Thảm sát Liệt Tự diễn ra ngày 7 tháng 3 năm 1987 tại vịnh Đông Cương (東崗) thuộc đảo Liệt Tự, huyện đảo Kim Môn, Đài Loan khi binh lính thuộc Sư đoàn bộ binh nặng 185 của Quốc quân Trung Hoa Dân Quốc giết hại 24 thuyền nhân Việt Nam khi thuyền của những người này bị dạt vào bờ vịnh Đông Cương. Trong số các nạn nhân có, 8 trẻ em (trong đó có 1 trẻ sơ sinh), 5 phụ nữ (trong đó có 1 người đang mang thai), và 11 nam giới. Cho đến nay Quốc quân Trung Hoa Dân Quốc vẫn chối bỏ việc họ đã gây ra thảm sát này, thay vào đó họ xếp sự việc này vào dạng ngộ sát (誤殺事件, ngộ sát sự kiện) với cái tên Sự kiện ngày 7 tháng 3 (三七事件, Tam thất sự kiện) hay Sự kiện Đông Cương (東崗事件, Đông Cương sự kiện).
Bất chấp việc chính phủ Đài Loan từng nhiều lần cố gắng che đậy bản chất của sự kiện này, vụ thảm sát tại Liệt Tự đã gây phản ứng mạnh từ chính giới Đài Loan và được coi là một trong các yếu tố dẫn đến việc Trung Quốc Quốc dân Đảng phải bãi bỏ lệnh giới nghiêm quân sự được áp đặt ở Đài Loan suốt 38 năm kể từ khi Trung Hoa Dân Quốc dời sang Đài Loan tháng 5 năm 1949. Một số nguyên nhân và chi tiết cụ thể của vụ thảm sát hiện vẫn đang được điều tra.
Bối cảnh
Toàn bộ quần đảo Kim Môn - bao gồm khoảng 20 đảo và đảo nhỏ, vẫn được Đài Loan coi là vùng chiến sự vào thời điểm vụ thảm sát xảy ra và việc quản lý các đảo này đều tuân theo chế độ thiết quân luật mà chính quyền Trung Quốc Quốc dân Đảng đã áp đặt từ năm 1949. Việc phòng thủ Kim Môn được giao cho Bộ Tư lệnh phòng vệ Kim Môn (金門防衛司令部, Kim Môn phòng vệ tư lệnh bộ, hay KDC) quản lý. Đây là một Tập đoàn quân trực thuộc bộ binh của Quốc quân Đài Loan được thành lập để bảo vệ Kim Môn khỏi Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc sau khi Đài Loan chấm dứt những nỗ lực tái chiếm Trung Quốc đại lục từ năm 1970. Ngày 18 tháng 12 năm 1978, Đặng Tiểu Bình bắt đầu khởi xướng Cải cách kinh tế Trung Quốc và bắt đầu cho thiết lập bốn đặc khu kinh tế đầu tiên của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa tại Sán Đầu, Thâm Quyến, Chu Hải, và Hạ Môn. Từ ngày 7 tháng 10 năm 1980, cảng quốc tế tại Hạ Môn cũng được chính thức mở rộng để tăng năng lực tiếp nhận thương mại.
Về phía Đài Loan, ngày 15 tháng 12 năm 1980, Chỉ huy trưởng của Bộ Tư lệnh phòng vệ Kim Môn là tướng Tống Tâm Liên được thăng chức giám đốc Cục An ninh quốc gia Đài Loan (國家安全局, Quốc gia an toàn cục) và tướng Triệu Vạn Phú được cử thay thế Tống trong vai trò chỉ huy trưởng của Kim Môn. Trong mùa xuân năm 1981, Triệu ra lệnh cho chỉ huy trưởng Sư đoàn 158 là thiếu tướng Cung Lực (龔力) xây dựng hai bức tường vẽ khẩu hiệu cỡ lớn - một bức cao 3,2 m, dài 20 m trên đảo Đại Đảm, và một bức trên đảo Nhị Đảm, trên đó sơn khẩu hiệu "Chủ nghĩa Tam dân thống nhất Trung Quốc". Hoàn thành tháng 8 năm 1986, các bức tường khẩu hiệu này hướng về phía các tuyến đường biển quốc tế trên vịnh Hạ Môn và quay thẳng về phía Trung Quốc đại lục, chúng được chiếu sáng hàng đêm cho đến tận tháng 7 năm 1995. Đây cũng là khoảng thời gian Tập Cận Bình đảm nhận vị trí Phó Thị trưởng thành phố Hạ Môn trước khi bắt đầu quá trình thăng tiến đến chức Tổng Bí thư và Chủ tịch nước Trung Quốc.
