Chiến tranh
xung đột quân sự giữa Anh và Argentina năm 1982
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Chiến tranh Falkland (tiếng Anh: Falklands War, theo phía Anh) hay Chiến tranh Malvina (tiếng Tây Ban Nha: Guerra de las Malvinas, theo phía Argentina) là cuộc chiến kéo dài mười tuần giữa Argentina và Anh Quốc, nhằm tranh giành hai lãnh thổ là quần đảo Falkland và Nam Georgia và Quần đảo Nam Sandwich ở Nam Đại Tây Dương. Cuộc chiến bắt đầu vào ngày 2 tháng 4 năm 1982 khi Argentina đổ quân chiếm đóng quần đảo Falkland trong một nỗ lực nhằm thiết lập chủ quyền mà họ yêu sách từ lâu. Ngày 5 tháng 4, chính phủ Anh Quốc phái một biệt đội hải quân đáp trả và tiến hành một cuộc tấn công đổ bộ lên quần đảo. Xung đột kéo dài trong 74 ngày, kết thúc khi Argentina đầu hàng vào ngày 14 tháng 6 năm 1982 và trao trả quần đảo cho Anh Quốc. Tổng cộng, 649 quân nhân Argentina, 255 quân nhân Anh Quốc và ba thường dân Falkland đã thiệt mạng trong chiến sự.
Cuộc chiến là một chương ngắn trong lịch sử tranh chấp dai dẳng các vùng hải đảo giữa hai quốc gia kể trên. Argentina khẳng định chủ quyền đối với quần đảo, do vậy chính phủ nước này mô tả hành động quân sự của mình là thu hồi lãnh thổ chính đáng. Trái lại, chính phủ Anh Quốc nhìn nhận hành động của Argentina là sự xâm lược bất hợp pháp. Suốt thời gian xảy ra xung đột, hai bên đều không chính thức tuyên chiến và chiến sự hầu như chỉ giới hạn trong các lãnh thổ tranh chấp thuộc khu vực Nam Đại Tây Dương.
Xung đột có tác động mãnh liệt tại cả hai quốc gia, trở thành chủ đề của nhiều đầu sách, báo chí, phim ảnh và âm nhạc. Tình cảm ái quốc dâng cao tại Argentina đã dẫn đến các cuộc phản kháng chống chính phủ quân sự cầm quyền, đẩy nhanh sự sụp đổ của nó. Tại Anh Quốc, chính phủ của Đảng Bảo thủ tái đắc cử vào năm sau nhờ thắng lợi trong cuộc chiến. Tác động văn hóa chính trị của cuộc xung đột ít hiển hiện hơn tại Anh Quốc nếu so với Argentina; tại Argentina đương đại, nó vẫn là một chủ đề nóng gây nhiều tranh luận.
Quan hệ ngoại giao giữa Anh Quốc và Argentina được khôi phục trở lại sau khi hai bên đồng ý đưa ra tuyên bố chung tại cuộc họp ở Madrid, Tây Ban Nha năm 1989. Từ đó đến nay, hai quốc gia vẫn chưa thay đổi lập trường một cách rõ ràng đối với chủ quyền quần đảo Falkland. Năm 1994, yêu sách của Argentina đối với các vùng lãnh thổ tranh chấp được đưa vào hiến pháp của họ.
Trong thời kỳ trước chiến tranh, và đặc biệt là sau khi chuyển giao quyền lực giữa hai nhà độc tài quân sự là Tướng Jorge Rafael Videla và Tướng Roberto Eduardo Viola vào tháng 3 năm 1981, Argentina rơi vào một giai đoạn đình trệ kinh tế nghiêm trọng và nội loạn trên quy mô lớn chống chính phủ quân sự vốn cai trị quốc gia từ năm 1976. Trong tháng 12 năm 1981, có một biến cố nữa trong chính quyền quân sự Argentina dẫn đến một chính phủ mới với những người đứng đầu là Leopoldo Galtieri, Basilio Lami Dozo và Jorge Anaya. Jorge Anaya là kiến trúc sư và người chủ trương chính về một giải pháp quân sự đối với yêu sách từ lâu với các quần đảo, trù tính rằng Anh Quốc sẽ không bao giờ phản ứng bằng quân sự.
