương theo đạo Tin Lành, những người cũng thèm muốn những vùng lãnh thổ không có khả năng tự vệ này. Do đó, các đề xuất bí mật của Vương quốc Phổ nhằm chấm dứt Chiến tranh Kế vị Áo kêu gọi tăng cường cơ sở lãnh thổ không đủ của Hoàng đế thuộc Vương tộc Wittelsbach là Karl VII thông qua việc sáp nhập một số Giáo phận vương quyền. Năm 1743, Bộ trưởng Heinrich von Podewils của Friedrich II của Phổ đã viết một bản ghi nhớ đề nghị trao cho Hoàng đế Wittelsbach các Giáo phận Passau, Augsburg và Regensburg, cũng như các thành bang hoàng gia Augsburg, Regensburg và Ulm. Friedrich II đã thêm tổng giáo phận Salzburg vào danh sách và Karl VII còn đi xa hơn khi bổ sung các tổng giáo phận Eichstätt và Freising. Kế hoạch này đã gây chấn động và phẫn nộ trong các Giám mục vương quyền, các thành bang đế quốc tự do và các điền trang nhỏ khác của đế quốc, đồng thời các giám mục đã thảo luận về việc huy động một đội quân 40.000 người để tự vệ trước Hoàng đế đang có ý định chiếm đất của giáo hội mà khi lên ngôi ông ấy đã thề là sẽ bảo vệ. Mặc dù cái chết đột ngột của Karl VII đã đặt dấu chấm hết cho âm mưu này, nhưng ý tưởng về thế tục hóa vẫn không hề phai nhạt. Nó đã được thảo luận tích cực trong Chiến tranh Bảy năm, và một lần nữa trong quá trình Hoàng đế Joseph II điều động quyền thừa kế xứ Bayern và trong kế hoạch trao đổi sau này của ông để đổi Tuyển hầu xứ Bayern lấy Hà Lan thuộc Áo, trong đó bao gồm một điều khoản bí mật về việc thế tục hóa Tổng giáo phận vương quyền Salzburg và Berchtesgaden Provostry. Tuy nhiên, không có kế hoạch nào trong số này được thực hiện bởi vì cuối cùng, các tác nhân chủ chốt đánh giá cao rằng việc thế tục hóa một Giám mục vương quyền duy nhất sẽ mở ra chiếc hộp Pandora và gây ra những tác động nghiêm trọng đến sự ổn định thể chế của Đế quốc La Mã Thần thánh.
Vào cuối thế kỷ XVIII, sự tồn tại liên tục của Đế chế La Mã Thần thánh, bất chấp hiến pháp đầu sỏ, không bị đe dọa nghiêm trọng từ bên trong. Cần có một yếu tố bên ngoài - Cách mạng Pháp - để làm rung chuyển nền tảng của Đế chế và đưa đến sự sụp đổ của nó.
Sau khi nước Pháp Cách mạng tuyên chiến với Phổ và Áo vào tháng 4 năm 1792, quân đội của nước này đã xâm chiếm và cuối cùng củng cố quyền kiểm soát của họ đối với Hà Lan thuộc Áo và phần còn lại của tả ngạn sông Rhein vào cuối năm 1794. Đến lúc đó, các nhà lãnh đạo Pháp đã có đã quyết định ít nhiều một cách công khai để sáp nhập những vùng đất đó vào Đệ Nhất Cộng hòa Pháp ngay khi hoàn cảnh cho phép. Thuyết phục các nhà nước và Thân vương Đức có số phận sẽ mất tài sản ở phía Tây sông Rhine chấp nhận điều tương tự như việc Pháp chiếm đoạt đất Đức trên diện rộng bằng cách tự bồi thường bằng đất ở hữu ngạn đã trở thành mục tiêu thường xuyên của các nhà cách mạng Pháp và sau này là Napoléon Bonaparte. Hơn nữa, vì nước Đức Công giáo và Tin Lành ở mọi cấp độ là những kẻ thù không đội trời chung của Cộng hòa vô thần vì nhà nước thế tục đã đặt ra ngoài vòng pháp luật những ngôi nhà thờ, không được nhà nước thừa nhận nhưng thực tế lại là nguyên nhân đầu tiên dẫn đến chiến tranh giữa Pháp và Đế chế La Mã Thần thánh thông qua các hành động như cho phép người tị nạn, quý tộc và thường dân Pháp lưu vong tiến hành các hoạt động phản cách mạng từ vùng đất của họ, các nhà lãnh đạo Pháp ước tính rằng cả nhà thờ và những người cai trị thế tục – nói chung là những người bị thiệt hại nhiều nhất ở bờ trái – nên bị loại trừ khỏi bất kỳ khoản bồi thường nào trong tương lai. Mặt khác, những nhà cai trị thế tục được quyền bồi thường phải được bồi thường bằng "thế tục hóa", trên thực tế việc giải thể và chiếm đoạt đất đai của nhà thờ tương tự như việc nhà nước Anh giải thể các tu viện trong thời kỳ cải cách, đất giáo hội và tài sản nằm ở hữu ngạn. Trớ trêu thay, việc giải tán và chiếm đoạt một cách dân chủ như đã tuyên bố đối với các tổ chức và tài nguyên của nhà thờ đã thanh lý một cách hiệu quả tổ chức từ thiện và an toàn xã hội duy nhất của Châu Âu. Thế tục hóa sẽ dẫn đến việc Tây Âu không có khả năng đối phó với giai đoạn thứ hai của kỷ nguyên công nghiệp và tình trạng nghèo đói hàng loạt mà nó tạo ra sẽ dẫn đến tình trạng nhập cư hàng loạt khỏi lục địa để đến thế giới mới.
Hòa ước Basel của Pháp-Phổ vào tháng 4 năm 1795 đã nói đến "sự đền bù" trong trường hợp nền hòa bình chung trong tương lai với Đế quốc La Mã Thần thánh đã đầu hàng Pháp các lãnh thổ của Đức ở phía Tây sông Rhein, bao gồm cả các tỉnh của Phổ. Một công ước bí mật của Pháp-Phổ được ký vào tháng 8 năm 1796 quy định rằng khoản bồi thường như vậy sẽ thuộc về Giáo phận vương quyền Münster và Vest Recklinghausen. Ngoài ra, điều 3 quy định rằng Thân vương xứ Orange-Nassau, có quan hệ huyết thống với vua Phổ, người tích cực bảo vệ lợi ích của mình, sẽ được bồi thường bằng Giáo phận vương quyền Würzburg và Bamberg nếu ông mất quyền nắm giữ quyền sở hữu tước hiệu thế tục ở Hà Lan, điều này theo sau sự thành lập Cộng hòa Batavia do Pháp hậu thuẫn, đã trở thành lâu dài. Tương tự như vậy, các hiệp ước hòa bình mà Pháp đã ký với Công quốc Württemberg và Bá quốc Baden trong cùng tháng có chứa các điều khoản bí mật, theo đó Pháp cam kết can thiệp để được nhượng lại các lãnh thổ giáo hội cụ thể như một khoản bồi thường cho họ trong trường hợp họ bị tổn thất.
Nội dung từ bài Wikipedia “Hòa giải Đức”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.