Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Trận đánh
Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975
sự kiện chấm dứt Chiến tranh Việt Nam
- 30 tháng 4 năm 1975
- Đông Nam Á
Trận đánh
sự kiện chấm dứt Chiến tranh Việt Nam
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975, hay được biết đến với tên gọi của truyền thông quốc tế là sự kiện Sài Gòn sụp đổ (tiếng Anh: Fall of Saigon) và tại Việt Nam là Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, là sự kiện Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam (QGPMNVN) tiến vào Sài Gòn, dẫn tới sự sụp đổ của Việt Nam Cộng hòa và chấm dứt chiến tranh Việt Nam.
Đầu năm 1975, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lao Động Việt Nam và Bộ Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam phát động cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân, đặt mục tiêu "giải phóng hoàn toàn miền Nam" trước khi mùa mưa bắt đầu. Diễn biến chiến dịch diễn ra nhanh hơn dự kiến, vượt ngoài nhận định ban đầu của các bên quan sát. Chỉ trong vòng chưa đầy hai tháng kể từ khi chiến dịch được khởi động, lực lượng QGPMNVN đã kiểm soát phần lớn lãnh thổ miền Nam.
Đầu tháng 4 năm 1975, năm cánh quân của QGPMNVN dưới sự chỉ huy trực tiếp của Đại tướng Văn Tiến Dũng bắt đầu tổng công kích vào Sài Gòn từ nhiều hướng. Lực lượng Quân lực Việt Nam Cộng hòa (QLVNCH) do Trung tướng Nguyễn Văn Toàn phụ trách tổ chức phòng thủ khu vực đô thị trọng yếu. Tuy nhiên, sau những thất bại liên tiếp trước đó và do tinh thần suy giảm, tuyến phòng thủ của QLVNCH nhanh chóng rạn nứt trước sức ép từ các mũi tấn công của QGPMNVN. Các đơn vị QLVNCH rút lui hoặc tan rã tại nhiều điểm, khiến các cánh quân của QGPMNVN nhanh chóng áp sát và tiến sâu vào nội đô. Ngày 30 tháng 4, binh sĩ QGPMNVN tiến vào Dinh Độc Lập và treo cờ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam lên nóc dinh. Trước tình hình đó, vào khoảng 11 giờ 30 phút, Tổng thống Dương Văn Minh, người vừa nhậm chức được hai ngày, đã tuyên bố đầu hàng vô điều kiện.
Trước khi QGPMNVN kiểm soát hoàn toàn nội đô Sài Gòn, hàng chục nghìn người dân cùng hàng nghìn công dân Hoa Kỳ và các nước đồng minh đã tập trung tại các điểm tập kết ở trung tâm thành phố nhằm tìm đường di tản. Trong bối cảnh đó, Chiến dịch Gió lốc do Hải quân và Thủy quân lục chiến Hoa Kỳ triển khai đã trở thành cuộc di tản bằng trực thăng lớn nhất lịch sử. Bên cạnh làn sóng người di tản ra nước ngoài, sau ngày 30 tháng 4, chính quyền mới ban hành các chính sách xã hội nhằm tái tổ chức dân cư Sài Gòn. Một bộ phận cư dân được khuyến khích hoặc tổ chức di chuyển về nông thôn và các khu kinh tế mới, khiến dân số thành phố giảm mạnh trong những năm đầu sau chiến tranh.
Sự kiện 30 tháng 4 không chỉ chấm dứt gần ba thập kỷ xung đột mà còn mở ra thời kỳ chuyển tiếp, khi miền Nam Việt Nam đặt dưới sự quản lý của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Sau khi chính quyền Việt Nam Cộng hòa sụp đổ, chính quyền Cộng hòa miền Nam Việt Nam đã sáp nhập tỉnh Gia Định vào Sài Gòn, trở thành Sài Gòn – Gia Định. Năm 1976, hai miền chính thức thống nhất thành nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam, đồng thời Sài Gòn – Gia Định được đổi tên thành Thành phố Hồ Chí Minh nhằm vinh danh cố Chủ tịch Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Hồ Chí Minh.