Bằng việc chọn hành động quân sự, chính phủ Galtieri hy vọng huy động những cảm tình ái quốc trường kỳ của người Argentina hướng về các quần đảo, và do đó chuyển hướng chú ý của công chúng khỏi những vấn đề kinh tế mãn tính của quốc gia và những vi phạm nhân quyền liên tục của chế độ. Hành động như vậy cũng sẽ củng cố tính hợp pháp đang suy giảm của họ. Báo La Prensa suy đoán một kế hoạch từng bước với việc cắt đứt tiếp tế cho các quần đảo, kết thúc bằng những hành động trực tiếp trong năm 1982, nếu những cuộc đàm phán tại Liên Hợp Quốc không có kết quả.Căng thẳng giữa hai quốc gia về các quần đảo gia tăng vào ngày 19 tháng 3 khi một nhóm các thương nhân phế liệu kim loại thượng quốc kỳ Argentina tại Nam Georgia, một hành động mà sau này được nhìn nhận là hành động tấn công đầu tiên trong chiến tranh. Tàu tuần tra HMS Endurance của Hải quân Hoàng gia Anh Quốc được phái từ Stanley, Falkland đến Nam Georgia nhằm ứng phó, sau đó dẫn đến việc lực lượng Argentina xâm chiếm Nam Georgia vào ngày 3 tháng 4. Chính phủ quân sự Argentina nghi ngờ rằng Anh Quốc sẽ tăng cường cho lực lượng Nam Đại Tây Dương của họ, nên hạ lệnh xâm chiếm quần đảo Falkland vào ngày 2 tháng 4.
Anh Quốc ban đầu bị bất ngờ trước cuộc tấn công của Argentina tại các quần đảo Nam Đại Tây Dương, bất chấp những cảnh báo liên tiếp của Thuyền trưởng Hải quân Nicholas Barker và những người khác. Barker cho rằng bình luận 1981 của Bộ trưởng Quốc phòng John Nott (trong đó Nott mô tả các kế hoạch nhằm rút Endurance, hiện diện hải quân duy nhất của Anh Quốc tại Nam Đại Tây Dương) gửi một tín hiệu cho ngườ Argentina rằng Anh Quốc không sẵn lòng, và sẽ sớm không thể, bảo vệ các lãnh thổ và dân cư của mình tại quần đảo Falkland.
Ngày 2 tháng 4 năm 1982, lực lượng quân đội Argentine đổ bộ lên quần đảo Falkland, trước đó đã xảy ra việc bắt giữ dân thường của đảo South Georgia vào ngày 19 tháng 3, trước khi chiến tranh bắt đầu. Cuộc tấn công này trên danh nghĩa được phòng thủ bởi lực lượng của Thống đốc quần đảo Falkland Rex Hunt, người lãnh đạo lực lượng Mike Norman của hải quân hoàng gia. Cuộc tấn công này bao gồm các sự kiện đổ bộ của lực lượng đặc nhiệm người nhái dưới sự chỉ huy của Trung úy Guillermo Sanchez-Sabarots, cuộc tấn công vào trại lính Moody Brook, cuộc giao chiến giữa lực lượng Hugo Santillan và Bill Trollope tại Stanley, và cuộc giao chiến cuối cùng dẫn tới đầu hàng tại tòa nhà chính quyền quần đảo Falkland.
Phía Anh đã có các biện pháp đối phó ngay từ trước cuộc tấn công ngày 2 tháng 4. Để phản ứng lại các sự kiện diễn ra tại South Georgia, vào ngày 29 tháng 3, các bộ trưởng đã quyết định điều tàu hỗ trợ hậu cần Fort Austin thuộc Hạm đội Trợ chiến Hoàng gia (RFA) từ Địa Trung Hải xuống phía nam để tiếp trợ cho tàu HMS Endurance. Đồng thời, tàu ngầm hạt nhân tấn công HMS Spartan cũng được lệnh xuất phát từ Gibraltar, và tàu HMS Splendid nhận lệnh hành quân từ Clyde (Scotland) một ngày sau đó. Bộ trưởng Ngoại giao Carrington từng muốn điều động thêm tàu ngầm thứ ba, nhưng quyết định này đã bị hoãn lại do lo ngại ảnh hưởng đến các nhiệm vụ tác chiến khác. Trùng hợp là vào ngày 26 tháng 3, tàu ngầm HMS Superb cũng rời Gibraltar và báo chí lúc bấy giờ phỏng đoán rằng tàu đang hướng xuống phía nam. Nhiều giả thuyết sau đó cho rằng những tin tức này đã khiến chính quyền quân sự Argentina hoảng loạn và quyết định động binh chiếm Falkland trước khi các tàu ngầm của Anh kịp triển khai quân; tuy nhiên, các nghiên cứu sau chiến tranh đã chỉ ra rằng quyết định tấn công cuối cùng thực tế đã được thông qua tại cuộc họp của hội đồng quân sự ở Buenos Aires từ ngày 23 tháng 3.
