Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Sự kiện
Chiến dịch Mùa Xuân 1975
chiến dịch trong chiến tranh Việt Nam
- 1974 – 1975
- Đông Nam Á
Sự kiện
chiến dịch trong chiến tranh Việt Nam
Đang tải bài viết từ Wikipedia…
Chiến dịch Mùa Xuân 1975 tên gọi chính thức là Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân 1975, là chiến dịch quân sự cuối cùng của Quân đội nhân dân Việt Nam trong Chiến tranh Việt Nam dẫn đến sự sụp đổ và đầu hàng của Việt Nam Cộng hòa. Vào tháng 12 năm 1974, các lực lượng thuộc Quân đội Nhân dân Việt Nam từ các căn cứ ở Campuchia đã vượt biên giới và đánh chiếm tỉnh Phước Long vào tháng 1 năm 1975. Sau thành công này, ban lãnh đạo Việt Nam Dân chủ cộng hòa đã mở rộng quy mô tiến công của Quân đội Nhân dân Việt Nam và tiến hành tấn công vào vùng Tây Nguyên từ hướng Campuchia vào tháng 3, đánh chiếm thành phố Buôn Ma Thuột vào ngày 18 tháng 3. Các hoạt động quân sự này ban đầu được dự định làm bước chuẩn bị để khởi động một cuộc tổng tiến công quy mô lớn vào năm 1976.
Sau những thất bại liên tiếp này, chính phủ Việt Nam Cộng hòa nhận ra rằng họ không còn khả năng bảo vệ toàn bộ đất nước và đã ra lệnh rút quân chiến lược khỏi Tây Nguyên. Cuộc rút lui này đã trở thành một thảm họa khi dòng người tị nạn dân thường di tản trong làn khói lửa cùng với binh lính dọc theo một tuyến đường cao tốc duy nhất hướng về vùng duyên hải. Tình hình càng trở nên tồi tệ hơn do các mệnh lệnh hỗn loạn, sự thiếu vắng chỉ huy, cùng với một lực lượng đối phương có tổ chức chặt chẽ và tấn công quyết liệt, dẫn đến việc phần lớn các lực lượng Việt Nam Cộng hòa tại Tây Nguyên bị tiêu diệt hoàn toàn. Một sự sụp đổ tương tự cũng diễn ra tại các tỉnh phía bắc, nơi các lực lượng Quân đội Nhân dân Việt Nam đánh chiếm cả Huế và Đà Nẵng vào cuối tháng 3 trong chiến dịch Huế - Đà Nẵng.
Sau sự sụp đổ của Quân lực Việt Nam Cộng hòa (QLVNCH), Quân đội nhân dân Việt Nam đã tiếp tục điều động các lực lượng của mình vượt qua quãng đường hơn 350 dặm (560 km) về phía nam dọc theo đường mòn Hồ Chí Minh xuyên qua Lào và Campuchia nhằm đánh chiếm thủ đô Sài Gòn của Việt Nam Cộng hòa, qua đó giành chiến thắng chung cuộc cho cuộc chiến. Các lực lượng Việt Nam Cộng hòa tổ chức tái tập hợp xung quanh thủ đô và nỗ lực phòng thủ tại các đầu mối giao thông huyết mạch ở Phan Rang và Xuân Lộc, nhưng phía Việt Nam Cộng hòa đã đánh mất cả ý chí chính trị lẫn quân sự để tiếp tục cuộc chiến. Vào ngày 21 tháng 4, Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Văn Thiệu từ chức và bỏ trốn sang Đài Loan. Ngày 26 tháng 4, Quân đội nhân dân Việt Nam mở chiến dịch Hồ Chí Minh, chiến dịch cuối cùng và tiến vào Sài Gòn, buộc chính phủ Việt Nam Cộng hòa, lúc này đặt dưới sự lãnh đạo của Dương Văn Minh, phải tuyên bố đầu hàng vào ngày 30 tháng 4 năm 1975.
