Tôn giáo · hệ Iran

Hoả giáo

Tôn giáo của Iran cổ đại, do Zoroaster, vị tư tế kiêm thi sĩ, truyền dạy; các thánh ca của ông kêu gọi con người lựa chọn giữa chân lý và dối trá, và thờ phụng Ahura Mazda. Đây là tôn giáo của ba đế quốc Ba Tư; sau cuộc chinh phục của người Ả Rập, tôn giáo này thu hẹp, chỉ còn ở Yazd, Kerman và trong cộng đồng Parsi ở Ấn Độ, và nay tiếp tục tồn tại trong cộng đồng lưu tán khắp thế giới.

2026

Mọi con đường tôn giáo này đã đi: lan tới 16 nơi, nay vẫn còn ở 8 nơi; những nơi đã mất được vẽ nhạt màu

Tôn giáoTôn giáo chínhCó chỗ đứngLan tới
Tuyến thương mạiĐường bộ

Tuyến thương mại truyền đạo

Các tuyến đường trên bản đồ mà nhà truyền giáo, thương nhân và người hành hương của tôn giáo này đã đi qua. Bản đồ phía trên vẽ chúng trong những năm chúng hoạt động.

  • khoảng 130 TCN – 1453 CN · bằng đường bộ

    Con đường tơ lụa

    Thương nhân Sogdia mang đức tin của họ theo con đường này sang phương đông; ở Trường An đã có các đền lửa Hoả giáo vào đầu thế kỷ 7, cho đến lệnh cấm năm 845.

Ý nghĩa biểu tượng

Faravahar

Một chiếc đĩa có cánh mang nửa thân trên của một người đàn ông, được chạm khắc trên các công trình thời Achaemenes như Persepolis. Ý nghĩa ban đầu của nó đến nay vẫn chưa rõ. Tín đồ Hoả giáo ngày nay hiểu đó là fravashi, thần hộ mệnh của mỗi người, còn ba hàng lông vũ trên cánh là suy nghĩ tốt, lời nói tốt và việc làm tốt.

Dòng thời gian

16 nơi, xếp theo thứ tự tôn giáo này truyền đến: khi nào những tín đồ đầu tiên tới, từ đâu và bằng cách nào; khi nào nó trở thành tôn giáo chính ở đó, và khi nào nó phai nhạt.

  1. khoảng 1000 TCN, đến 900 CN · Bactria (Bactra)

    Zoroaster truyền dạy ở miền đông Iran; truyền thống về sau đặt người bảo trợ của ông, vua Vishtaspa, ở Balkh, còn các thánh ca của ông, Gathas, mở đầu kinh Avesta.

  2. khoảng 650 TCN, đến 1000 · Media (Ecbatana)

    Đức tin lan về phía tây giữa các dân tộc Iran; các Magi, một bộ tộc tư tế của người Media có kinh đô là Ecbatana, trở thành giới tư tế của tôn giáo này.

    từ Bactra · qua truyền giáo

  3. khoảng 550 TCN, tôn giáo chính 522 TCN – 900 CN, đến 1100 · Persis (Pasargadae)

    Cyrus Đại đế xây Pasargadae ở Persis; dưới thời Darius I (522–486 TCN), người có các bia ký nói rằng mình trị vì nhờ ơn Ahura Mazda, đây là tôn giáo của các vua nhà Achaemenes.

    từ Ecbatana · qua truyền giáo

  4. khoảng 500 TCN, tôn giáo chính từ 247 TCN, đến 900 CN · Parthia (Nisa)

    Parthava theo tôn giáo này dưới thời nhà Achaemenes; ở Nisa, một trong những nơi đóng đô đầu tiên của các vua nhà Arsaces, các biên nhận kho rượu được ghi ngày theo lịch Hoả giáo.

    từ Bactra · qua truyền giáo

  5. khoảng 500 TCN, đến 301 CN · Armenia (Armavir)

    Dưới sự cai trị của Iran, người Armenia thờ Aramazd (Ahura Mazda), Anahit và Mihr, cho đến khi vua Tiridates III theo Kitô giáo năm 301.

    từ Ecbatana · qua truyền giáo

  6. khoảng 500 TCN, đến 1000 · Sogdiana (Samarkand)