Tốc độ sụp đổ và mức độ sụp đổ của miền Nam Việt Nam vào năm 1975 không chỉ vượt ngoài dự liệu của các quan sát viên Hoa Kỳ và Việt Nam Cộng hòa, mà còn khiến cả giới chức Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cùng các đồng minh của họ hoàn toàn bất ngờ. Một bức giác thư do Cơ quan Tình báo Trung ương Hoa Kỳ (CIA) và Cục Tình báo Lục quân Hoa Kỳ soạn thảo, công bố vào ngày 5 tháng 3, từng nhận định rằng chính quyền Sài Gòn ít nhất có thể trụ vững cho đến hết mùa khô – tức qua Tết Dương lịch năm 1976. Tuy nhiên, những dự báo này đã nhanh chóng bị thực tế bác bỏ. Ngay khi giác thư đó được phát hành, Tổng tham mưu trưởng Quân đội Nhân dân Việt Nam, Đại tướng Văn Tiến Dũng, đã hoàn tất kế hoạch cho một chiến dịch tấn công chủ lực vào khu vực Tây Nguyên. Chiến dịch bắt đầu vào ngày 10 tháng 3 năm 1975 với trận đánh then chốt tại Buôn Ma Thuột. Chỉ trong vòng vài ngày, toàn bộ tuyến phòng thủ Tây Nguyên của Quân lực Việt Nam Cộng hòa (QLVNCH) bị phá vỡ. Cuộc tấn công chớp nhoáng và áp đảo này đã mở màn cho một cuộc rút lui hỗn loạn kéo dài, khi Bộ Tổng tham mưu QLVNCH dưới chỉ thị của Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu ra lệnh tái phối trí lực lượng để bảo vệ khu vực phía Nam vĩ tuyến 13.
Được pháo binh và thiết giáp yểm trợ, các cánh quân QGPMNVN nhanh chóng tận dụng đà thắng lợi, liên tiếp đánh chiếm các địa bàn chiến lược. Cuối tháng 3, toàn bộ vùng Duyên hải miền Trung bắt đầu sụp đổ. Huế rơi vào tay quân Giải phóng ngày 25 tháng 3, tiếp theo là Đà Nẵng vào ngày 28 tháng 3. Cuộc triệt thoái rối loạn do Nguyễn Văn Thiệu đạo diễn không chỉ dẫn đến sự sụp đổ dây chuyền của QLVNCH, mà còn gây ra một làn sóng di tản dân sự quy mô lớn. Ước tính có hơn 1 triệu người dân rời bỏ nhà cửa, bao gồm khoảng 300.000 người từ Đà Nẵng, 300.000 người từ hai tỉnh Quảng Trị và Thừa Thiên, cùng với khoảng 500.000 người từ ba tỉnh thuộc Tây Nguyên là Kon Tum, Pleiku và Đắk Lắk. Dòng người tị nạn di chuyển về phía Nam kéo dài từ 90 đến 100 km, tạo thành một dòng người khổng lồ chen chúc trên các tuyến đường quốc lộ. Ngay cả trước khi Đà Nẵng thất thủ, một số nhân viên CIA tại Việt Nam cũng đã thừa nhận rằng hy vọng xoay chuyển tình thế hầu như không còn. Giới quan sát này từng đặt cược vào khả năng can thiệp bằng các đợt không kích chiến lược quy mô lớn, sử dụng oanh tạc cơ B-52, như một phương án cuối cùng nhằm kìm hãm đà tiến công vũ bão của quân Giải phóng – song rốt cuộc, niềm tin đó cũng buộc phải từ bỏ.
Mặc dù cuối năm 1974, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam lựa chọn thi hành phương án giải phóng miền Nam trong 2 năm, từ 1975 đến 1976, nhưng trước tốc độ sụp đổ nhanh chóng ngoài dự liệu của QLVNCH, Bộ Chính trị đã hạ quyết tâm hoàn thành mục tiêu này ngay trước mùa mưa năm 1975. Ngày 7 tháng 4, Tổng tư lệnh QĐNDVN, Đại tướng Võ Nguyên Giáp ra Mệnh lệnh số 157 lệnh cho các đơn vị yêu cầu "thần tốc, thần tốc hơn nữa, táo bạo, táo bạo hơn nữa, tranh thủ từng giờ từng phút, xốc tới mặt trận, giải phóng miền Nam. Quyết chiến và toàn thắng". Đến ngày 14 tháng 4, Bộ Chính trị chính thức đặt tên cho chiến dịch giải phóng Sài Gòn là "Chiến dịch Hồ Chí Minh", nhằm thể hiện quyết tâm hoàn thành chiến dịch trước ngày 19 tháng 5 – ngày sinh của cố chủ tịch Hồ Chí Minh.