Vấn đề người tị nạn
Sau Chiến tranh Việt Nam (1955–1975), Chiến tranh biên giới Việt Nam – Campuchia (1978–1979), và Chiến tranh biên giới Việt – Trung 1979, nhiều người Đông Dương đã phải đi tị nạn ở nước ngoài. Họ thường phải di chuyển qua nhiều địa điểm bởi đôi khi giới chức trách địa phương ở nơi họ đến lại không cho phép họ dừng lại tị nạn, buộc họ phải di chuyển tới địa điểm, quốc gia mới. Tại Đài Loan, Bộ Tư lệnh phòng vệ Bành Hồ (澎湖防衛司令部, Bành Hồ phòng vệ tư lệnh bộ, hay PDC) đã hợp tác với Dự án Hải Phiêu (海漂專案, Hải phiêu chuyên án) của Kiều vụ ủy viên hội (僑務委員會, tức Ủy ban ngoại kiều của Hành chính viện Trung Hoa Dân Quốc) và Tổng hội cứu trợ Trung Hoa (中華救助總會) thực hiện việc di chuyển 2098 người tị nạn trên 45 thuyền, và thông qua Dự án Nhân Đức (仁德專案) di chuyển 6497 người tị nạn khác bằng đường hàng không. Tổng cộng, trên 12500 người tị nạn đã được Đài Loan giải cứu kể từ năm 1975
Ngày 1 tháng 4 năm 1982, Hành chính viện Trung Hoa Dân Quốc đã khởi động Dự án Bình Tĩnh (平靖專案, Bình tĩnh chuyên án), qua đó giao Bộ Quốc phòng Trung Hoa Dân Quốc trao trả người tị nạn. Tuy Bộ Quốc phòng của Đài Loan có sửa đổi quy trình làm việc với người tị nạn trên giấy tờ, nhưng thực tế họ lại không thực hiện những nội dung được Hành chính viện giao. Thay vào đó, thực tế tiền tuyến cho thấy đôi khi người tị nạn bị bắt đã bị giết tại chỗ và hoặc bị chôn qua loa trên bãi biển, hoặc thả trôi theo thủy triều ra biển. Tuy Bộ Quốc phòng Đài Loan nắm được thông tin về những vụ việc này nhưng họ lại nhắm mắt cho qua và tiếp tục cuộc chiến nhằm vào người tị nạn - một chiến dịch sau này được coi là đã làm tổn hại an ninh quốc gia của chính Đài Loan.
Vụ việc liên quan
Tháng 1 năm 1985, một chiếc thuyền tam bản chở 8 ngư dân Trung Quốc bị hỏng động cơ, trôi dạt, và mắc cạn tại đảo Sư - thuộc địa bàn bảo vệ của Tiểu đoàn 473. Khi trung đội đóng tại đây điện báo về cho Bộ Tư lệnh phòng vệ Kim Môn (KDC) xin chỉ đạo, họ đã được lệnh giết toàn bộ những ngư dân Trung Quốc vô tình bị mắc cạn này. 6 trong số 8 ngư dân đã bị bắn chết ngay lập tức, nhưng 2 người đã kịp trốn thoát vào một hang đá. Tại đây họ đã quỳ lạy xin lính Đài Loan tha mạng sau khi bị phát hiện, nhưng cả hai đã bị đẩy khỏi vách đá thiệt mạng vì KDC đã nhấn mạnh với đơn vị tuần tra là toàn bộ số ngư dân này cần phải bị thủ tiêu. Một cuộc tìm kiếm chiếc thuyền tam bản sau đó chỉ phát hiện được một lá thư của một ngư dân bỏ lại, theo đó anh ta báo với mẹ của mình rằng mình đã thu thập đủ len cho bà để đan một chiếc áo len cho mùa đông.
Tháng 4 năm 1986, một vụ việc khác xảy ra có liên quan đến một cặp tình nhân trẻ tuổi. Đều là giáo viên, họ đã bơi từ Hạ Môn tới đảo Đại Đảm để xin tị nạn tại Đài Loan. Chỉ huy trưởng đơn vị bảo vệ đảo Đại Đảm và Phó Chỉ huy trưởng Sư đoàn Liệt Tự 158 đã gặp hai người và đưa họ đến sở chỉ huy KDC tại đảo chính Kim Môn. Ngay lập tức vị chỉ huy trưởng này bị tước vai trò chỉ huy vì đã vi phạm lệnh "không chấp nhận người đầu hàng tại vùng chiến sự" của chỉ huy KDC Triệu Vạn Phú.