Việc ký kết Hiệp định Hòa bình Paris vào tháng 1 năm 1973 không giúp chấm dứt xung đột tại Việt Nam Cộng hòa, do cả hai bên đều vi phạm lệnh ngừng bắn và nỗ lực giành quyền kiểm soát càng nhiều lãnh thổ càng tốt. Việc chiếm đóng đồng nghĩa với quyền kiểm soát dân cư trong bất kỳ cuộc đàm phán hay nỗ lực tái thống nhất nào trong tương lai. Cuộc xung đột bùng phát sau đó không hề có quy mô nhỏ. Ví dụ, chiến dịch ba giai đoạn "Giành đất, giành dân" của Quân Giải phóng miền Nam bao gồm bốn cuộc tấn công quy mô cấp sư đoàn nhằm đánh chiếm các vị trí có lợi thế về mặt chiến lược. Ủy ban Kiểm soát và Giám sát Quốc tế (ICCS), được thành lập theo một nghị định thư của Hiệp định Paris, đã được giao nhiệm vụ giám sát việc thực thi lệnh ngừng bắn. Tuy nhiên, các nguyên tắc tham vấn và nhất trí giữa các thành viên đã làm tiêu tan mọi nỗ lực nhằm kiểm soát tình hình hoặc ngăn chặn các hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn, và ICCS đã ngừng hoạt động trên thực tế chỉ vài tháng sau khi được thành lập.
Vào cuối năm 1973, một cuộc tranh luận về chính sách quân sự tương lai đã diễn ra trong ban lãnh đạo tại Hà Nội khi Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam họp để đánh giá tiến trình các nỗ lực của mình ở Việt Nam Cộng hòa. Đại tướng Văn Tiến Dũng, Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, cùng Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Võ Nguyên Giáp đã thúc giục việc nối lại các hoạt động quân sự chính quy, đồng thời cảnh báo rằng việc gia tăng thế bị động sẽ ảnh hưởng đến tinh thần của quân đội. Tuy nhiên, Thủ tướng Phạm Văn Đồng lo ngại việc nối lại các chiến dịch sẽ làm cạn kiệt các nguồn lực sống còn cần thiết cho công cuộc tái thiết ở miền Bắc.
Kết quả cuối cùng của cuộc tranh luận này là sự ra đời của Nghị quyết 21, kêu gọi tiến hành các cuộc "đột kích chiến lược" vào lực lượng Việt Nam Cộng hòa nhằm giành lại các vùng lãnh thổ bị mất vào tay QLVNCH kể từ khi Hiệp định Hòa bình được ký kết, đồng thời thử phản ứng của cả Việt Nam Cộng Hòa lẫn chính phủ Mỹ. Những đòn đánh đầu tiên của chính sách mới được tung ra từ tháng 3 đến tháng 11 năm 1974, khi quân giải phóng tấn công lực lượng QLVNCH tại tỉnh Quảng Đức và tại Biên Hòa. Các nhà lãnh đạo Hà Nội đã theo dõi một cách chặt chẽ và lo lắng, nhưng các đợt oanh tạc bằng máy bay ném bom B-52 của Mỹ đã không diễn ra. Tuy nhiên, trong các chiến dịch này (Việt Nam) đã giành lại quyền chủ động quân sự, tích lũy kinh nghiệm trong các hoạt động tác chiến hiệp đồng binh chủng, làm tiêu hao lực lượng QLVNCH, buộc họ phải tiêu thụ một lượng lớn đạn dược, đồng thời mở ra các hướng tiếp cận và bàn đạp cho bất kỳ cuộc tiến công mới nào.