Khi Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam liên tiếp giành quyền kiểm soát các tỉnh phía Nam vĩ tuyến 17, nội bộ chính quyền miền Nam rơi vào trạng thái bất ổn sâu sắc. Làn sóng bất mãn đối với Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu và nội các của ông gia tăng nhanh chóng trong hàng ngũ dân sự và quân sự. Quốc hội Việt Nam Cộng hòa lúc bấy giờ đã nhất trí thông qua kiến nghị yêu cầu thay đổi chính quyền, trong khi giới tướng lĩnh và quan chức cấp cao bắt đầu manh nha ý định binh biến. Trước sức ép chính trị ngày càng lớn, Nguyễn Văn Thiệu buộc phải tiến hành cải tổ nội các. Trong đợt thay đổi nhân sự này, Thủ tướng Trần Thiện Khiêm từ chức và Nguyễn Bá Cẩn được chỉ định đứng ra thành lập chính phủ mới. Tuy nhiên, các biện pháp này không mang lại hiệu quả đáng kể và tình hình tiếp tục xấu đi. Ngày 8 tháng 4, Nguyễn Thành Trung, một phi công thuộc Không lực Việt Nam Cộng hòa – vốn là người hoạt động bí mật cho Đảng Lao động Việt Nam – đã điều khiển máy bay tiêm kích F-5 bay đến thả bom xuống Dinh Độc Lập. Sau khi hoàn tất nhiệm vụ, ông lập tức chuyển hướng, bay thẳng về vùng kiểm soát của Quân Giải phóng và hạ cánh an toàn. Dù không gây thương tích cho Tổng thống Thiệu, tin tức về vụ tấn công vẫn tạo ra tâm lý hoảng loạn trong nội bộ miền Nam.
Trên mặt trận đối ngoại, chính quyền Sài Gòn ráo riết vận động viện trợ từ Hoa Kỳ, song các nỗ lực này không đạt được kết quả cụ thể. Điều đó đồng nghĩa với việc cơ hội giành lại sự hậu thuẫn chiến lược từ Washington gần như tan biến. Ngày 10 tháng 4, chính quyền Tổng thống Gerald Ford trình lên Quốc hội Hoa Kỳ một kế hoạch viện trợ khẩn cấp, bao gồm 722 triệu $ phục vụ mục tiêu quân sự, cùng 250 triệu $ cho hỗ trợ kinh tế và người tị nạn. Tuy nhiên, đề xuất vấp phải sự phản đối từ nhiều nghị sĩ, vốn lo ngại rằng chính phủ sẽ kéo dài thời gian rút quân để đổi lấy sự thông qua từ Quốc hội. Ngay cả Bộ trưởng Quốc phòng James Schlesinger cũng công khai phản đối gói viện trợ này. Đến ngày 17 tháng 4, mọi cuộc thảo luận liên quan bị chấm dứt, đồng nghĩa với việc chính quyền Sài Gòn không còn bất kỳ hy vọng nào về các khoản viện trợ từ Washington. Trong cùng thời điểm, một bộ phận nhân vật thuộc giới ngoại giao Hoa Kỳ – đặc biệt là Đại sứ Graham Martin – cùng một số chính khách tại Washington vẫn nuôi hy vọng có thể đạt được thỏa thuận thông qua con đường đàm phán với chính quyền Hà Nội. Tuy nhiên, các quan điểm nội bộ lại thiếu sự thống nhất, đặc biệt là về câu hỏi liệu chính quyền do Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu đứng đầu có còn đủ uy tín và năng lực để đại diện tiến hành thương lượng hay không. Không chỉ các đảng phái đối lập, giới tướng lĩnh quân đội, các tổ chức tôn giáo và phong trào sinh viên liên tục đưa ra yêu cầu ông từ chức, mà ngay cả trong nội bộ lực lượng ủng hộ, lòng tin vào năng lực lãnh đạo của ông cũng đang sụp đổ nhanh chóng. Làn sóng yêu cầu thay đổi lãnh đạo lên đến đỉnh điểm. Trong khi đó, ngày 2 tháng 4, Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam chính thức tuyên bố sẵn sàng tiến hành đàm phán, nhưng chỉ với một chính phủ không do Nguyễn Văn Thiệu đứng đầu.