Giữa tháng 7 năm 1986, Triệu Vạn Phú đi kiểm tra các đảo, đá vòng ngoài của Liệt Tự và phát hiện ra rằng tiểu đoàn trinh sát hỗn hợp thủy bộ ARB-101 (海龍蛙兵, Hải long oa binh) đã tiếp nhận một người không rõ danh tính bơi gần Đại Đảm sau khi đơn vị canh phòng ở đây không thể xua đuổi người này ra khỏi phạm vi bảo vệ. Triệu đã hết sức tức giận vì vụ việc này, quát mắng chỉ huy của ARB, và bỏ về Kim Môn. Ngay sau đó, vị chỉ huy Đại Đảm đã cho gọi tất cả các đơn vị canh phòng tới và hạ lệnh giết-hết để ngăn ngừa bất cứ người nào lên được bờ biển. Phó chỉ huy Lữ đoàn 473 chịu trách nhiệm bảo vệ đảo Nhị Đảm đã cho giết hại 7 ngư dân bị mắc cạn năm 1983 và cũng là người truyền đạt lệnh giết 8 ngư dân ở đảo Sư, nhân sự việc xảy ra với ARB-101 cũng đã triệu tập toàn bộ thuộc cấp của ông ta và tái khẳng định: "Bất cứ ai lên đảo này sẽ bị giết bất kể lý do gì, không có ngoại lệ cho bất cứ ai." Không lâu sau đó, ông ta được thăng chức lên vị trí chỉ huy Lữ đoàn 472 và chịu trách nhiệm chỉ huy toàn bộ các đơn vị bảo vệ phía nam Liệt Tự.
Chương trình vũ khí hạt nhân
Cả KDC và Bộ Tư lệnh phòng vệ Mã Tổ (馬祖防衛司令部, hay MDC) đều được giao nhiệm vụ bảo vệ hệ thống pháo hạt nhân (pháo có khả năng bắn đạn hạt nhân) nhắm tới các khu vực láng giềng trong thời gian Chiến tranh Lạnh. Một trong số các mục tiêu chính của hệ thống này là thành phố Hạ Môn, mặc dù bất cứ vụ nổ hạt nhân nào xảy ra ở đây thì chính hai đảo Đại Đảm và Nhị Đảm cũng sẽ nằm trong vòng bán kính ảnh hưởng vị vị trí quá gần đất liền. Một số nguồn tin cho rằng Đài Loan đã phát triển một chương trình vũ khí hạt nhân từ năm 1967 và chỉ ngừng lại vào năm 1977 dưới sức ép của Hoa Kỳ và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), trước khi bí mật tái khởi động. Năm 1986, sau gần 20 năm nghiên cứu và thử nghiệm mô phỏng, Đài Loan đã thực hiện thành công một vụ nổ mô phỏng hạt nhân tại một địa điểm quân sự ở Bình Đông - vụ thử nghiệm này đã bị vệ tinh trinh sát của Hoa Kỳ ghi lại và đã được Viện trưởng Viện Hoa Kỳ tại Đài Loan David Dean nghiên cứu vào năm 1988, theo ghi chép trong nhật ký của Đại tướng Hác Bách Thôn (郝柏村).
Việc Quốc quân Trung Hoa Dân Quốc âm mưu phát triển vũ khí hạt nhân cuối cùng đã bị bại lộ vì thông tin rò rỉ từ thượng tá Trương Hiến Nghĩa (張憲義) - phó giám đốc Viện Nghiên cứu Năng lượng hạt nhân trực thuộc Viện Khoa học và Công nghệ Trung Sơn nhưng đã đào tẩu sang Hoa Kỳ tháng 1 năm 1988. Một đặc vụ của quân đội Đài Loan đã bám theo con của Trương Hiến Nghĩa từ trường để xác định vị trí nhà của Trương ở Washington, D.C., qua đó vi phạm chương trình bảo vệ nhân chứng của Hoa Kỳ và khiến David Dean phải trực tiếp đối đầu với tướng Hác Bách Thôn.
