Nổi dậy Busan–Masan hoặc viết tắt, Nổi dậy Bu-Ma, là chuỗi các cuộc biểu tình và nổi dậy của người dân nhằm phản đối chế độ độc tài Yushin của Tổng thống Park Chung-hee tại Hàn Quốc. Sự kiện diễn ra từ ngày 16 đến ngày 20 tháng 10 năm 1979 tại Busan và Masan (nay là một quận thuộc thành phố Changwon, Hàn Quốc). Sinh viên Đại học Quốc gia Pusan đã khởi xướng các cuộc biểu tình kêu gọi chấm dứt chế độ độc tài của ông Park, sau khi chính quyền đưa ra quyết định gây tranh cãi là trục xuất ông Kim Young-sam – Chủ tịch Đảng Dân chủ Mới – khỏi Quốc hội.
Vào ngày 17 tháng 10, các cuộc biểu tình đã lan rộng, thu hút sự tham gia của người dân, và lan tới Masan vào các ngày 18 và 19 tháng 10. Nó còn được gọi là Nổi dậy Dân chủ Busan–Masan (tiếng Hàn: 부마민주항쟁; Hanja: 釜馬民主抗爭) hoặc Phong trào Dân chủ hóa Busan–Masan (부마민주화운동; 釜馬民主化運動).
Ông Park ban bố thiết quân luật vào ngày 18 tháng 10 và chuyển hồ sơ của 66 người sang tòa án quân sự. Vào ngày 20 tháng 10, ông Park đã viện dẫn Đạo luật Thiết quân luật. Quân đội được huy động, và 59 thường dân bị triệu tập ra tòa án quân sự. Sáu ngày sau, ông Park bị ám sát bởi chính giám đốc tình báo của mình là Kim Jae-gyu, dẫn đến sự kiện Mùa xuân Seoul và việc thâu tóm quyền lực bởi Tướng Chun Doo-hwan vào năm sau đó.
Bối cảnh
Cuộc bầu cử Quốc hội năm 1978 diễn ra vào tháng 12 và chịu sự tác động từ phía chính phủ. Mặc dù vậy, đảng cầm quyền – Đảng Dân chủ Cộng hòa – đã thất bại trước Đảng Dân chủ Mới.
Tháng 8 năm 1979, các nữ công nhân của Công ty Thương mại YH (YH무역주식회사) đã tổ chức một cuộc ngồi phản đối tại trụ sở Đảng Dân chủ Mới. Lãnh đạo Đảng Dân chủ Mới, ông Kim Young-sam, đã trả lời phỏng vấn tờ New York Times, trong đó kêu gọi chính phủ Hoa Kỳ ngừng viện trợ tài chính cho chính quyền Park, qua đó chấm dứt sự ủng hộ đối với một 'chế độ độc tài thiểu số'. Đáp lại cuộc phỏng vấn này, Đảng Dân chủ Cộng hòa cầm quyền đã khai trừ Kim Young-sam ra khỏi Quốc hội, dẫn đến việc tất cả các thành viên thuộc đảng đối lập từ chức khỏi Quốc hội.
Tiến trình
Lịch sử của cuộc biểu tình như sau:
- Ngày 3 tháng 5 năm 1979 - Đại hội toàn quốc của Đảng Dân chủ Mới diễn ra; đại diện của phái ôn hòa trong đảng là Yi Cheol-seung đã rời bỏ hàng ngũ, còn Kim Young-sam được bầu chọn.
- Ngày 11 tháng 8 năm 1979 - Một cuộc ngồi phản đối do các công nhân Công ty Thương mại YH tổ chức tại trụ sở Đảng Dân chủ Mới đã bị cảnh sát chống bạo động trấn áp bằng vũ lực, dẫn đến cái chết của một nữ công nhân. Kim Young-sam bị bắt giữ.
- Ngày 4 tháng 10 năm 1979 - Đảng Dân chủ Cộng hòa cầm quyền đã trục xuất Kim Young-sam khỏi Quốc hội.
- Ngày 15 tháng 10 năm 1979 - 'Tuyên ngôn Đấu tranh Dân chủ' được sinh viên Đại học Quốc gia Pusan công bố.
