Đế quốc Áo (tiếng Đức: Kaisertum Österreich) là một cường quốc đa dân tộc ở Trung Âu tồn tại từ năm 1804 đến năm 1867. Trong suốt thời gian tồn tại, Đế quốc Áo là đế quốc đông dân thứ ba sau Đế quốc Nga và Vương quốc Anh ở Châu Âu. Cùng với Vương quốc Phổ, nó là một trong hai cường quốc lớn trong Liên minh các quốc gia nói tiếng Đức. Về mặt địa lý, đây là đế quốc lớn thứ ba ở châu Âu sau Đế quốc Nga và Đệ nhất Đế chế Pháp (621.538 km vuông; 239.977 dặm vuông). Được khai sinh để đáp lại sự ra đời của Đệ Nhất Đế chế Pháp, nó chồng chéo một phần với Đế chế La Mã Thần thánh cho đến khi đế chế này bị giải thể vào năm 1806.
Vương quốc Hungary – tồn tại như một vương quốc độc lập – được quản lý bởi các thể chế riêng của mình tách biệt với phần còn lại của đế chế. Sau khi Áo bị đánh bại trong Chiến tranh Áo-Phổ năm 1866, Thỏa hiệp Áo-Hung năm 1867 được thông qua, Vương quốc Hungary kết hợp với Đế quốc Áo thành Đế quốc Áo-Hung. Sau thất bại trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, Đế quốc Áo-Hung đã bị giải thể và chia ra thành các quốc gia riêng biệt mới.
Lịch sử
Sự ra đời
Những thay đổi hình thành bản chất của Đế chế La Mã Thần thánh đã diễn ra trong các hội nghị ở Rastatt (1797–1799) và Regensburg (1801–1803). Vào ngày 24 tháng 3 năm 1803, Đế quốc Áo (tiếng Đức: Reichsdeputationshauptschluss) đã được khai sinh, làm giảm số lượng các quốc gia thuộc giáo hội từ 81 xuống còn 3 và các thành phố tự do từ 51 xuống 6. Dự luật này nhằm thay thế hiến pháp cũ của Thánh chế Đế quốc La Mã, nhưng hậu quả thực sự của dự luật là sự kết thúc của đế quốc La Mã Thần thánh. Với sự thay đổi đáng kể này, Hoàng đế Franz II đã tạo ra tước hiệu Hoàng đế Áo cho chính ông và những người kế vị của ông.
Năm 1804, Hoàng đế La Mã Thánh Franz II, cũng là người cai trị các vùng đất của chế độ quân chủ Habsburg đã thành lập Đế chế Áo gồm tất cả các vùng đất của ông. Khi làm như vậy, ông đã tạo ra một cấu trúc bao quát chính thức cho chế độ quân chủ Habsburg, vốn đã hoạt động như một chế độ quân chủ đa hợp trong khoảng ba trăm năm. Ông làm vậy bởi vì đã đoán trước sự cáo chung của Đế quốc La Mã Thần thánh hay sự lên ngôi Hoàng đế La Mã Thần thánh của Napoléon, người trước đó có danh hiệu Hoàng đế của người Pháp; Franz II cuối cùng đã từ bỏ danh hiệu Hoàng đế La Mã Đức từ sau năm 1806. Để bảo vệ địa vị hoàng gia của triều đại, ông đã ban hành thêm tước hiệu Hoàng đế Áo cha truyền con nối. Ngoài việc có tước hiệu "Kaiserthum" mới, các hoạt động của cấu trúc tổng thể và tình trạng của các vùng đất của nó ban đầu vẫn còn giống như lúc còn tồn tại dưới chế độ quân chủ đa hợp trước năm 1804.
Đặc biệt là trạng thái của Vương quốc Hungary, một quốc gia chưa bao giờ là một phần của Đế quốc La Mã Thần thánh và luôn được coi là một vương quốc riêng biệt – một trạng thái đã được khẳng định bởi Điều X, được bổ sung vào Hiến pháp năm 1790 của Hungary trong giai đoạn chế độ quân chủ đa hợp và mô tả nhà nước là một Regnum Independens (từ tiếng La tinh nghĩa là vương quốc độc lập). Các vấn đề của Hungary vẫn được quản lý bởi các tổ chức của riêng họ (Vua và Nghị viện) như trước đây. Do đó, không có tổ chức Hoàng gia nào tham gia vào chính phủ của nó.