Diễn biến
Ngày 6 tháng 3 năm 1987, một chiếc thuyền của người tị nạn Việt Nam vốn bị Hồng Kông từ chối tiếp nhận đã đến Kim Môn để xin được tị nạn chính trị. Tuy nhiên tướng Triệu Vạn Phú đã bác đơn xin tị nạn của thuyền nhân Việt Nam, đồng thời ra lệnh cho tàu tuần tra ARB-101 kéo tàu khỏi bờ biển Kim Môn trong buổi sáng ngày 7 tháng 3 kèm theo lời cảnh báo cho người tị nạn là họ không được phép quay lại. Tuy nhiên, vì một số lý do hiện nay vẫn chưa được làm rõ, thông tin về sự hiện diện của chiếc thuyền chở người tị nạn này không được chuyển đến tuyến đầu của các lực lượng phòng vệ bờ biển Đài Loan trong khu vực, bao gồm cả các lực lượng đóng ở Liệt Tự.
Do buổi sáng mặt biển khu vực này có sương mù làm tầm nhìn hạn chế, chỉ sau khi trời quang sương mù vào buổi chiều, trạm gác của bộ binh đóng ở bờ biển phía Nam của Liệt Tự mới phát hiện sự có mặt của chiếc thuyền của người tị nạn Việt Nam vào lúc 16 giờ 37 phút, khi đó thuyền đã ở quá gần để pháo binh có thể sử dụng việc câu pháo gián tiếp để áp chế (trong trường hợp thực sự có địch tấn công). Lúc này, chỉ huy Tiểu đoàn bộ binh số 1 Đại Sơn Đính (大山頂), chỉ huy Lữ đoàn 472, và chỉ huy chiến đấu của Sư đoàn 158 đã tới địa bàn cùng các sĩ quan tham mưu. Tình cờ cũng trong thời điểm này, Tiểu đoàn pháo binh hạng nhẹ 629 đang diễn tập thực địa ở một sân bay cũ nằm gần bờ biển phía Đông Bắc của Liệt Tự đã phóng một quả đạn pháo sáng đủ để người quan sát thấy không có lực lượng nào của địch đang tấn công bãi biển. Tuy vậy, binh lính ở khu vực có chiếc thuyền tị nạn vẫn tiến hành phản ứng theo quy trình chiến đấu, đó là tấn công mục tiêu bằng các loại súng T57, M60, và M2 Browning trong tầm bắn của Đại đội 3, trong khi các lực lượng tiếp ứng cũng tiếp cận để chuẩn bị tham chiến với quân số lên tới trên 200 lính bộ binh.
Do điều kiện biển và thời tiết, chiếc thuyền của người tị nạn Việt Nam bị mắc cạn trên bờ biển phía Tây Nam của cảng cá Đông Cương (L-05), một địa điểm mang vị trí chiến lược nhạy cảm đối với lực lượng phòng vệ đảo và nằm ngay trước tầm bắn của súng cối M30 và súng không giật M40 của các lực lượng này. Nằm ngay gần đó là trạm giao thông liên lạc có biệt danh "04" (phát âm gần như "Ngươi chết" trong tiếng Trung) vốn đóng trên một ngọn đồi dốc 30° đúng góc chết của màn hình radar. Phía sau ngọn đồi này là các vị trí đặt pháo đường ray lớp lựu pháo M1 240 mm ("Rồng Đen" hay còn được gọi là "Pháo hạt nhân" - pháo lớn có khả năng bắn đạn hạt nhân) của lực lượng phòng vệ Kim Môn, và tiểu đoàn lựu pháo M114 155 mm và lựu pháo M101 105 mm của Sư đoàn 158. Vì vị trí chiến lược này nên việc chiếc thuyền lạ của người tị nạn bị mắc cạn ở đây đã gây quan ngại lớn cho các lực lượng phòng vệ bờ biển, và lập tức chiếc thuyền trúng đạn bắn chéo từ các cứ điểm L-05, L-06 và pháo đài trên đảo Phục Hưng của tiểu đoàn 2, thêm vào đó là hai phát đạn chống tăng M72 LAW của các lượng lực tăng cường. Tuy các viên đạn xuyên giáp được bộ binh Đài Loan bắn ra nhanh chóng xuyên thủng âu thuyền nhưng chúng không phát nổ, và ba người tị nạn Việt Nam không mang vũ khí đã nhanh chóng rời khỏi thuyền, giơ cao tay và cầu xin bằng tiếng Hoa, "Làm ơn đừng bắn ...!" trước khi bị lính Đài Loan bắn chết.