- Ngày 16 tháng 10 năm 1979 - Nổi dậy Busan–Masan đã diễn ra.
- Ngày 17 tháng 10 năm 1979 - Trạm cảnh sát Chungmu, Tổng công ty Phát thanh Truyền hình Hàn Quốc và cơ quan thuế Busan đã bị phá hủy. Các phương tiện của cảnh sát bị đốt cháy và hư hại.
- Ngày 18 tháng 10 năm 1979 - Chính phủ ban bố thiết quân luật tại Busan vào lúc 12 giờ đêm. Quân đội đã bắt giữ 1.058 người, trong đó 87 người sau đó phải đối mặt với phiên tòa xét xử. Các đơn vị lính dù đã được triển khai tại Busan và Masan.
- Ngày 20 tháng 10 năm 1979 - Chính phủ áp dụng Đạo luật Thiết quân luật tại Masan.
- Ngày 26 tháng 10 năm 1979 - Tổng thống Park Chung-hee bị ám sát.
- Ngày 28 tháng 11 năm 1979 - Tòa án quân sự đã tuyên án từ 2 đến 5 năm tù đối với 20 người tham gia, với các tội danh gây bạo loạn, phóng hỏa và vi phạm sắc lệnh thiết quân luật. Các cáo buộc đối với 67 người khác đã được rút lại và họ sau đó được trả tự do.
Ảnh hưởng
Sự kiện này đã khơi mào cho những xung đột trong nội bộ chính phủ, dẫn đến sự sụp đổ sớm của chế độ Yushin – một chế độ vốn được duy trì nhờ các biện pháp khẩn cấp. Sau vụ ám sát Tổng thống Park Chung Hee, thiết quân luật đã được ban bố và mở rộng trên phạm vi toàn quốc bởi Chun Doo-hwan, khi đó là Tư lệnh An ninh; ông cũng đồng thời trở thành Tư lệnh Thiết quân luật. Trên cương vị này, Chun Doo-hwan đã tự đưa mình lên làm Tổng thống và giải tán Quốc hội. Sau những sự kiện đó, quyền Tổng thống lúc bấy giờ là Choi Kyu-hah đã từ chức. Chính quyền Chun Doo-hwan còn được gọi là Đệ Ngũ Đại Hàn Dân Quốc.
Cuộc biểu tình đã gây ảnh hưởng đến các phong trào dân chủ hóa khác, bao gồm Mùa xuân Seoul, Phong trào dân chủ Gwangju và Đấu tranh Dân chủ Tháng Sáu.
Hậu quả
Công viên Dân chủ được xây dựng vào năm 1999, và một đài tưởng niệm đã được dựng lên để vinh danh những người tham gia các cuộc biểu tình.
Năm 2013, Đạo luật về Khôi phục Danh dự và Bồi thường cho những người tham gia Phong trào Dân chủ Buma đã được thông qua nhằm đề cao ý nghĩa của cuộc biểu tình này đối với tiến trình dân chủ hóa tại Hàn Quốc. Ngoài ra, đạo luật này cũng quy định về các nỗ lực bồi thường cho những nạn nhân của phong trào. Một số nội dung chính của đạo luật bao gồm: quyền yêu cầu xét xử lại; xác định mức độ thương tật đối với những người tham gia bị tổn hại về sức khỏe; bồi thường bằng tiền cho gia đình các nạn nhân và các bên liên quan khác; cùng với việc khôi phục danh dự cho những người đã tham gia phong trào.
Vào tháng 9 năm 2020, một sinh viên Đại học Quốc gia Pusan – người tham gia các cuộc biểu tình vào thời điểm đó – đã đệ đơn kiện đòi bồi thường thiệt hại đối với Chính phủ Hàn Quốc sau khi bị bắt giữ và giam giữ trong phòng tạm giam suốt 10 ngày. Ngày 7 tháng 10 năm 2022, Thẩm phán chủ tọa Lee Jeong-kwon thuộc Tòa án Trung tâm Quận Seoul đã ra phán quyết buộc Chính phủ Hàn Quốc phải bồi thường 25 triệu won cho nguyên đơn.