Sự sụp đổ và giải thể của Đế chế La Mã Thánh được thúc đẩy bởi sự can thiệp của Pháp vào tháng 9 năm 1805. Ngày 20 tháng 10 năm 1805, một đội quân Áo do Tướng Karl Mack von Leiberich lãnh đạo đã bị quân Pháp đánh bại gần thị trấn Ulm. Chiến thắng của Pháp đã thu hút 20.000 binh sĩ Áo và nhiều khẩu pháo. Quân đội của Napoléon giành được một chiến thắng khác tại Austerlitz vào ngày 2 tháng 12 năm 1805. Franz bị buộc phải đàm phán với người Pháp từ ngày 4 đến ngày 6 tháng 12 năm 1805 và cuối cùng phải đình chiến vào ngày 6 tháng 12 năm 1805.
Những chiến thắng của Pháp đã khuyến khích những người cai trị một số vùng lãnh thổ thuộc đế quốc liên minh với người Pháp và tuyên bố độc lập với Đế quốc. Ngày 10 tháng 12 năm 1805, Maximilian IV Joseph, tuyển hầu tước và công tước Bayern tự xưng là vua. Kế tiếp là Công tước Württemberg Friedrich III cũng xưng vương vào ngày 11 tháng 12. Karl Friedrich, Phiên hầu tước Baden đã được trao danh hiệu Đại Công tước vào ngày 12 tháng 12. Các nước này đều trở thành đồng minh của Pháp. Hòa ước Pressburg giữa Pháp và Áo được ký tại Pressburg (ngày nay là Bratislava, Slovakia) vào ngày 26 tháng 12 đã mở rộng vòng ảnh hưởng của Napoleon vào các vùng đất của người Đức.
Franz II đã đồng ý với Hòa ước Pressburg đáng hổ thẹn (26 tháng 12 năm 1805), điều trên thực tế có nghĩa là sự giải thể Đế quốc La Mã Thần thánh lâu đời và sự cải tổ dưới ảnh hưởng của Napoleon ở các vùng lãnh thổ Đức bị mất trong quá trình trở thành một trạng thái tiền thân mà sau này trở thành nước Đức hiện đại, những lãnh thổ này trên danh nghĩa là một phần của Đế quốc La Mã Thần thánh trong biên giới hiện tại của Đức, cũng như các biện pháp khác làm suy yếu Áo và nhà Habsburg theo nhiều cách. Một số lãnh thổ của Áo ở Đức đã được chuyển cho các đồng minh của Pháp – vua Bayern, vua Württemberg và tuyển hầu tước Baden. Tuyên bố của Áo về những quốc gia Đức đã bị từ bỏ mà không có ngoại lệ.
Vào ngày 12 tháng 7 năm 1806, Liên minh sông Rhine được thành lập gồm 16 vương quốc và thành bang. Liên minh này, dưới ảnh hưởng của Pháp, đã chấm dứt Đế quốc La Mã Thánh. Vào ngày 6 tháng 8 năm 1806, ngay cả Franz cũng công nhận tình trạng mới và tuyên bố sự tan rã của Đế chế La Mã Thần thánh vì ông không muốn Napoleon thành công. Hành động này đã không được công nhận bởi George III của Vương quốc Anh cũng là Tuyển hầu tước xứ Hanover, người đã mất các vùng lãnh thổ Đức quanh Hanover vào tay Napoléon. Những tuyên bố của ông sau đó được giải quyết bằng việc tạo ra Vương quốc Hanover được thành lập bởi những người thừa kế vua George cho đến khi Victoria của Anh lên ngôi đã chia cắt các gia đình hoàng gia Anh và Hanover.