Hôm sau, trong cuộc họp khẩn cấp do Thủ tướng Margaret Thatcher chủ trì, Đô đốc Sir Henry Leach – Tổng tư lệnh Hải quân Hoàng gia Anh, đã khẳng định: "nước Anh có thể và nên cử một lực lượng đặc nhiệm nếu các đảo bị xâm chiếm". Vào ngày 1 tháng 4, Leach đã phát lệnh cho một lực lượng thuộc Hải quân Hoàng gia Anh đang tham gia tập trận tại Địa Trung Hải chuẩn bị chuyển hướng xuống phía nam. Ngay sau khi cuộc tấn công nổ ra vào ngày 2 tháng 4, nội các Anh đã họp khẩn và thông qua quyết định thành lập một lực lượng đặc nhiệm nhằm tái chiếm quần đảo. Quyết định này đã được Hạ viện Anh ủng hộ trong phiên họp khẩn cấp vào ngày hôm sau.
Tin tức đầu tiên về cuộc tấn công đến với phía Anh từ các nguồn tin của Argentina. Một nhân viên thuộc Bộ Quốc phòng tại London đã có cuộc trao đổi ngắn qua mạng telex với điện báo viên của Thống đốc Hunt; người này xác nhận quân Argentina đã đổ bộ lên đảo và đang kiểm soát tình hình. Cuối ngày hôm đó, nhà báo Laurie Margolis của hãng BBC đã liên lạc được với một người dân tại Goose Green qua vô tuyến điện nghiệp dư. Người này xác nhận sự xuất hiện của một hạm đội lớn của Argentina và lực lượng của họ đã kiểm soát hoàn toàn hòn đảo.
Vào ngày 6 tháng 4, chính phủ Anh đã thành lập một Nội các Chiến tranh để giám sát chính trị hàng ngày đối với chiến dịch. Đây là bộ máy tối cao trong việc quản lý khủng hoảng của Anh với nhiệm vụ "theo dõi sát sao các diễn biến chính trị và quân sự liên quan đến khu vực Nam Đại Tây Dương, đồng thời báo cáo lên Ủy ban Chính sách Đối ngoại và Quốc phòng khi cần thiết". Nội các Chiến tranh duy trì họp ít nhất mỗi ngày một lần cho đến khi giải thể vào ngày 12 tháng 8. Dù Margaret Thatcher thường được mô tả là người nắm quyền chi phối cơ quan này, Lawrence Freedman đã lưu ý trong cuốn Lịch sử chính thức về chiến dịch Falklands (Official History of the Falklands Campaign) rằng Thatcher không hề phớt lờ các ý kiến phản đối hay bỏ qua việc tham vấn những người khác. Tuy nhiên, một khi quyết định đã được thông qua, bà "sẽ không bao giờ ngoảnh lại".
Vào ngày 31 tháng 3 năm 1982, Đại sứ Argentina tại Liên Hợp Quốc là Eduardo Roca bắt đầu vận động sự ủng hộ nhằm phản đối việc Anh tăng cường lực lượng quân sự. Phía Argentina lập luận rằng hành động quân sự này của Anh sẽ phá vỡ các nghị quyết trước đó của Liên Hợp Quốc vốn kêu gọi hai nước giải quyết tranh chấp Falkland bằng thương lượng. Vào đúng tối ngày diễn ra cuộc tấn công (2 tháng 4), Roca đã tổ chức một bữa tiệc chiêu đãi ngay tại tư dinh của mình để tiếp đón Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc là bà Jeane Kirkpatrick, cùng nhiều quan chức cấp cao từ Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ và Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ. Sự kiện này khiến giới ngoại giao Anh vô cùng nghi ngại bà Kirkpatrick, nhất là khi trước đó bà từng công khai ủng hộ việc thắt chặt quan hệ với các chế độ độc tài tại Nam Mỹ.