Tổng thống Việt Nam Cộng hòa Nguyễn Văn Thiệu đã công khai lập trường của mình về hiệp định ngừng bắn bằng việc tuyên bố chính sách "Bốn Không": không thương lượng với cộng sản; không có các hoạt động chính trị của cộng sản ở phía nam Vùng phi quân sự (DMZ); không có chính phủ liên hiệp; và không nhượng đất cho miền Bắc Việt Nam hoặc Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam – những chính sách gần như đã vô hiệu hóa Hiệp định Paris. Ông Thiệu vẫn tin vào lời hứa của Tổng thống Richard Nixon về việc sẽ tái can thiệp bằng lực lượng không quân Mỹ vào cuộc xung đột nếu có bất kỳ hành vi vi phạm nghiêm trọng nào đối với hiệp định. Phía Việt Nam Cộng hòa cũng giả định rằng viện trợ tài chính và quân sự của Hoa Kỳ sẽ tiếp tục được duy trì ở mức cũ.
Tuy nhiên, vào ngày 1 tháng 7 năm 1973, Quốc hội Hoa Kỳ đã thông qua Tu chính án Case–Church, đạo luật nghiêm cấm mọi hoạt động chiến đấu trực tiếp hoặc gián tiếp của Mỹ trên bầu trời hoặc trên lãnh thổ của Lào, Campuchia và cả hai miền Việt Nam. Vào ngày 7 tháng 11, nhánh lập pháp đã bác bỏ quyền phủ quyết của Nixon đối với Đạo luật Quyền lực Chiến tranh. Trong giai đoạn 1972–1973, Việt Nam Cộng hòa đã nhận được 2,2 tỷ USD viện trợ từ Mỹ. Đến giai đoạn 1973–1974, con số đó đã bị cắt giảm xuống còn 965 triệu USD, giảm hơn 50 phần trăm. Những khó khăn chính trị ngày càng gia tăng của Nixon (đặc biệt là vụ bê bối Watergate) và sự đối kháng ngày càng lớn giữa hai nhánh lập pháp và hành pháp đối với các chính sách về Việt Nam đã không làm giảm bớt kỳ vọng của phía Việt Nam Cộng hòa. Một số người trong ban lãnh đạo Sài Gòn đã thực tế hơn trong việc đánh giá tình hình. Theo tướng Không quân Việt Nam Cộng hòa (RVNAF) Đồng Văn Khuyên: "Các nhà lãnh đạo của chúng ta tiếp tục tin tưởng vào sự can thiệp bằng không quân của Mỹ ngay cả sau khi Quốc hội Mỹ đã nghiêm cấm điều đó một cách rõ ràng... Họ đã tự lừa dối mình." Cú sốc cắt giảm viện trợ càng thêm trầm trọng vào ngày 9 tháng 8, khi Richard Nixon, người bảo trợ cho nền độc lập của Việt Nam Cộng hòa, bị buộc phải từ chức. Vào tháng 10 năm 1973, cuộc cấm vận dầu mỏ của các nước Ả Rập bắt đầu, và cú sốc dầu mỏ 1973–74 kéo theo đã gây ra một đợt lạm phát phi mã, tàn phá nặng nề nền kinh tế Việt Nam Cộng hòa, khiến một người phát ngôn của ông Thiệu phải thừa nhận trong một cuộc phỏng vấn truyền hình rằng chính phủ đang bị lạm phát "đè bẹp". Một hệ quả của đợt lạm phát này là chính phủ Việt Nam Cộng hòa ngày càng gặp khó khăn trong việc trả lương cho binh lính.
Tận dụng khoảng thời gian phục hồi của Quân đội nhân dân Việt Nam trong năm 1974, Nguyễn Văn Thiệu đã dàn mỏng lực lượng của mình bằng cách phát động các cuộc tấn công chiếm lại hầu hết các vùng lãnh thổ bị Quân đội nhân dân Việt Nam kiểm soát trong đợt giành đất năm 1973, tương đương 15 phần trăm tổng diện tích đất đai do Quân đội nhân dân Việt Nam kiểm soát tại thời điểm có lệnh ngừng bắn. Đến cuối năm 1974, QLVNCH rơi vào tình trạng suy giảm hỏa lực do viện trợ của Mỹ giảm sút, trong khi các lực lượng đối phương tiếp tục gia tăng sức mạnh.