Kỷ nguyên Metternich
Klemens von Metternich trở thành Bộ trưởng Ngoại giao vào năm 1809. Ông cũng giữ chức vụ Chưởng ấn từ năm 1821 đến năm 1848 dưới thời cả Franz II và Ferdinand I. Giai đoạn 1815-1848 còn được gọi là "Kỷ nguyên Metternich". Trong thời kỳ này, Metternich kiểm soát chính sách đối ngoại của Vương triều Habsburg. Ông cũng có ảnh hưởng lớn trong nền chính trị châu Âu. Ông được biết đến với quan điểm và cách tiếp cận bảo thủ mạnh mẽ. Các chính sách của Metternich chống lại cách mạng và chủ nghĩa tự do một cách mạnh mẽ. Theo quan điểm của ông, chủ nghĩa tự do là một hình thức của cuộc cách mạng được hợp pháp hóa. Metternich tin rằng chế độ quân chủ chuyên chế là hệ thống chính quyền thích hợp duy nhất. Quan niệm này đã ảnh hưởng đến chính sách chống cách mạng của ông để đảm bảo sự tồn tại của chế độ quân chủ Habsburg ở châu Âu. Metternich là người thực hành chính sách ngoại giao cân bằng quyền lực. Chính sách đối ngoại của ông nhằm duy trì trạng thái cân bằng chính trị quốc tế để duy trì quyền lực và ảnh hưởng của nhà Habsburg trong các vấn đề quốc tế. Sau các cuộc chiến tranh của Napoléon, Metternich là kiến trúc sư trưởng của Đại hội Vienna năm 1815. Đế quốc Áo là nước hưởng lợi chính từ Đại hội Vienna và nó đã thiết lập một liên minh với Anh, Phổ và Nga để tạo thành Liên minh tứ cường. Đế quốc Áo cũng giành được các lãnh thổ mới từ Đại hội Vienna và ảnh hưởng của nó mở rộng ra phía bắc thông qua Liên minh các quốc gia nói tiếng Đức và cả sang Ý. Do Đại hội Vienna năm 1815, Áo là thành viên hàng đầu của Liên minh các quốc gia nói tiếng Đức. Sau Đại hội, các cường quốc châu Âu lớn nhất trí sẽ gặp nhau và thảo luận về các nghị quyết trong trường hợp có tranh chấp hoặc cách mạng trong tương lai. Do vai trò chính của Metternich trong kiến trúc của Đại hội, các cuộc họp này còn được gọi là "Đại hội Metternich" hoặc "Hệ thống Metternich". Dưới thời Metternich làm ngoại trưởng Áo, các đại hội khác sẽ nhóm họp để giải quyết các vấn đề đối ngoại của châu Âu. Chúng bao gồm các Đại hội ở Aix-la-Chapelle (1818), Carlsbad (1819), Troppau (1820), Laibach (1821), và Verona (1822). Các đại hội Metternich nhằm duy trì sự cân bằng chính trị giữa các cường quốc châu Âu và ngăn cản các nỗ lực cách mạng nhằm lật đổ các chính thể quân chủ. Các cuộc họp này cũng nhằm giải quyết các vấn đề và tranh chấp đối ngoại mà không cần dùng đến bạo lực. Nhờ những cuộc gặp gỡ này và bằng cách liên minh Đế quốc Áo với các cường quốc châu Âu khác mà các quốc vương có cùng mối quan tâm trong việc duy trì đường lối chính trị bảo thủ, Metternich đã có thể thiết lập ảnh hưởng của Đế quốc Áo đối với nền chính trị châu Âu. Ngoài ra, vì Metternich sử dụng nỗi sợ hãi về các cuộc cách mạng giữa các cường quốc châu Âu, điều mà ông cũng chia sẻ, ông đã có thể thiết lập an ninh và ưu thế của nhà Habsburg ở châu Âu.
Dưới thời Metternich, các cuộc nổi dậy theo chủ nghĩa dân tộc ở Áo, phía bắc Ý và ở các quốc gia Đức đã bị đàn áp. Tại quê nhà, ông theo đuổi một chính sách tương tự để đàn áp những lý tưởng cách mạng và tự do. Ông sử dụng Nghị định Carlsbad năm 1819, sử dụng sự kiểm duyệt nghiêm ngặt về giáo dục, báo chí và ngôn luận để đàn áp các khái niệm cách mạng và tự do. Metternich cũng sử dụng một mạng lưới gián điệp rộng khắp để giảm bớt tình trạng bất ổn.
Metternich rất tự do về vấn đề đối ngoại dưới triều đại Hoàng đế Franz II. Franz qua đời năm 1835. Ngày này đánh dấu sự suy giảm ảnh hưởng của Metternich ở Đế quốc Áo. Sau cái chết của Hoàng đế Franz II vào năm 1835, người kế vị của ông là Hoàng đế Ferdinand I không thể thực hiện quyền cai trị một cách đúng nghĩa vì ông bị thiểu năng. Quyền lãnh đạo của Đế chế Áo được chuyển giao cho một hội đồng gồm Metternich, Đại Công tước Ludwig, anh trai của Franz II và Bá tước Franz Anton Kolowrat, người sau này trở thành Bộ trưởng kiêm Thủ tướng đầu tiên của Đế quốc Áo. Các cuộc Cách mạng tự do năm 1848 ở Đế quốc Áo đã buộc Metternich phải từ chức. Metternich được nhớ đến vì thành công trong việc duy trì hiện trạng và ảnh hưởng của Habsburg trong các vấn đề quốc tế. Không có ngoại trưởng nào của Habsburg sau Metternich giữ một vị trí tương tự trong đế chế trong một thời gian dài như vậy và cũng không có ảnh hưởng lớn như vậy đối với các vấn đề đối ngoại của châu Âu.