Ngày 1 tháng 4, Luân Đôn thông báo cho Đại sứ Anh tại Liên Hợp Quốc là Sir Anthony Parsons rằng một cuộc tấn công sắp sửa xảy ra và ông cần triệu tập một cuộc họp khẩn cấp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc để thông qua một nghị quyết có lợi nhằm chống lại Argentina. Parsons cần phải giành được 9 phiếu thuận từ 15 thành viên Hội đồng (đây không phải là đa số phiếu phổ thông) và phải tránh được lá phiếu phủ quyết từ bất kỳ ai trong bốn thành viên thường trực còn lại. Cuộc họp diễn ra vào lúc 11 giờ sáng ngày 3 tháng 4 theo giờ New York (tức 4 giờ chiều giờ Luân Đôn). Nghị quyết 502 Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc được thông qua với tỷ lệ 10 phiếu thuận, 1 phiếu chống (Panama) và 4 phiếu trắng. Đáng chú ý, cả Liên Xô lẫn Trung Quốc đều bỏ phiếu trắng. Nội dung nghị quyết nêu rõ:
Hết sức quan ngại trước các báo cáo về cuộc tấn công ngày 2 tháng 4 năm 1982 của lực lượng vũ trang Argentina; Xác định rằng đang có sự đe dọa đối với hòa bình tại khu vực Quần đảo Falkland (Quần đảo Malvinas), Yêu cầu chấm dứt ngay lập tức các hành động thù địch; Yêu cầu rút ngay toàn bộ lực lượng Argentina ra khỏi Quần đảo Falkland (Quần đảo Malvinas); Kêu gọi Chính phủ Argentina và Vương quốc Anh tìm kiếm giải pháp ngoại giao cho các bất đồng và tôn trọng đầy đủ các mục đích cũng như nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc.
Đây là một thắng lợi quan trọng của Anh, giúp họ giành thế thượng phong trên mặt trận ngoại giao. Dự thảo nghị quyết do Parsons đệ trình đã khéo léo né tránh bất kỳ đề cập nào đến tranh chấp chủ quyền (điều có thể gây bất lợi cho Anh); thay vào đó, văn bản này tập trung vào việc Argentina vi phạm Chương VII của Hiến chương LHQ, vốn nghiêm cấm việc đe dọa hoặc sử dụng vũ lực để giải quyết các tranh chấp. Việc nghị quyết chỉ yêu cầu việc rút quân của lực lượng Argentina đã tạo điều kiện pháp lý cho Anh tự do dùng biện pháp quân sự để tái chiếm quần đảo nếu Argentina không rút quân, bằng cách thực hiện quyền tự vệ chính đáng được quy định trong Hiến chương Liên Hợp Quốc.
Đơn vị Lục quân Argentina được chỉ định tham gia cuộc chiếm đóng Falkland là Trung đoàn Bộ binh 25 (Argentina) với quân số khoảng 681 người. Đây là lực lượng tinh nhuệ được huấn luyện đặc biệt và tuyển chọn từ nhiều vùng khác nhau của Argentina; họ được không vận đến Sân bay Port Stanley ngay khi đường băng được dọn sạch chướng ngại vật. Khi thấy rõ phía Anh đang phái một lực lượng đặc nhiệm đổ bộ đến, Argentina đã ban bố lệnh tổng động viên quân dự bị, đồng thời điều động hai lữ đoàn gồm tám trung đoàn bộ binh cùng các đơn vị yểm trợ ra đảo. Tính đến đầu tháng 5, tổng số binh lính đồn trú của Argentina trên đảo đã lên tới khoảng 13.000 người. Do lứa lính nghĩa vụ sinh năm 1963 chỉ vừa mới nhập ngũ, quân đội đã phải triệu tập lại cả lứa lính của năm trước đó. Chuẩn tướng Mario Benjamín Menéndez được bổ nhiệm làm Thống đốc Quân sự của Falkland.
Lực lượng cảnh sát quân sự Argentina đến đảo mang theo hồ sơ chi tiết về nhiều cư dân địa phương, tạo điều kiện cho Thiếu tá tình báo Patricio Dowling bắt giữ và thẩm vấn những ai bị nghi ngờ chống đối cuộc chiếm đóng. Ban đầu, một số cư dân bị coi là có tư tưởng bài Argentina đã bị trục xuất, trong đó có gia đình Luxton và David Colville, chủ biên tờ Falklands Times. Động thái này đã phản tác dụng khi những người bị trục xuất liên tục trả lời phỏng vấn báo chí quốc tế. Về sau, 14 nhân vật có uy tín khác trong cộng đồng — kể cả viên chức y tế cấp cao nhất — bị đưa đi quản thúc tại Fox Bay trên đảo Tây Falkland. Lo ngại trước hành vi độc đoán của Dowling, các sĩ quan cấp cao của Argentina đã cách chức và đưa ông rời khỏi đảo. Trong gần một tháng, toàn bộ người dân tại Goose Green bị giam lỏng trong hội trường của ngôi làng với điều kiện sinh hoạt tồi tàn. Các vụ giam giữ tương tự cũng được ghi nhận ở nhiều khu định cư khác.
Nội dung từ bài Wikipedia “Chiến tranh Falkland”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.