Đến cuối tháng 10, Bộ Chính trị Đảng Lao động Việt Nam đã quyết định chiến lược cho năm 1975 và 1976. Trong kế hoạch được biết đến với tên gọi Nghị quyết năm 1975, ban lãnh đạo Đảng nhận định cuộc chiến đã bước vào "giai đoạn cuối". Quân đội cần củng cố các thành quả đã đạt được, xóa bỏ các đồn bốt biên giới của Việt Nam Cộng hòa, bảo đảm an toàn cho hành lang hậu cần, và tiếp tục xây dựng lực lượng ở miền Nam. Trong năm 1976, cuộc tổng tiến công cuối cùng sẽ bắt đầu. Chiến lược này rõ ràng là thận trọng, do Bộ Tổng tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam đã đánh giá quá cao năng lực của QLVNCH, lực lượng vốn chiến đấu tốt trong mùa hè và mùa thu. Họ liên tục tin rằng phía Việt Nam Cộng hòa, ít nhất là về mặt kỹ thuật, vẫn vượt trội về tổng sức mạnh. Tháng sau, các chỉ huy chiến trường và chính ủy của Quân đội nhân dân Việt Nam đã được triệu tập về Hà Nội để đánh giá chiến lược mới. Ban đầu, các bên nhất trí rằng một cuộc tấn công vào Tây Nguyên sẽ có cơ hội thành công lớn nhất, nhưng ý tưởng này đã bị thách thức bởi Trung tướng Trần Văn Trà, tư lệnh quân sự của Trung ương Cục miền Nam. Các tham mưu của ông đã lập sẵn một kế hoạch tấn công trực diện vào Sài Gòn, và ông Trà nhanh chóng đề xuất việc phát động một cuộc tấn công thử nghiệm tại tỉnh Phước Long để xem QLVNCH sẽ kháng cự ra sao và liệu Mỹ có phản ứng hay không. Kế hoạch của ông Trà mang lại tiềm năng giành thắng lợi lớn với rủi ro thấp. Bí thư thứ nhất Lê Duẩn đã thông qua kế hoạch, nhưng cảnh báo ông Trà rằng không được phép thất bại và căn dặn: "Cứ tiến hành tấn công... [Nhưng] anh phải chắc chắn thắng."
Sau khi ký kết Hiệp định Paris, chính phủ Việt Nam Cộng hòa sở hữu lực lượng quân sự lớn thứ tư trên thế giới nhờ vào các chương trình Enhance và Enhance Plus của Mỹ. Quốc gia này nhận được các máy bay chiến đấu và vận tải mới, xe bọc thép, trực thăng, pháo mặt đất cùng các trang thiết bị khác trị giá 753 triệu USD. Các chuyến hàng vũ khí này được Sài Gòn hoan nghênh, nhưng việc thiếu huấn luyện đầy đủ và sự phụ thuộc vào Mỹ về phụ tùng thay thế, nhiên liệu cùng đạn dược đã gây ra nhiều vấn đề về bảo dưỡng và hậu cần. Lực lượng Việt Nam cộng hòa chắc chắn vượt trội về số lượng so với lực lượng liên minh Quân đội nhân dân Việt Nam/Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ở miền Nam với khoảng 1,5 triệu quân thường trực. Nhưng gần 482.000 người trong số này thuộc lực lượng Địa phương quân hoặc Nghĩa quân, những tổ chức có độ tin cậy không đồng đều. Ngay cả con số ít hơn cũng gây hiểu lầm. Chỉ có khoảng 200.000 người trong tổng số còn lại thực sự phục vụ với tư cách quân chính quy trong các binh chủng chiến đấu. Số còn lại nằm trong bộ phận "đuôi" hành chính và hậu cần cần thiết để hỗ trợ họ (dĩ nhiên, một tỷ lệ lớn lực lượng chủ lực của Quân đội nhân dân Việt Nam và quân Giải phóng cũng tham gia vào các hoạt động tương tự trên đường mòn Hồ Chí Minh, mạng lưới phòng không, hành chính, v.v., giống như bất kỳ quân đội hiện đại nào).