Các sử gia thường cho rằng, thời Metternich là một thời kỳ trì trệ: Đế chế Áo không chiến tranh cũng như không tiến hành bất kỳ cuộc cải cách nội bộ triệt để nào. Tuy nhiên, nó cũng được coi là thời kỳ phát triển kinh tế và thịnh vượng của Đế quốc Áo. Dân số Áo tăng lên 37,5 triệu người vào năm 1843. Việc mở rộng đô thị cũng diễn ra và dân số của Vienna đạt 400.000 người. Trong thời kỳ Metternich, Đế quốc Áo cũng duy trì một nền kinh tế ổn định và đạt được ngân sách gần như cân bằng, mặc dù có thâm hụt lớn sau các cuộc chiến tranh Napoléon.
Cách mạng 1848
Từ tháng 3 năm 1848 đến tháng 11 năm 1849, Đế quốc bị đe dọa bởi các phong trào cách mạng, hầu hết đều có tính cách dân tộc chủ nghĩa. Bên cạnh đó, các trào lưu tự do và thậm chí cả xã hội chủ nghĩa đều chống lại chủ nghĩa bảo thủ lâu đời của đế quốc. Mặc dù hầu hết các kế hoạch cách mạng đều thất bại nhưng một số thay đổi đã được thực hiện; Những cải cách quan trọng bao gồm việc bãi bỏ chế độ nông nô, bãi bỏ kiểm duyệt và lời hứa của Ferdinand I của Áo là tạo ra một hiến pháp trên toàn Đế quốc.
Những năm dưới thời Bach
Năm 1852, sau cái chết của Hoàng thân Felix xứ Schwarzenberg, Bộ trưởng Nội vụ – Nam tước Alexander von Bach là người đề ra chính sách chủ yếu ở Áo và Hungary. Bach tập trung hóa quyền hành chính của Đế quốc Áo nhưng ông cũng tán thành các chính sách phản động làm giảm quyền tự do báo chí và từ bỏ các phiên tòa xét xử công khai. Sau đó, ông đại diện cho khuynh hướng chủ nghĩa chuyên chế (hay Klerikalabsolutist) mà đỉnh điểm là hiệp ước vào tháng 8 năm 1855 đã trao cho Giáo hội Công giáo La Mã quyền kiểm soát giáo dục và cuộc sống gia đình. Thời kỳ này trong lịch sử của Đế quốc Áo được gọi là kỷ nguyên của chủ nghĩa tân chuyên chế hay chủ nghĩa chuyên chế của Bach.
Các trụ cột của cái gọi là hệ thống Bach (Hệ thống Bachsches), theo cách nói của Adolf Fischhof, là bốn "đội quân": một đội quân đứng của những người lính, một đội quân ngồi là những viên chức, một đội quân quỳ gối của các linh mục và một đội quân bợ đỡ, nịnh hót của những kẻ lén lút. Các nhà tù chứa đầy tù nhân chính trị như nhà báo và nhà văn dân tộc chủ nghĩa người Séc Karel Havlíček Borovský, người đã bị trục xuất bắt buộc (1851–1855) đến Brixen. Cuộc lưu đày này đã làm suy yếu sức khỏe của Borovský và ông qua đời ngay sau đó. Vụ này khiến Bach mang tiếng xấu trong cộng đồng người Séc và sau đó dẫn đến sự lớn mạnh của phong trào dân tộc chủ nghĩa Séc.
Tuy nhiên, quan điểm tư tưởng thoải mái của Bach (ngoài chủ nghĩa tân chuyên chế) đã dẫn đến sự trỗi dậy mạnh mẽ của tự do kinh tế vào những năm 1850. Các thuế quan nội địa được bãi bỏ và nông dân được giải phóng khỏi các nghĩa vụ phong kiến.
Với tư cách là nhà lãnh đạo của Liên minh các quốc gia nói tiếng Đức Đức, Áo đã tham gia cùng các tình nguyện viên trong Chiến tranh Schleswig lần thứ nhất (1848–1850).