    Người Sogdia giữ một hình thức riêng của tôn giáo này, với các đền lửa và hộp đựng hài cốt người chết, cho đến khi Hồi giáo thay thế nó sau cuộc chinh phục của người Ả Rập.

    từ Bactra · qua truyền giáo

  7. khoảng 500 TCN · Carmania (Kerman)

    Kerman, thuộc tỉnh Carmania xưa, giữ được một cộng đồng Hoả giáo suốt những thế kỷ Hồi giáo; cùng với Yazd, đây là một trong hai nơi nương náu của tôn giáo này ở Iran.

    từ Pasargadae · qua truyền giáo

  8. khoảng 141 TCN, tôn giáo chính từ 226 CN, đến 637 CN · Lưỡng Hà (Ctesiphon)

    Ctesiphon là nơi đóng đô của các vua Parthia và từ năm 226 là kinh đô nhà Sasan, nơi tôn giáo này trở thành quốc giáo; cuộc chinh phục của người Ả Rập năm 637 đã chấm dứt điều đó.

    từ Nisa · qua chinh phục

  9. khoảng 470 CN · Yazd

    Tương truyền ngọn lửa thiêng ở Yazd đã cháy từ khoảng năm 470; sau cuộc chinh phục của người Ả Rập, thành phố và các làng quanh đó trở thành trái tim của Hoả giáo ở Iran.

    từ Pasargadae · qua truyền giáo

  10. khoảng 621 CN, đến 845 CN · Trường An

    Thương nhân Sogdia xây các đền lửa ở kinh đô nhà Đường và các thành phố khác của Trung Quốc; cuộc đàn áp các tôn giáo ngoại lai thời Hội Xương đã đóng cửa chúng năm 845.

    từ Samarkand · qua thương mại và di cư

  11. khoảng 785 CN · Gujarat (Sanjan)

    Theo Qissa-i Sanjan, những tín đồ Hoả giáo rời Iran Hồi giáo đã cập bến Sanjan, nơi một vị vua Hindu cho phép họ định cư; họ trở thành người Parsi ở Gujarat.

    từ Pasargadae · qua di cư

  12. khoảng 1670 · Bombay

    Thương nhân Parsi từ Gujarat chuyển đến Bombay sau khi Công ty Đông Ấn tiếp quản thành phố năm 1668; Bombay trở thành trung tâm của đời sống và sự giàu có của người Parsi.

    từ Sanjan · qua di cư

  13. khoảng 1850 · Tehran

    Tín đồ Hoả giáo từ Yazd và Kerman chuyển về thủ đô từ cuối thế kỷ 19, với sự giúp đỡ của các sứ giả Parsi như Manekji Limji Hataria.

    từ Yazd · qua di cư

  14. 1861 · Luân Đôn

    Thương nhân và sinh viên Parsi ở Anh lập ra Quỹ Tín thác Hoả giáo châu Âu (Zoroastrian Trust Funds of Europe) năm 1861, tổ chức tôn giáo châu Á lâu đời nhất ở nước này.

    từ Bombay · qua di cư

  15. 1971 · Canada (Toronto)

    Người Parsi từ Ấn Độ và Pakistan, và sau năm 1979 là tín đồ Hoả giáo từ Iran, đến định cư ở Canada; Hội Hoả giáo Ontario được thành lập ở Toronto năm 1971.

    từ Bombay · qua di cư

  16. khoảng 1980 · Los Angeles

    Những tín đồ Hoả giáo rời Iran sau cuộc cách mạng năm 1979 đến định cư ở miền nam California, nơi Trung tâm Hoả giáo California phục vụ cộng đồng.

    từ Tehran · qua di cư

Gửi góp ý

Một ý tưởng, một chỗ sai về lịch sử, một thứ không chạy: mọi góp ý đều được đọc.

Góp ý về

Gửi kèm những gì có trên màn hình này (ở trên), địa chỉ trang và giao diện màu. Trình duyệt, thiết bị, ngôn ngữ và vị trí gần đúng của bạn được đọc từ chính yêu cầu, như mọi trang web đều nhận được. Cách chúng tôi lưu giữ: quyền riêng tư.