QLVNCH luôn gặp vấn đề trong việc duy trì quân số trong hàng ngũ, nhưng trong giai đoạn 1973–75, vấn đề này đã bùng phát thành một đại dịch. Ví dụ, trong năm 1974, chỉ có 65% quân số được phê duyệt có mặt thực hiện nhiệm vụ vào bất kỳ thời điểm nào. Sĩ quan quân đội của quốc gia này vẫn chịu ảnh hưởng từ việc thăng chức và giữ lại các tướng lĩnh dựa trên lòng trung thành chính trị chứ không phải năng lực chuyên môn. Donald Duncan, sĩ quan xuất sắc của Lực lượng Đặc biệt Mỹ tại Việt Nam trong giai đoạn 1964-65, nhận xét về sự tham nhũng của Quân lực VNCH:"Sĩ quan có quá nhiều lý do để khỏi phải ra trận cùng lính. Lính thấy sĩ quan ba hoa về mình trong trận đánh. Lính biết sẽ bị ăn chặn tiền lương ngay khi có thể. Lính biết quân nhu có thể bị đem bán ngoài phố. Lính chiến đấu chỉ để duy trì một hệ thống sẽ giữ họ trong nghèo đói và thất học. Sếp hứa rất nhiều và thất hứa cũng thật nhiều, để giờ lính chẳng còn tin vào chính phủ."
Nạn tham nhũng và sự bất tài trong hàng ngũ sĩ quan là căn bệnh kinh niên, một số người thậm chí "nâng nó lên thành một dạng nghệ thuật. Hồi ký Nguyễn Cao Kỳ nêu trường hợp Tư lệnh đồng bằng sông Cửu Long đã lấy cắp 8.000 đài vô tuyến và 24.000 vũ khí cá nhân do Hoa Kỳ trang bị và sớm tiêu thụ hết sạch sành sanh.Để xoa dịu các học giả chỉ trích, Tổng thống Thiệu đã cách chức tư lệnh Quân đoàn II và Quân đoàn IV, các Tướng Nguyễn Văn Toàn và Nguyễn Vĩnh Nghi, cả hai đều là những người thân tín của ông Thiệu và khét tiếng về tham nhũng. Thật không may, cả hai người cũng là những chỉ huy có năng lực đã được chứng minh, được binh lính yêu mến và linh hoạt trên chiến trường. Vào năm 1972, Đại tướng Creighton Abrams đã nổi giận trước những lời than phiền của QLVNCH rằng họ thiếu vũ khí và trang bị. Ông nói: "QLVNCH không mất xe tăng vì xe tăng địch bắn cháy chúng. QLVNCH mất xe tăng vì, chết tiệt thật, họ đã bỏ lại chúng. Và, mẹ kiếp, nếu họ có xe tăng Josef Stalin 3 [của Liên Xô], tình hình cũng chẳng khá hơn đâu." Ông cũng thẳng thắn chỉ trích Tổng thống Thiệu và Tổng Tham mưu trưởng Sài Gòn Cao Văn Viên: "Trang bị không phải là thứ các ông cần. Các ông cần những con người biết chiến đấu... Các ông có tất cả trang bị mình cần rồi... Các ông mất hầu hết pháo binh vì các ông đã bỏ lại chúng." Ký giả Alan Dawson nhận xét: Đội quân này trang bị vũ khí tốt hơn bất kỳ nước châu Á nào khác, có nhiều máy bay chiến đấu, có nhiều đạn dược, xăng dầu, quân cụ, xe cộ và lương thực hơn hầu hết các quân đội trên thế giới. Nó chỉ thiếu mỗi một điều thôi. Một người Mỹ nói với một binh sĩ Sài Gòn rằng: Chúng tôi đã cho anh mọi thứ anh cần, trừ sự dũng cảm. Chỉ tại anh không có thứ ấy.
Nội dung từ bài Wikipedia “Chiến dịch Mùa Xuân 1975”, theo giấy phép CC BY-SA 4.0.