Bộ Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh do Đại tướng Văn Tiến Dũng làm Tư lệnh, Bí thư Trung ương Cục miền Nam Phạm Hùng giữ vai trò Chính ủy. Trung tướng Trần Văn Trà (Tư lệnh Quân khu B2) cùng với các Phó Tư lệnh là Trung tướng Lê Đức Anh, Trung tướng Đinh Đức Thiện (Cục trưởng Tổng cục Kỹ thuật), đảm nhiệm vai trò chỉ huy chiến dịch. Thiếu tướng Lê Ngọc Hiền là quyền Tham mưu trưởng, còn Trung tướng Lê Quang Hòa giữ chức Phó Chính ủy kiêm Chủ nhiệm Chính trị Chiến dịch. Bộ Tư lệnh Quân khu B2 đóng vai trò cơ quan giúp việc chính cho Bộ Chỉ huy chiến dịch, với Lê Đức Thọ làm đại diện Bộ Chính trị tham gia trực tiếp chỉ đạo. Các lực lượng Quân khu B2 do Trung tướng Lê Văn Tưởng (Phó Chính ủy) cùng Trung tướng Lê Đức Anh phối hợp thống nhất chỉ huy các đơn vị gồm Quân đoàn 3, Binh đoàn 232, và các đơn vị thuộc Quân khu 8. Trong khi đó, cánh phía Đông gồm Quân đoàn 1, 2 và 4 được Trung tướng Lê Trọng Tấn thống nhất chỉ huy.
Tại sở chỉ huy chiến dịch đóng tại rừng Lộc Ninh, Đại tướng Văn Tiến Dũng lên kế hoạch thực hiện giai đoạn cuối của chiến dịch, với mục tiêu hạn chế tối đa giao tranh đô thị. Kế hoạch tác chiến được xây dựng theo hướng kiềm chế lực lượng đối phương ngoài thành phố, giữ chân quân đội Sài Gòn tại các vị trí phòng thủ, đồng thời triển khai năm mũi tiến công chủ lực thọc sâu vào nội đô, đánh chiếm các mục tiêu trọng yếu như Bộ Tổng tham mưu Quân lực Việt Nam Cộng hòa, Bộ Chỉ huy Cảnh sát Quốc gia, Căn cứ không quân Tân Sơn Nhứt, Biệt khu Thủ đô và cuối cùng là Dinh Độc Lập – được xác định là mục tiêu then chốt cần đánh chiếm ngay sau khi kiểm soát các điểm đầu mối khác.
Tổng cộng, quân Giải phóng huy động 5 cánh quân bao vây Sài Gòn, với 15 sư đoàn và nhiều đơn vị tăng thiết giáp, pháo binh, phòng không yểm trợ, với quân số trên dưới 200.000 người. 5 cánh quân được bố trí theo thứ tự từ Đông sang Tây theo chiều ngược kim đồng hồ như sau:
Trước ngày 30 tháng 4 năm 1975, lực lượng quân sự mặt đất của miền Nam tập trung ở ba khu vực chính:
Từ giữa tháng 4, Trung tướng Nguyễn Văn Toàn thiết lập năm tuyến phòng ngự ngoài ô để ngăn đợt tấn công vào Sài Gòn. Các tuyến phòng thủ tạo thành hình vòng cung ở phía Tây, Bắc và Đông thành phố:
Nội dung từ bài Wikipedia “Sự kiện 30 tháng 4 năm 1975”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.